वेरूळ गावातील येलगंगा नदीजवळ हे मंदिर असून छत्रपती शिवाजीराजे भोसले यांचे आजोबा आणि शहाजीराजे भोसले यांचे वडील मालोजीराजे भोसले यांनी या मंदिराचा प्रथमतः १६ व्या शतकात जीर्णोद्धार केला. परंतु सोळाव्या शतकानंतर मुघल साम्राज्याने घृष्णेश्वर मंदिरावरती खूप हल्ले केले. १६८० ते १७०० या दरम्यान पुन्हा एकदा मोगल मराठा युद्ध झालं होतं त्यावेळी या युद्धात देखील हे मंदिर पुन्हा उध्वस्त झालं.
या ज्योतिर्लिंगा विषय पुराणात काही कथा आहेत. त्यातलीच एक कथा म्हणजे सुधर्म नावाचा एक अत्यंत हुशार तपोनिष्ठ ब्राह्मण दक्षिण देशातील देवगिरी पर्वताजवळ त्याच्या पत्नी सोबत राहत होता. त्याच्या पत्नीचे नाव सुदेहा होत. त्या दोघांचं एकमेकांवर खूप प्रेम होतं पण त्यांना मूलबाळ होत नव्हतं. एकदा ज्योतिषशास्त्रीय गणिता मधून असं समजलं की सुदेहाच्या गर्भातून मूल होऊ शकत नाही. सुदेहाला मूल होण्याची खूप उत्सुकता होती तीने सुर्धमला आपल्या धाकट्या बहिणी सोबत पुनर्विवाह करण्याची विनंती केली. सुधर्म याला ही गोष्ट मान्य नव्हती. परंतु पत्नीच्या हटा्मुळे त्याने विवाह करायचा निर्णय घेतला.
घुष्मा ही सुदेहाची धाकटी बहीण होती. अत्यंत सदाचारी स्त्री होती. भगवान शिव यांची ती दररोज पूजा करायची. आणि म्हणूनच भगवान शिव यांच्या कृपेने थोड्या दिवसांनी तिच्या गर्भात सुंदर आणि स्वस्थ बाळाने जन्म घेतला. त्याच्यानंतर सुदेहा आणि घोषणा या दोघींना तितकाच आनंद झाला. त्यानंतर दिवस असेच चालू राहिले तर पुढे जाऊन सुदेहाच्या मनामध्ये अतिशय वाईट विचार येऊ लागले. तिला असं वाटू लागलं की तिचा पती, तिचं घर हे सगळ आता घुष्माच होऊ लागल आहे. आणि घुष्मामुळे संतान प्राप्ती देखील झाली होती. पुढे जाऊन घुष्माचा मुलगा मोठा झाला आणि त्याचं लग्न देखील झालं. एकदा सगळेजण झोपले असताना सुदेहाने घुष्माचा लहान मुलगा मारून त्याचं शरीर त्याच तलावांमध्ये फेकलं जिकडे दररोज सकाळी घुष्मा भगवान शिव यांची पूजा केल्यावर त्यांच्या शिवलिंगाचा विसर्जन करायला जायची. सुधर्म आणि त्याचे सून रडू लागले. घुष्मा असं वागत होती जसं काही घडलेच नाही आहे. तीने दररोजप्रमाणे सकाळी देवाची पूजा केली आहे शिवलिंगाचा विसर्जन करण्यासाठी ती पुन्हा त्या तलावाजवळ गेली तिकडे तिला तिच्या मुलगा जिवित असताना दिसला. तेव्हा भगवान शिव प्रकट झाले आणि त्यांनी तिला वर मागण्यास सांगितलं आणि ते सुदेहावर अत्यंत क्रोधित झाले होते म्हणून त्यांनी त्रिशूळ तिच्या देहावर आरपार करायचं ठरवलं परंतु घुष्मा त्यांना म्हणाली की मला माहित आहे माझ्या बहिणीकडून घोर पाप झाल आहे. परंतु तुम्ही तिला काही करू नका त्याच्या बदल्यात तुम्ही या ठिकाणी लोककल्याणासाठी कायमस्वरूपी निवास करा. सती शिवभक्त घुष्माच्या या आराधनेमुळे हे मंदिर घुश्मेश्वर म्हणून विख्यात प्रसिद्ध झाले.
घृष्णेश्वर ज्योतिर्लिंग मंदिर हे हिंदू मंदिर स्थापत्य कलेचे एक सुंदर उदाहरण आहे,मंदिराचे बांधकाम लाल रंगांच्या दगडामध्ये करण्यात आले आहे. या मंदिराचे नक्षीकाम अवर्णनीय आहे. या मंदिराचं बांधकाम ४४०० चौरस फूट क्षेत्रावर पसरलं आहे. हे ज्योतिर्लिंग मंदिर सर्वात लहान ज्योतिर्लिंग मंदिर आहे.
मंदिरात नंदीची सुंदरमूर्ती असून खांबावर रामायण व महाभारत दशावताराचे चिञ रेखाटले आहे. गाभाऱ्यात शिवलिंग असुन पिंडीसमोर पार्वतीची संगमरवरी दगडातील मूर्ती आहे. घृष्णेश्वर ज्योतिर्लिंग दर्शनी भापासून पूर्वेकडच्या पायऱ्या खाली उतरल्यानंतर डाव्या बाजूस शिलालेख दिसतो.
असा आहे नियम..
घृष्णेश्वर
पाणीदार सर्व पुरुषांसाठी एक खास नियम आहे. मंदिराच्या गाभाऱ्यात प्रवेश
करण्यापूर्वी पुरुषांनी चामड्यापासून बनलेल्या सर्व वस्तू उदा. बेल्ट,
पॉकेट मंदिराबाहेरच काढून ठेवणे आवश्यक आहे. पुरुषांनी कंबरेच्या वर
घातलेले शर्ट, जॅकेट काढून ठेवावे लागते. या नियमाचे पालन केले तरच
गाभाऱ्यात प्रवेश दिला जातो.
शिवालय तीर्थ कुंड
वेरूळ येथे शिवालय तीर्थ या नावाने प्रसिद्ध कुंड आहे. हे कुंड घृष्णेश्वर मंदिरापासून साधारण पाचशे मीटर अंतरावर आहे. या तीर्थकुंड हे एक एकर परिसरात असून चारही बाजूने आत जाण्यासाठी प्रवेशद्वार आहेत. या कुंडला एकूण ५६ दगडी पायऱ्या आहेत. या शिवालय कुंडात महादेवाची आठ मंदिरे आहेत. ही मंदिरे भारतातील अष्टतीर्थांची प्रतिकात्मक बांधकामे आहेत असे सांगितल्या जाते. यात उत्तरेस काशी, , ईशान्येस गया तीर्थ, पूर्वेस गंगा तीर्थ, आग्नेयेला विरज तीर्थ, दक्षिणेस विशाल, नैॠत्येस नाशिक तीर्थ, इत्यादी आहेत. महिन्यातील प्रत्येक सोमवारी घृष्णेश्वर ज्योतिर्लिंग वेरूळ येथे राज्यासह परप्रांतातून दर्शनासाठी हजारो भाविक येतात असतात.
महत्वाचे सण :-
कसे पोहचाल ?
विमान :-छत्रपती संभाजीनगर ( औरंगाबाद) शहराचे विमानतळ घृष्णेश्वर ज्योतिर्लिंग मंदिरापासून 30 किलोमीटर अंतरावर आहे. छत्रपती संभाजी महाराज एअरपोर्टला पोहोचण्यासाठी हैदराबाद, दिल्ली, उदयपूर, मुंबई, जयपुर, पुणे, नागपूर अशा अनेक प्रमुख शहरांपासून फ्लाईट उपलब्ध आहेत. आणि छत्रपती संभाजी नगर शिवाय इथे पोहोचण्यासाठी पुणे इंटरनॅशनल एअरपोर्ट उपलब्ध आहे. ज्या पासून हे मंदिर साधारण २५२ किलोमीटर दूर आहे.
रेल्वे मार्गे :-
छत्रपती संभाजीनगर रेल्वे स्टेशन देशातील प्रमुख रेल्वे स्थानकांशी चांगले जोडले गेले आहे. औरंगबाद रेल्वेस्टेशन साठी देशातल्या प्रत्येक मुख्य शहरांपासून रेल्वेसेवा उपलब्ध आहेत. जर तुमच्या शहरातून छत्रपती संभाजीनगरला जाण्यासाठी थेट ट्रेन नसेल तर तुम्ही मनमाड रेल्वे जंक्शन वर जाऊन तिकडून जवळपास २२ रेल्वे छत्रपती संभाजीनगरसाठी जातात. पुढे घुश्मेश्वर या मंदिरा पर्यंत पोहोचण्यासाठी छत्रपती संभाजीनगर रेल्वे स्टेशन वरून टॅक्सी, ऑटो किंवा बस सेवा उपलब्ध आहेत.
रस्ता मार्गे :-
छत्रपती संभाजीनगरच्या सेंट्रल बस स्टँड पासून घृष्णेश्वर ज्योतिर्लिंग मंदिर जाण्यासाठी महाराष्ट्र शासनाच्या बस देखील उपलब्ध आहेत. छत्रपती संभाजीनगर ते घृष्णेश्वर अंतर एक तासाचे आहे. बस किंवा टॅक्सीच्या साहाय्याने येथून तुम्ही सहजपणे घृष्णेश्वर ज्योतिर्लिंग मंदिर गाठू शकता.तर वेरुळ लेण्यापासून घृष्णेश्वर मंदीर केवळ १.५ कि.मी. आहे तर देवगिरी किल्ल्यापासून घृष्णेश्वर मंदीर सुमारे ११ कि. मी. अंतरावर आहे.
घृष्णेश्वर ज्योतिर्लिंग मंदिर पहाटे साडेपाच वाजता भाविकांसाठी उघडतं ते रात्री नऊ वाजेपर्यंत चालूच असतं. खरं तर श्रावण महिन्यामध्ये म्हणजेच ऑगस्ट ते डिसेंबर या महिन्यांमध्ये हे मंदिर पहाटे तीन वाजल्यापासून ते रात्री अकरा वाजेपर्यंत भक्तांसाठी चालूच असतं. ह्या मंदिरात प्रवेशासाठी कुठल्याही प्रकारची प्रवेश शुल्क लागत नाही.
घृष्णेश्वर मंदीर संपर्क क्रमांक :- +91 2437 244 585
संदर्भ :-
१) छत्रपती संभाजीनगर गॅझेटीयर
२) https://marathi.webdunia.com
३) https://inmarathi.net
४) https://www.santsahitya.in
५) https://divyamarathi.bhaskar.com
६) https://www.marathwadatourism.com/
७) https://www.essaymarathi.com
tributes.
The glorious Hemarpanthi architecture
घृष्णेश्वर ज्योतिर्लिंग Grishneshwar Jyotirlinga Temple
It is presently an important and active
Legends
The Garbhagriha measures 17 ft x 17 ft.
Temple Opening Time
घृष्णेश्वर मंदिर हे एक प्राचीन शंकराचे मंदिर असून ते १२ ज्योतिर्लिंगापैकी एक म्हणून प्रसिद्ध आहे. औरंगाबाद जिल्ह्यातील दौलताबाद पासून सुमारे ११ कि. मी. अंतरावर आणि वेरूळ लेण्यांजवळ हे मंदिर आहे. शिवपुराण, स्कंदपुराण, रामायण, महाभारत या ग्रंथांत या ठिकाणाचे उल्लेख मिळतात.
मंदिराचे बांधकाम
वेरूळ गावातील येलगंगा नदीजवळ हे मंदिर असून शिवाजी_महाराज यांचे आजोबा आणि शहाजीराजे भोसले यांचे वडील मालोजीराजे भोसले यांनी या मंदिराचा प्रथमतः १६ व्या शतकात जीर्णोद्धार केला. सध्याचे अस्तित्वात असलेले मंदिर इ.स. १७३० मध्ये मल्हारराव होळकरांच्या पत्नी गौतमीबाईंनी बांधलेले असून नंतर शिवभक्त अहिल्याबाई होळकरांनी या मंदिराचा परत एकदा जीर्णोद्धार केला. मंदिराचे बांधकाम लाल रंगांच्या दगडामध्ये करण्यात आले आहे. या मंदिराचे नक्षीकाम अवर्णनीय आहे.
राष्ट्रीय संरक्षित स्मारक
या मंदिराला २७ सप्टेंबर, इ.स. १९६० रोजी राष्ट्रीय संरक्षित स्मारक म्हणून घोषित करण्यात आले.[१]
| घृष्णेश्वर मंदिर | माहिती |
| मंदिराचे नाव | घृष्णेश्वर मंदिर |
| उत्सव, यात्रा | महाशिवरात्रि |
| मंदिर कोठे आहे | महाराष्ट्रातील औरंगाबाद जिल्ह्यात |
| मंदिर स्थापना | मंदिराचं पुनर्निर्माण १८ व्या शतकामध्ये इंदूरची महाराणी राणी अहिल्याबाई यांनी केलं. |
| मंदिर कोणी बांधले | शिवाजी महाराजांचे आजोबा मालोजी भोसले यांनी या मंदिराचं पुनर्निर्माण केलं. |
| दर्शन वेळ | सकाळी साडेपाच वाजल्यापासून रात्री नऊ वाजेपर्यंत |
| पाहाण्यासारखी ठिकाणे | अजिंठा लेणी, दौलताबाद किल्ला |
मंदिराचा इतिहास:
या ज्योतिर्लिंगा विषय पुराणात काही कथा वर्णित आहेत. त्यातलीच एक कथा म्हणजे सुधर्म नावाचा एक अत्यंत हुशार तपोनिष्ठ ब्राह्मण दक्षिण देशातील देवगिरी पर्वताजवळ त्याच्या पत्नी सोबत राहत होता. त्याच्या पत्नीचे नाव सुदेहा होत. त्या दोघांचं एकमेकांवर खूप प्रेम होतं पण त्यांना मूलबाळ होत नव्हतं. एकदा ज्योतिषशास्त्रीय गणिता मधून असं समजलं की सुदेहाच्या गर्भातून मूल होऊ शकत नाही. सुदेहाला मूल होण्याची खूप उत्सुकता होती तीने सुर्धमला आपल्या धाकट्या बहिणी सोबत पुनर्विवाह करण्याची विनंती केली. सुधर्म याला ही गोष्ट मान्य नव्हती. परंतु पत्नीच्या हटा्मुळे त्याने विवाह करायचा निर्णय घेतला.
- नक्की वाचा: मार्लेश्वर मंदिर माहिती
घुष्मा ही सुदेहाची धाकटी बहीण होती. अत्यंत सदाचारी स्त्री होती. भगवान शिव यांची ती दररोज पूजा करायची. आणि म्हणूनच भगवान शिव यांच्या कृपेने थोड्या दिवसांनी तिच्या गर्भात सुंदर आणि स्वस्थ बाळाने जन्म घेतला. त्याच्यानंतर सुदेहा आणि घोषणा या दोघींना तितकाच आनंद झाला. त्यानंतर दिवस असेच चालू राहिले तर पुढे जाऊन सुदेहाच्या मनामध्ये अतिशय वाईट विचार येऊ लागले. तिला असं वाटू लागलं की तिचा पती, तिचं घर हे सगळ आता घुष्माच होऊ लागल आहे. आणि घुष्मामुळे संतान प्राप्ती देखील झाली होती. पुढे जाऊन घुष्माचा मुलगा मोठा झाला आणि त्याचं लग्न देखील झालं.
एकदा सगळेजण झोपले असताना सुदेहाने घुष्माचा लहान मुलगा मारून त्याचं शरीर त्याच तलावांमध्ये फेकलं जिकडे दररोज सकाळी घुष्मा भगवान शिव यांची पूजा केल्यावर त्यांच्या शिवलिंगाचा विसर्जन करायला जायची. सुधर्म आणि त्याचे सून रडू लागले. घुष्मा असं वागत होती जसं काही घडलेच नाही आहे. तीने दररोजप्रमाणे सकाळी देवाची पूजा केली आहे शिवलिंगाचा विसर्जन करण्यासाठी ती पुन्हा त्या तलावाजवळ गेली तिकडे तिला तिच्या मुलगा जिवित असताना दिसला.
- नक्की वाचा: खिद्रापूर खोपेश्वर मंदिर माहिती
तेव्हा भगवान शिव प्रकट झाले आणि त्यांनी तिला वर मागण्यास सांगितलं आणि ते सुदेहावर अत्यंत क्रोधित झाले होते म्हणून त्यांनी त्रिशूळ तिच्या देहावर आरपार करायचं ठरवलं परंतु घुष्मा त्यांना म्हणाली की मला माहित आहे माझ्या बहिणीकडून घोर पाप झाल आहे. परंतु तुम्ही तिला काही करू नका त्याच्या बदल्यात तुम्ही या ठिकाणी लोककल्याणासाठी कायमस्वरूपी निवास करा. सती शिवभक्त घुष्माच्या या आराधनेमुळे हे मंदिर घुश्मेश्वर म्हणून विख्यात प्रसिद्ध झाले.
मंदिर वास्तुकला:
पारंपारिक दक्षिण भारतीय वास्तुकलेचा उत्तम उदाहरण म्हणजे घृष्णेश्वर ज्योतिर्लिंग मंदिर. मंदिराच्या परिसरात अंतर्गत कक्ष आणि गर्भगृह आहे. मंदिराचं बांधकाम लाल रंगाच्या दगडाने केल गेल आहे. या मंदिराचं बांधकाम ४४०० चौरस फूट क्षेत्रावर पसरलं आहे. हे ज्योतिर्लिंग मंदिर सर्वात लहान ज्योतिर्लिंग मंदिर आहे. मंदिराच्या परिसरामध्ये पाच स्तरीय लांब शिखर बनवलं गेलं आहे. त्या सोबतच काही स्तंभ देखील आहेत. जे पौराणिक जटिल या नक्षीच्या रूपामध्ये निर्मित केले गेले आहेत. मंदिराच्या परिसरात असणाऱ्या लाल दगडांच्या भिंती जास्त करून भगवान शिव आणि भगवान विष्णू यांच्या दहा अवतारांचे प्रतिबिंब दर्शवतात. गर्भगृहाच्या पूर्वे बाजूस शिवलिंग आहे आणि तिथेच नंदीस्वरची मूर्ती देखील आहे.
मंदिराची वैशिष्ट्ये:
महाराष्ट्रातील औरंगाबाद जवळील दौलताबाद येथून ११ किलोमीटर अंतरावर घृष्णेश्वर महादेवाचं मंदिर स्थित आहे. हे ज्योतिर्लिंग बारा ज्योतिर्लिंगांपैकी एक आहे. काही लोक याला घुश्मेश्वर या नावाने देखील ओळखतात. बौद्ध भिक्षूंनी निर्मित केलेल्या एलोरा, अजिंठा लेणीची प्रसिद्ध गुहा देखील या मंदिराजवळच स्थित आहेत. या मंदिराचे निर्माण देवी अहिल्याबाई होळकर यांनी केलं होतं. बारा द्वादश ज्योतिर्लिंग मधील हे एक अंतिम ज्योतिर्लिंग आहे. ह्याला घुश्मेश्वर, घुस्रुनेश्वर किंवा घुश्नेश्वर असेही म्हणतात. हे महाराष्ट्र राज्यातील दौलताबादपासून बारा मैल वेरूळ गाव जवळ आहे.
मंदिराचे रहस्य:
ज्योतिर्लिंग घुश्मेश्वरच्या जवळच एक तलाव आहे. जो शिवालय नावाने ओळखला जातो असा म्हणतात कि ज्योतिर्लिंग सोबत भक्त या तलावाला देखील भेट देतात. भगवान शिव त्यांच्या सर्व मनोकामना पूर्ण करतात. धर्मग्रंथानुसार ज्या जोडप्यान संतान सुख प्राप्त होत नाहीत. ते इथे येऊन या तलावाचे दर्शन करतात आणि मग त्यांना संतान प्राप्ती होते. असे म्हणतात की हा तोच तलाव आहे जिथे घुष्मा बनवलेले शिवलिंग विसर्जित करायची आणि याच तलावातून तिचा पुत्र तिला जीवित मिळाला होता.
- नक्की वाचा: त्र्यंबकेश्वर मंदिर नाशिक माहिती
उत्सव, यात्रा:
घृष्णेश्र्वर मंदिर हे औरंगाबाद येथे आहे. हे मंदिर भगवान शिव यांना समर्पित आहे. मंदिरामध्ये भगवान शिव यांच ज्योतिर्लिंग आहे. दरवर्षी लाखोंच्या संख्येने भाविक या मंदिराला भेट देतात. महाशिवरात्रीला तर इथे मंदिरात पाय ठेवायला देखील जागा नसते. दरवर्षी येणारी महाशिवरात्रि इथे खूप मोठ्या प्रमाणात साजरी केली जाते.
घृष्णेश्वर मंदिर फोटो:
मंदिर कोठे आहे? कसे जायचे?:
घुश्मेश्वर हे मंदिर औरंगाबाद येथे स्थित आहे. छत्रपती संभाजी महाराज एअरपोर्ट पासून ३० किलोमीटर अंतरावर हे मंदिर स्थित आहे. औरंगाबाद एअरपोर्टला पोहोचण्यासाठी हैदराबाद, दिल्ली, उदयपूर, मुंबई, जयपुर, पुणे, नागपूर अशा अनेक प्रमुख शहरांपासून फ्लाईट उपलब्ध आहेत. आणि औरंगाबादच्या शिवाय इथे पोहोचण्यासाठी पुणे इंटरनॅशनल एअरपोर्ट उपलब्ध आहे. ज्या पासून हे मंदिर साधारण २५२ किलोमीटर दूर आहे.
औरंगबाद रेल्वेस्टेशन साठी देशातल्या प्रत्येक मुख्य शहरांपासून रेल्वेसेवा उपलब्ध आहेत. जर तुमच्या शहरातून औरंगाबादला जाण्यासाठी थेट ट्रेन नसेल तर तुम्ही मनमाड रेल्वे जंक्शन वर जाऊन तिकडून जवळपास २२ रेल्वे औरंगाबाद साठी जातात. पुढे घुश्मेश्वर या मंदिरा पर्यंत पोहोचण्यासाठी औरंगाबाद रेल्वे स्टेशन वरून टॅक्सी, ऑटो किंवा बस सेवा उपलब्ध आहेत. घुष्मेश्वर ज्योतिर्लिंग वेरूळ हा सडक मार्ग आपल्या भारताच्या सर्व भागांशी सरळ मार्गे जोडला गेला आहे. औरंगाबादच्या सेंट्रल बस स्टँड पासून घुश्मेश्वर ज्योतिर्लिंग मंदिर जाण्यासाठी महाराष्ट्र गव्हर्मेंट च्या बस देखील उपलब्ध आहेत. औरंगाबाद ते घृष्णेश्वर अंतर एक तासाच आहे.
मंदिर कोणी बनवले आहे:
या ज्योतिर्लिंग मंदिराची स्थापनेची वास्तविक तारीख अद्याप कोणाला माहित नाही आहेत. तर ह्या मंदिराबद्दल असे सांगितले जाते की ह्या मंदिराचे निर्माण तेराव्या शतकात करण्यात आले आहे. मोगल साम्राज्याच्या वेळेस हे मंदिर बेलूर क्षेत्रामध्ये स्थित होतं ज्याला आता वर्तनामध्ये एलोरा केव्स असं म्हटलं जातं. मंदिराच्या आसपासच्या भागात १३ व्या १४व्या शतकात दरम्यान झालेल्या विध्वंसक हिंदू-मुस्लीम संघर्ष ज्यात मंदिराचे नुकसान झाले होते त्यावेळेचे काही अवशेष सापडतील. सोळाव्या शतकामध्ये बैलूर चे प्रमुख असणारे छत्रपती शिवाजी महाराजांचे आजोबा मालोजी भोसले यांनी या मंदिराचं पुनर्निर्माण केलं.
- नक्की वाचा: सिद्धिविनायक मंदिर मुंबई माहिती
परंतु सोळाव्या शतकानंतर मुघल साम्राज्याने घृष्णेश्वर मंदिरावरती खूप हल्ले केले. १६८० ते १७०० या दरम्यान पुन्हा एकदा मोगल मराठा युद्ध झालं होतं त्यावेळी या युद्धात देखील हे मंदिर पुन्हा उध्वस्त झालं. आणि मग या मंदिराचं बांधकाम १८ व्या शतकामध्ये इंदूरची महाराणी राणी अहिल्याबाई यांनी केलं.
पाहाण्यासारखी ठिकाणे:
अजिंठा लेणी महाराष्ट्र राज्यामधील औरंगाबाद शहरापासून साधारण १०५ किलोमीटर दूर स्थित आहे. अजिंठा ही प्राचीन गुहा आहे. आणि भारतामधील सर्वात जास्त दर्शनीय पर्यटक स्थळांमधील एक आहे. ही भारतीय गुहा कलेच जिवंत उदाहरण आहे. अजिंठा लेणी वाघुर नदीच्या काठी खडबडीत आकारच्या खडकाळ प्रदेशातून कोरलेली आहे. यात अश्वशक्तीच्या आकाराच्या डोंगरावर २६ लेण्यांचा संग्रह आहे. एलोरा लेणी ही एक महाराष्ट्रातील औरंगाबाद जिल्ह्यातील युनेस्कोचे जागतिक वारसा लाभलेली गुहा आहे.
औरंगाबादच्या उत्तर पश्चिमेस सुमारे १९ किलो मीटर अंतरावर एलोरा लेणी स्थित आहे. जगातील सर्वात मोठी रॉक कट मठ मंदिर गुहा आहे. ज्यात बौद्ध हिंदू आणि जैन धर्माशी संबंधित स्मारकांची वैशिष्ट्ये आणि कलाकृती पहायला मिळतील पर्यटकांना अजिंठा आणि एलोरा लेणी खूपच जास्त आकर्षित वाटतात. त्याच्यानंतर बीबी का मकबरा हे औरंगाबाद येथील सर्वात अतिशय प्रेक्षणीय स्थळ आहे. हा मकबरा मुघल सम्राट औरंगजेब याने आपल्या पत्नीच्या स्मरणार्थ १६६१ मध्ये बनवला आहे.
हा मकबरा ताजमहलशी मिळताजुळता आहे. आणि प्रेक्षकांचं खास आकर्षण देखील आहे. दौलताबाद किल्ला हा घृष्णेश्वर ज्योतिलिंग मंदिराच्या प्रमुख पर्यटन स्थळांपैकी एक आहे. आणि हे महाराष्ट्र राज्याच्या ७ अजुबा मध्ये देखील मांडलं जातं. दौलताबाद किल्ला औरंगाबाद मध्ये साधारण १५ किलोमीटर अंतरावर स्थित आहे. आणि पर्यटकांना खूप जास्त आकर्षित करतं. बौद्ध गुहा घृष्णेश्वर मंदिराची यात्रा करताना या गुहेच लिस्टमध्ये नक्कीच समावेश करा.
या गुहेमध्ये बौद्ध यांच्या मूर्तींचा शिल्प कलाकृती आढळून येतात. सिद्धार्थ गार्डन या गार्डनच एक अतिशय वेगळच महत्त्व आहे. गार्डन मध्ये विविध प्रकारचे पक्षी, प्राणी आणि झाडे आहेत एक अतिशय सुंदर असे दृष्य बघायला मिळते. त्यानंतर सलीम अली हे तलाव एक अतिशय प्राकृतिक सौंदर्याने भरलेल आहे म्हणूनच हे तलाव प्रेक्षकांना अतिशय आकर्षित करतं. हिवाळा आणि पावसाळा मध्ये हे तलाव अजुन जास्त छान दिसत. त्यानंतर पुढे औरंगाबाद पासून २० किलोमीटर अंतरावर बाणी बेगम गार्डन आहे हे गार्डन देखील अतिशय चांगल आहे. त्याच्यामध्ये काही वास्तुकला आणि प्राकृतिक सुंदरतेचे दर्शन होऊ शकत.
- नक्की वाचा: लिंगराज मंदिर माहिती
त्याच्यानंतर जैन गुहा औरंगाबाद मधील एक प्रसिद्ध पर्यटन स्थळ आहे. गुहेमध्ये जैन धर्मा संबंधित माहिती चित्रकला आणि शिल्पकला द्वारे दिली गेली आहे. त्याच्या नंतर कैलास मंदिर देखील एक दर्शनीय स्थळ आहे. जे एलोरा या गुहेमध्ये स्थित आहेत हे मंदिर शिव भगवान शिव यांना समर्पित केले गेले आहे. जामा मज्जीद, भद्र मारुती मंदिर, खुलदाबाद, पंचांकी, सोनेरी महाल अशी अनेक ऐतिहासिक ठिकाणे आहेत.
घृष्णेश्वर ज्योतिर्लिंग मंदिर वेळ – grishneshwar jyotirlinga temple timings
घुष्मेश्र्वर ज्योतिर्लिंग मंदिर पहाटे साडेपाच वाजता भाविकांसाठी उघडतं ते रात्री नऊ वाजेपर्यंत चालूच असतं. खरं तर श्रावण महिन्यामध्ये म्हणजेच ऑगस्ट ते डिसेंबर या महिन्यांमध्ये हे मंदिर पहाटे तीन वाजल्यापासून ते रात्री अकरा वाजेपर्यंत भक्तांसाठी चालूच असतं. ह्या मंदिरात प्रवेशासाठी कुठल्याही प्रकारची एन्ट्री फीस लागत नाही.
घृष्णेश्वर मंदिर अधिकृत वेबसाइट – grishneshwar temple official website
https://www.artofliving.org/mahashivratri/ghrishneshwar-jyotirlinga
वरील सर्व गोष्टी पाहून आपणास अंदाज लागला असेलच कि हा घृष्णेश्वर मंदिर मराठी माहिती grishneshwar temple information in marathi language हे मंदिर कुठे आहे? ह्याचे वैशिष्ट्य, त्याचे सौंदर्य, याचा इतिहास, मंदिरातील रहस्य, मंदिरात घडणारे उत्सव, जत्रा याची थोडक्यात माहिती दिली आहे. grishneshwar temple information in marathi wikipedia हा लेख आपल्याला आवडल्यास आपल्या मित्र परिवारासोबत फेसबुक ओट्सअप्प सारख्या विविध सोशियल मेडिया वरून माहिती पोहचवा. तसेच information about grishneshwar temple in marathi हा लेख कसा वाटला व अजून काही घृष्णेश्वर मंदिर मराठी माहिती विषयी राहिले असेल तर आपण comments द्वारे कळवू शकता धन्यवाद.
घृष्णेश्वर ज्योतिर्लिंग मंदिर माहिती मराठी | ghrushneshwar mandir information in Marathi
घृष्णेश्वर ज्योतिर्लिंग मंदिराला भेट देण्याबाबतची माहिती - ghrushneshwar Jyotirlinga Temple Information In Marathi
ghrushneshwar Temple In Marathi
घृष्णेश्वर ज्योतिर्लिंग हे भारताच्या महाराष्ट्र राज्यातील औरंगाबाद येथील एलोरा गुहेच्या अगदी जवळ आहे. भगवान शिवाला समर्पित असलेल्या १२ ज्योतिर्लिंगांपैकी घृष्णेश्वर ज्योतिर्लिंग हे एक आहे आणि हे निसर्गरम्य ठिकाण युनेस्कोच्या जागतिक वारसा स्थळामध्ये समाविष्ट आहे. घृष्णेश्वर ज्योतिर्लिंगाच्या दर्शनादरम्यान पर्यटकांना एक परम आनंद वाटतो. घृष्णेश्वर मंदिर हे एलोरा गुहेत असलेले १३व्या शतकातील शिवमंदिर आहे. घृष्णेश्वर मंदिराला घृष्णेश्वर मंदिर असेही म्हणतात.
हे ठिकाण भगवान शिवाच्या अलौकिक दंतकथेशी संबंधित तीर्थक्षेत्र आहे. तुम्हालाही भगवान शंकराच्या चमत्कारिक घृष्णेश्वर ज्योतिर्लिंग धामला आणि तेथील प्रमुख पर्यटन स्थळाला भेट द्यायची असेल तर आमचा हा लेख एकदा नक्की वाचा –
Tabel Content
- घृष्णेश्वर ज्योतिर्लिंग मंदिराचा इतिहास – Grishneshwar Temple History In Marathi
- घृष्णेश्वर ज्योतिर्लिंग मंदिराची रचना - Grishneshwar Temple Architecture In Marathi
- घृष्णेश्वर ज्योतिर्लिंगाची कथा – Grishneshwar Jyotirlinga Story In marathi
- शिर्डी ते घृष्णेश्वर अंतर – Grishneshwar Temple To Shirdi Distance In marathi
- घृष्णेश्वर ज्योतिर्लिंग मंदिर उघडण्याच्या आणि बंद करण्याच्या वेळा - Grishneshwar Temple Timing In marathi
- घृष्णेश्वर ज्योतिर्लिंग मंदिर प्रवेश शुल्क – Grishneshwar Jyotirlinga Mandir Entry Fees In marathi
- घृष्णेश्वर ज्योतिर्लिंग मंदिराजवळील प्रमुख पर्यटन आणि आकर्षण ठिकाणे – Places To Visit Near Grishneshwar Mandir In marathi
- अजिंठा लेणी - Ajanta Caves In marathi
- एलोरा लेणी - Ellora Caves In marathi
- बीबी का मकबरा - Bibi Ka Maqbara In marathi
- दौलताबाद किल्ला औरंगाबाद - Daulatabad Fort Aurangabad In Marathi
- बौद्ध लेणी औरंगाबाद - Buddhist Caves Aurangabad In Marathi
- सिद्धार्थ गार्डन औरंगाबाद - Siddharth Garden Aurangabad in marathi
- सलीम अली तलाव औरंगाबाद - Salim Ali Lake Aurangabad In marathi
- बानी बेगम गार्डन औरंगाबाद - Bani Begum Garden Aurangabad In marathi
- जैन लेणी औरंगाबाद - Jain Caves In marathi
- पंचाकी औरंगाबाद - Panchakki Aurangabad In Marathi
- खुलदाबाद औरंगाबाद - Khuldabad Aurangabad In marathi
- कैलास मंदिर औरंगाबाद – Kailash Temple Aurangabad in marathi
- जामा मशीद औरंगाबाद - Jama Masjid Aurangabad in marathi
- भद्रा मारुती मंदिर औरंगाबाद - Bhadra Maruti Aurangabad In marathi
- सोनेरी महल औरंगाबाद - Soneri Mahal Aurangabad In marathi
- घृष्णेश्वर मंदिराजवळ स्थानिक खाद्य – Local Food Near Grishneshwar Jyotirlinga Mandir In marathi
- घृष्णेश्वर ज्योतिर्लिंग मंदिराच्या यात्रेत कोठे राहायचे - Where To Stay In Grishneshwar Jyotirlinga Temple In Marathi
- घृष्णेश्वर ज्योतिर्लिंग मंदिराला भेट देण्यासाठी सर्वोत्तम वेळ – Best Time To Visit Grishneshwar Mandir In Marathi
- घृष्णेश्वर ज्योतिर्लिंग मंदिरात कसे पोहोचायचे - How To Reach Grishneshwar Temple In Marathi
- फ्लाइटने घृष्णेश्वर ज्योतिर्लिंग मंदिरात कसे पोहोचायचे - How To Reach Grishneshwar Mandir By Flight In Marathi
- कसे पोहोचायचे घृष्णेश्वर ज्योतिर्लिंग मंदिर ट्रेनने - How to Reach Grishneshwar Temple by Train in marathi
- बसने घृष्णेश्वर ज्योतिर्लिंग मंदिरात कसे पोहोचायचे - How To Reach Grishneshwar Temple By Bus In Marathi
१. घृष्णेश्वर ज्योतिर्लिंग मंदिराचा इतिहास - ghrushneshwar Temple History In Marathi
घृष्णेश्वर ज्योतिर्लिंग मंदिराच्या स्थापनेची नेमकी तारीख माहित नाही, परंतु मंदिर 13 व्या शतकापूर्वी बांधले गेले असल्याचे सांगितले जाते. मुघल साम्राज्याच्या काळात हे मंदिर बेलूर प्रदेशात होते, जे सध्या एलोरा लेणी म्हणून ओळखले जाते. मंदिराच्या आजूबाजूच्या परिसरात 13व्या आणि 14व्या शतकादरम्यान काही विध्वंसक हिंदू-मुस्लिम संघर्ष दिसून आला आहे, ज्यामध्ये मंदिराचे नुकसान झाले आहे. बेलूरचे प्रमुख म्हणून छत्रपती शिवाजी महाराजांचे आजोबा मालोजी भोसले यांनी १६ व्या शतकात मंदिराची पुनर्बांधणी केली. तथापि, 16 व्या शतकानंतर, मुघल सैन्याने घृष्णेश्वर मंदिरावर अनेक हल्ले केले. 1680 आणि 1707 मधील मुघल मराठा युद्धांमध्ये मंदिराचे पुन्हा नुकसान झाले आणि 18 व्या शतकात इंदूरच्या महाराणी राणी अहिल्या बाई यांनी शेवटचे पुनर्बांधणी केली.
2. घृष्णेश्वर ज्योतिर्लिंग मंदिराची रचना – ghrushneshwar Temple Architecture In Marathi
घृष्णेश्वर ज्योतिर्लिंग मंदिरात पारंपारिक दक्षिण भारतीय वास्तुकला पाहायला मिळते. घृष्णेश्वर ज्योतिर्लिंग मंदिराच्या संकुलात आतील खोली आणि गर्भगृह आहे. ही रचना लाल रंगाच्या दगडांनी बनलेली आहे आणि तिचे बांधकाम 44,400 चौरस फूट क्षेत्रफळात पसरलेले आहे. घृष्णेश्वर मंदिर हे सर्वात लहान ज्योतिर्लिंग मंदिर आहे. मंदिराच्या संकुलात पाच-स्तरीय उंच शिखर आणि अनेक खांब आहेत, जे पौराणिक गुंतागुंतीच्या कोरीव कामाच्या स्वरूपात बांधलेले आहेत. मंदिराच्या आवारात बांधलेल्या लाल दगडाच्या भिंती मुख्यतः भगवान शिव आणि भगवान विष्णूच्या दहा अवतारांचे चित्रण करतात. गर्भगृहात पूर्वेला शिवलिंग असून त्याच्या मार्गात नंदीश्वराची मूर्तीही दिसते.
3. घृष्णेश्वर ज्योतिर्लिंगाची कथा – ghrushneshwar Jyotirlinga Story In marathi
घृष्णेश्वर ज्योतिर्लिंगाची कथा सुधर्मा आणि सुदेहा या पती-पत्नीच्या कथेपासून सुरू होते. दोघेही त्यांच्या वैवाहिक जीवनात सुखी होते, पण मुलांच्या सुखापासून ते वंचित होते आणि सुदेहा कधीच आई होऊ शकत नाही हे सिद्ध झाले. त्यामुळे सुदेहाने तिचा नवरा सुधर्माचा विवाह तिची धाकटी बहीण घुश्मा हिच्याशी करून दिला. वेळ निघून गेली आणि घुष्माच्या गर्भातून एक सुंदर मूल जन्माला आले. पण हळुहळु सुदेहाच्या मनात ईर्षेची बीजे अंकुरू लागली आणि तिच्या हातून पती, प्रेम, घर आणि इज्जत हिसकावून घेतली आणि एके दिवशी तिने संधी बघून मुलाचा खून करून त्याच तलावात त्याचा मृतदेह टाकला. ज्या तलावात घुष्मा भगवान शिवाच्या शिवलिंगाचे विसर्जन करायचे.
सुधर्माची दुसरी पत्नी घुष्मा, भगवान शिवाची निस्सीम भक्त होती, दररोज सकाळी उठून 101 शिवलिंग बनवून भगवान शंकराची पूजा करत असे आणि नंतर एका तलावात टाकून देत असे. मुलाची बातमी ऐकून सर्वत्र हाहाकार माजला, पण रोजच्या प्रमाणे घूष्माने शिवलिंग बनवून शांत चित्ताने भगवान शंकराची आराधना सुरू ठेवली आणि ती तलावात शिवलिंगाचे विसर्जन करायला गेली तेव्हा तिचा मुलगा तलावातून जिवंत बाहेर आला. त्याच वेळी भगवान शिवाने घुष्माला दर्शन दिले, भोलेनाथ सुदेहाच्या या कृतीने क्रोधित झाले आणि त्यांना शिक्षा करून घुष्माला वरदान द्यायचे होते. पण घुष्माने सुदेहाला क्षमा करण्याची विनंती केली आणि लोकांच्या कल्याणासाठी भगवान शंकराला येथे निवास करण्याची प्रार्थना केली. घुष्माची विनंती मान्य करून भोलेनाथ शिवलिंगाच्या रूपाने येथे राहू लागले आणि हे स्थान घृष्णेश्वर ज्योतिर्लिंग म्हणून जगात प्रसिद्ध झाले.
4. शिर्डी ते घृष्णेश्वर अंतर – ghrushneshwar Temple To Shirdi Distance In Marathi
शिर्डी ते घृष्णेश्वर हे अंतर सुमारे ९५ किलोमीटर आहे.
5. घृष्णेश्वर ज्योतिर्लिंग मंदिर उघडण्याच्या आणि बंद करण्याच्या वेळा – ghrushneshwar Temple Timing In Marathi
घृष्णेश्वर ज्योतिर्लिंग मंदिर पहाटे 5:30 वाजता उघडते आणि संध्याकाळी 9 वाजता बंद होते. मात्र, श्रावण महिन्यात (ऑगस्ट ते सप्टेंबर) मंदिर पहाटे ३ ते रात्री ११ वाजेपर्यंत येथे येणाऱ्या भाविकांसाठी खुले असते.
६. घृष्णेश्वर ज्योतिर्लिंग मंदिराचे प्रवेश शुल्क – ghrushneshwar Jyotirlinga Mandir Entry Fees In Marathi
घृष्णेश्वर ज्योतिर्लिंगामध्ये कोणतेही प्रवेश शुल्क नाही, हे मंदिर देखील इतर मंदिरांप्रमाणे पूर्णपणे विनामूल्य आहे.
7. घृष्णेश्वर ज्योतिर्लिंग मंदिराभोवतीची प्रमुख पर्यटन आणि आकर्षण स्थळे – Places To Visit Near ghrushneshwar Mandir In Marathi
घृष्णेश्वर ज्योतिर्लिंग मंदिर हे पाहण्यासारखे ठिकाण आहे आणि मंदिराला भेट दिल्यानंतर तुम्ही जवळपासच्या पर्यटन स्थळांनाही भेट देऊ शकता.
7.1 अजिंठा लेणी - Ajanta Caves In Marathi
अजिंठा लेणी महाराष्ट्र राज्यातील औरंगाबाद शहरापासून सुमारे 105 किलोमीटर अंतरावर आहे. अजिंठ्याची प्राचीन लेणी ही भारतातील सर्वात जास्त भेट दिलेल्या पर्यटन स्थळांपैकी एक आहे आणि भारतीय गुहा कलेची सर्वात मोठी जिवंत उदाहरणे आहेत. अजिंठा लेणी वाघूर नदीच्या काठावर घोड्याच्या नालच्या आकाराच्या खडकाळ भागातून कोरलेली आहे. घोड्याच्या नालच्या आकाराच्या या डोंगरावर 26 गुहां आहे.
7.2 एलोरा लेणी - Ellora Caves In Marathi
एलोरा लेणी हे भारताच्या महाराष्ट्र राज्यातील औरंगाबाद जिल्ह्यात स्थित युनेस्कोचे जागतिक वारसा स्थळ आहे. एलोर लेणी औरंगाबादच्या उत्तर-पश्चिमेस सुमारे 29 किलोमीटर अंतरावर आहेत. ही गुहा जगातील सर्वात मोठ्या रॉक-कट मठ-मंदिर गुहा संकुलांपैकी एक आहे. ज्यामध्ये बौद्ध, हिंदू आणि जैन धर्माशी संबंधित स्मारकांची वैशिष्ट्ये आणि कलाकृती दिसतात. पर्यटकांना अजिंंठा आणि एलोरा लेण्यांना भेट द्यायला खूप आवडते.
७.३ बीबी का मकबरा - Bibi Ka Maqbara In Marathi
बीबी का मकबरा मुघल सम्राट औरंगजेबाने 1661 मध्ये आपल्या पत्नीच्या स्मरणार्थ बांधला होता. ही कबर राबिया-उद-दौरानी किंवा दिलरस बानो बेगम यांचे संग्रहालय म्हणून ओळखली जाते. बीबीच्या मकबरेची सर्वात खास गोष्ट म्हणजे त्याची बांधणी ताजमहालशी जुळते. बीबी का मकबरा येथे पर्यटक मोठ्या संख्येने भेट देतात. बीबी का मकबरा याला लिड की ताज असेही म्हणतात.
7.4 दौलताबाद किल्ला औरंगाबाद - Daulatabad Fort Aurangabad In Marathi
दौलताबाद किल्ला हे घृष्णेश्वर ज्योतिर्लिंग मंदिरातील प्रमुख पर्यटन स्थळांपैकी एक आहे आणि महाराष्ट्र राज्याच्या 'सात आश्चर्यांपैकी' एक मानले जाते. दौलताबाद किल्ला औरंगाबाद शहरापासून सुमारे 15 किलोमीटर अंतरावर आहे आणि मोठ्या प्रमाणात पर्यटकांना आकर्षित करतो. दौलताबाद किल्ला १२व्या शतकात बांधला गेला आणि त्याला देवगिरी किल्ला असेही म्हणतात.
7.5 बौद्ध लेणी औरंगाबाद - Buddhist Caves Aurangabad In Marathi
घृष्णेश्वर ज्योतिर्लिंगातील पर्यटन स्थळांमध्ये 12 बौद्ध लेण्यांचा समावेश आहे ज्यात विहार किंवा मठ आहेत. या लेण्यांच्या मठांमध्ये अनेक मंदिरे आहेत जी बुद्ध, बोधिसत्व, संत यांच्या प्रतिमा आणि शिल्पांनी बनलेली आहेत. सर्वांमध्ये, चैत्य हॉल गुहा क्रमांक 10 सर्वात लोकप्रिय मानली जाते. गुहेच्या मध्यभागी भगवान बुद्धांची 15 फूट उंचीची मूर्ती आहे.
7.6 सिद्धार्थ गार्डन औरंगाबाद - Siddharth Garden Aurangabad In Marathi
घृष्णेश्वर ज्योतिर्लिंग मंदिराच्या दर्शनात औरंगाबादच्या सिद्धार्थ गार्डनला वेगळे महत्त्व आहे. सिद्धार्थ गार्डन हे झाडे, फुले, मत्स्यालय, राइड्स आणि प्राणीसंग्रहालया सोबत बांधले आहे. पर्यटक या बागेला भेट द्यायला येतात आणि ही बाग विश्रांतीसाठी योग्य ठिकाण आहे. नैसर्गिकरित्या हिरवेगार असण्यासोबतच, या प्राणीसंग्रहालयात तुम्हाला वाघ, सिंह, मगरी, हत्ती, बिबट्या इत्यादी अनेक प्राण्यांशिवाय अनेक प्राणी पाहता येतात.
7.7 सलीम अली तलाव औरंगाबाद - Salim Ali Lake Aurangabad In Marathi
सलीम अली सरोवर एक सुंदर दृश्य देते जे पर्यटकांना खूप आकर्षित करते. निसर्गसौंदर्याने वेढलेल्या या ठिकाणी तुम्ही अनेक पक्षी पाहू शकता. पावसाळा आणि हिवाळ्यात पर्यटक येथे बोट बिहारचा आनंद लुटताना दिसतात.
७.८ बानी बेगम गार्डन औरंगाबाद - Bani Begum Garden Aurangabad In Marathi
औरंगाबाद शहरापासून सुमारे 24 किमी अंतरावर असलेल्या घृष्णेश्वर ज्योतिर्लिंग मंदिराच्या प्रमुख पर्यटन स्थळांपैकी एक बनी बेगम गार्डन, कारंजे, बासरीयुक्त खांब आणि भव्य घुमटांसह विलोभनीय दृश्ये देते आणि येथे येणाऱ्या पर्यटकांच्या आकर्षणाचे केंद्र आहे. हे उद्यान मुघल स्थापत्यकलेसह नैसर्गिक सौंदर्यासाठी प्रसिद्ध आहे.
7.9 जैन लेणी औरंगाबाद - Jain Caves In Marathi
एलोरा लेणीतील गुहा 34 हा जैन धर्माचा अपूर्ण चार खांब असलेला हॉल आहे आणि तो जैन गुहा म्हणून ओळखला जातो. घृष्णेश्वर मंदिरात येणारे प्रवासी या गुहेला नक्कीच भेट देतात.
7.10 पंचाकी औरंगाबाद - Panchakki Aurangabad In Marathi
घृष्णेश्वर ज्योतिर्लिंगाच्या पर्यटनात समाविष्ट असलेले पंचाकी हे औरंगाबादमधील बीबी का मकबरा जवळ असून ते जलसंकुल म्हणून ओळखले जाते. पंचाकी पर्यटन स्थळावर मंत्री निवास, मदरसा, मशीद, महिलांना समर्पित निवासस्थान आणि सराई आहे. निळ्या-हिरव्या रंगाने भरलेली ही पंचाकी एक आदर्श पिकनिक स्पॉट आहे.
7.11 खुलदाबाद औरंगाबाद – Khuldabad Aurangabad In Marathi
खुलदाबाद प्रेक्षणीय स्थळे हे औरंगाबादपासून १३ किमी अंतरावर आणि अजिंठा-एलोरा लेण्यांच्या जवळ असलेले छोटे शहर आहे. हे ठिकाण पूर्वी रौजा, म्हणजे स्वर्गाची बाग म्हणून ओळखले जात असे. संतांची खोरी म्हणून ओळखल्या जाणाऱ्या खिलदाबाद शहराची स्थापना सुफी संतांनी १४ व्या शतकात केली होती. घृष्णेश्वर ज्योतिर्लिंग यात्रेतील पर्यटकांमध्ये हे एक लोकप्रिय ठिकाण आहे.
7.12 कैलास मंदिर औरंगाबाद - Kailash Temple Aurangabad In Marathi
भगवान शिवाला समर्पित, कैलास मंदिर हे एलोरा लेणीमध्ये स्थित एक पर्यटक आकर्षण आहे. या लेण्यांना जगप्रसिद्ध बौद्ध वास्तू म्हणूनही ओळखले जाते. कैलास मंदिर हे हिंदू धर्माशी संबंधित एक प्रसिद्ध मंदिर आहे, जे पर्यटकांचे लक्ष वेधून घेते.
७.१३ जामा मशीद औरंगाबाद - Jama Masjid Aurangabad In Marathi
घृष्णेश्वर ज्योतिर्लिंगाचे आणखी एक पर्यटन स्थळ म्हणजे अरक किल्ल्याजवळ असलेली जामा मशीद. 10 बहुभुज खांबांच्या पाच पंक्ती कमानीच्या प्रणालीद्वारे जोडल्या जातात. ही बौद्धिकदृष्ट्या तयार केलेली रचना आहे. जामा मशिदीसमोरील एका विशाल दरबारात तिन्ही बाजूंनी प्रवाशांसाठी खुली असलेल्या इमारतीची भव्य आणि आकर्षक रचना आहे.
७.१४ भद्रा मारुती मंदिर औरंगाबाद - Bhadra Maruti Aurangabad In Marathi
औरंगाबादजवळील खुलदाबाद येथे असलेले भद्रा मारुती मंदिर हे हिंदू देवता हनुमानजी महाराज यांना समर्पित आहे. हे मंदिर भारतातील तीन मंदिरांपैकी एक आहे जिथे प्रमुख देवता पवनपुत्र हनुमान जी महाराज यांची मूर्ती भाव समाधीमध्ये किंवा झोपलेल्या स्थितीत दिसते. इतर दोन मंदिरे अलाहाबाद आणि मध्य प्रदेशात आहेत. भद्रा मारुती हनुमानजी महाराजांचे मंदिर एलोरा लेणीपासून सुमारे 4 किलोमीटर अंतरावर आहे.
7.15 सोनेरी महल औरंगाबाद – Soneri Mahal Aurangabad In Marathi
सोनेरी महाल हा एक राजपूत राजवाडा आहे आणि पारंपारिक भारतीय वास्तुकलेचा जिवंत नमुना आहे. या इमारतीचे रूपांतर चुना आणि दगडापासून बनवलेल्या संग्रहालयात करण्यात आले आहे. सोनेरी महालमध्ये भांडी, कला, कपडे इ. याला सोनरी पॅलेस असे नाव देण्यात आले कारण ते सुंदर गुंतागुंतीच्या सोन्याच्या चित्रांनी सजवले होते.
घृष्णेश्वर ज्योतिर्लिंग मंदिराच्या या पर्यटन स्थळांव्यतिरिक्त, तुम्ही इतर अनेक पर्यटन स्थळांना देखील भेट देऊ शकता - जसे की
- नौखंडा पॅलेस
- H2O वॉटर पार्क औरंगाबाद (H2O वॉटर पार्क)
- प्रोझोन मॉल औरंगाबाद
- हिमायत बाग औरंगाबाद
- हजूर साहिब नांदेड
- गोगा बाबा टेकडी
- दर्गा बाबा शाह मुसाफिर
- पीतलखोरा लेणी
- औरंगाबाद जैन मंदिर
- किल्ला अरक
८. घृष्णेश्वर मंदिराजवळ स्थानिक खाद्य – Local Food Near ghrushneshwar Jyotirlinga Mandir In Marathi
घृष्णेश्वर ज्योतिर्लिंग मंदिरात स्थानिक खाद्यपदार्थाच्या रूपात औरंगाबादचे स्वादिष्ट पदार्थ चाखता येतात. औरंगाबाद केवळ ऐतिहासिक वास्तूंसाठीच नाही तर स्वादिष्ट खाद्यपदार्थांसाठीही प्रसिद्ध आहे. औरंगाबादमध्ये मिळणाऱ्या स्वादिष्ट खाद्यपदार्थांमध्ये पाणीपुरी, दक्षिण भारतीय जेवण, चहा/चहा, मिसळ पाव, रगडा समोसा, रस, बाजरी सँडविच, बडापाव, पुलाव आणि बिर्याणी हे अतिशय प्रसिद्ध आहेत.
9. घृष्णेश्वर ज्योतिर्लिंग मंदिराच्या प्रवासात कुठे राहायचे – Where To Stay In ghrushneshwar Jyotirlinga Temple In Marathi
घृष्णेश्वर ज्योतिर्लिंग मंदिराला भेट दिल्यानंतर आणि तेथील प्रमुख पर्यटन स्थळांना भेटी दिल्यानंतर तुम्हाला येथे राहायचे असेल, तर आम्ही तुम्हाला सांगतो की, औरंगाबादमध्ये तुम्हाला मंदिराजवळ कमी-बजेटपासून ते हाय-बजेटपर्यंत हॉटेल्स मिळतील, जे तुम्ही तुमच्या आवडीनुसार निवडू शकता.
10. घृष्णेश्वर ज्योतिर्लिंग मंदिराला भेट देण्यासाठी सर्वोत्तम वेळ – Best Time To Visit ghrushneshwar Mandir In Marathi
घृष्णेश्वर ज्योतिर्लिंग मंदिराला भेट देण्यासाठी नोव्हेंबर ते फेब्रुवारी हा सर्वोत्तम काळ आहे. घृष्णेश्वर ज्योतिर्लिंगाच्या दर्शनासाठी हिवाळा हा उत्तम काळ आहे. तथापि, आपण वर्षाच्या कोणत्याही वेळी येथे येऊ शकता. श्रावण महिना हा भाविकांसाठी विशेष असतो.
11. घृष्णेश्वर ज्योतिर्लिंग मंदिरात कसे पोहोचायचे – How To Reach ghrushneshwar Temple In Marathi
घृष्णेश्वर ज्योतिर्लिंग मंदिरात जाण्यासाठी तुम्ही फ्लाइट, ट्रेन आणि बस यापैकी एक निवडू शकता.
11.1 फ्लाइटने घृष्णेश्वर ज्योतिर्लिंग मंदिरात कसे पोहोचायचे - How To Reach ghrushneshwar Mandir By Flight In Marathi
जर तुम्ही घृष्णेश्वर ज्योतिर्लिंग मंदिरात जाण्यासाठी हवाई मार्ग निवडला असेल तर आम्ही तुम्हाला सांगतो की औरंगाबाद शहराचे विमानतळ घृष्णेश्वर ज्योतिर्लिंग मंदिरापासून सुमारे 30 किलोमीटर अंतरावर आहे. येथून टॅक्सीच्या किंवा बसच्या मदतीने तुम्ही घृष्णेश्वर ज्योतिर्लिंग मंदिरापर्यंत सहज पोहोचू शकता.
11.2 ट्रेनने घृष्णेश्वर ज्योतिर्लिंग मंदिरात कसे पोहोचायचे - How To Reach ghrushneshwar Temple By Train In marathi
जर तुम्ही घृष्णेश्वर ज्योतिर्लिंग मंदिरात जाण्यासाठी रेल्वे मार्ग निवडला असेल तर आम्ही तुम्हाला सांगतो की औरंगाबाद रेल्वे स्थानक देशातील प्रमुख रेल्वे स्थानकांशी खूप चांगले जोडलेले आहे. येथून तुम्ही बस किंवा टॅक्सीच्या मदतीने घृष्णेश्वर ज्योतिर्लिंग मंदिरापर्यंत सहज पोहोचू शकता, जे सुमारे 30 किलोमीटर अंतरावर आहे.
11.3 बसने घृष्णेश्वर ज्योतिर्लिंग मंदिरात कसे पोहोचायचे – How To Reach ghrushneshwar Temple By Bus In Marathi
जर तुम्ही घृष्णेश्वर ज्योतिर्लिंग मंदिरात जाण्यासाठी रस्ता निवडला असेल, तर आम्ही तुम्हाला सांगतो की औरंगाबाद बसस्थानकावरून तुम्ही एलोरा गुहेपर्यंत बस पकडू शकता. सुमारे १-२ किमी अंतरावर एलोरा लेणीपासून घृष्णेश्वर ज्योतिर्लिंग मंदिर आहे.
यानंतर कुठेही ज्योतिर्लिंग प्रकट झालं नाही, वाचा घृष्णेश्वर मंदिराचं महात्म्य
औरंगाबाद : बारावं ज्योतिर्लिंग म्हणून जगभर प्रसिद्ध असलेलं औरंगाबाद जिल्ह्यातील घृष्णेश्वर मंदिर हे शेवटचं ज्योतिर्लिंग आहे. या नंतर ज्योतिर्लिंग कुठेही प्रकट झालं नसल्याने या ठिकाणाला पूर्णस्थान म्हणून धार्मिक मान्यता आहे. या ठिकाणी भाविकांनी मागितलेले प्रत्येक नवस, मागणं पूर्ण होत असल्याची अख्यायिका आहे. हे मंदिर पूर्वाभिमुख म्हणून परिचित आहे अशी माहिती मंदिराचे पुजारी आणि मंदिर ट्रस्टचे अध्यक्ष शशांक टोपरे यांनी दिली.
औरंगाबाद जिल्ह्यातील वेरूळलेणीच्या जवळच घृष्णेश्वर ज्योतिर्लिंग आहे. हे एक प्राचीन महादेवाचं मंदिर आहे. या ठिकाणाचे उल्लेख रामायण, महाभारत, शिवपुराण, स्कंदपुराण या ग्रंथात आढळतात. वेरूळ गावातील येळगांगा नदीजवळ हे प्राचीन मंदिर असून मंदिराचं बांधकाम लालरांगाच्या दगडाने करण्यात आलेलं आहे. छत्रपती शिवाजी महाराज यांचे आजोबा आणि शहाजी राजे भोसले यांचे वडील मालोजीराव भोसले यांनी १६व्या शतकात मंदिराचा जीर्णोद्धार केला. या नंतर अहिल्याबाई होळकर यांनी १७९१ मध्ये परत एकदा या मंदिराचा जीर्णोद्धार केला होता.
अंबरनाथचं प्राचीन शिवमंदिर हे तब्बल ९६३ वर्षांचं...
महाशिवरात्रीला ७ ते ८ लाख भाविक येण्याची शक्यता
घृष्णेश्वर मंदिरात दर्शन घेण्यासाठी दररोद देश विदेशातून भाविक वेरूळला दाखल होत असतात. शिवाय श्रावण महिन्यातही दर सोमवारी भाविकांची गर्दी होत असते. मात्र महाशिवरात्रीला विशेष धार्मिक महत्व असल्याने लाखो भाविकांची गर्दी दर महाशिवरात्रीच्या दिवशी पाहायला मिळते. यावर्षी करोनाचे सर्व नियम शिथिल करण्यात आल्याने सुमारे सात ते आठ लाख भाविक दर्शनासाठी येतील असा अंदाज आहे.
पाच हजार वर्षांचा इतिहास, अखंड पाषाणात उभारलेलं मंदिर; महाशिवरात्रीनिमित्त वाचा औंढा नागनाथची कथा
महाशिवरात्रीच्या मध्यरात्री १२ वाजता होणार पूजा
पूर्वी मंदिरामध्ये भाविकांकडून मोठ्या प्रमाणात अभिषेक होत होते. मात्र सुरक्षेच्या दृष्टिकोनातून मंदिरामध्ये अभिषेक करण्यास बंधनं घालण्यात आली आहे. जिल्हाधिकारी, पोलीस अधीक्षक आणि लोकप्रतिनिधी यांच्या प्रमुख उपस्थितीत शासकीय पूजा महाशिवरात्रीच्या मध्यरात्री १२ वाजता संपन्न होणार आहे.
तर महाशिवरात्रीच्या दिवशी दुपारी चार वाजता पालखी निघणार आहे. यासाठी सर्व तयारी पूर्ण करण्यात आली असल्याची माहिती मंदिराचे पारंपारिक पुजारी आणि मंदिर देवस्थान ट्रस्टचे अध्यक्ष शशांक टोपरे यांनी दिली.
घृष्णेश्वर – १२ वे ज्योतिर्लिंग - Majha Paper
वेरूळपासून
अवघ्या दीड किलोमीटरवर असलेले घृष्णेश्वर हे शंकर मंदिर भारतातील
महत्त्वाचे धार्मिक स्थळ आहे. तसेच बारा ज्योतिर्लिंगातील हे शेवटचे
ज्योतिर्लिंग. १८ व्या शतकात या मंदिराचा जीर्णोद्धार इंदोरच्या राणी
अहिल्यादेवी होळकर यांनी केला आहे. पूर्वी शिवाजी महाराजांच्या आजोबांनी या
मंदिरासाठी शेतात सापडलेले धन दिले होते असे इतिहासात नमूद करण्यात आले
आहे. मालोजीराजे असे त्यांचे नांव.
लाल सँडस्टोनमध्ये बांधले गेलेले हे मंदिर वास्तूरचनेचा अतिशय सुंदर नमुना
आहे. पुराणातील अनेक कथा येथे मूर्तीरूपाने कोरल्या गेल्या आहेत. त्यात
शिवपार्वती विवाह, ब्रह्मा,विष्णू ,गणेश कथाही आहेत. भारतातील १२
ज्योतिर्लिंगांचे वैशिष्ठ्य म्हणजे येथे शंकर महादेव ज्योतिस्वरूपात स्थित
आहेत असा समज आहे.
या मंदिराचीही सुंदर कथा सांगितली जाते. घृष्णा आणि सुदेहा अशा दोघी बहिणी
होत्या आणि सख्या सवतीही होत्या. म्हणजे दोघींनी एकाच माणसाशी विवाह केला
होता. मात्र दोघींनाही मूलबाळ नव्हते. घृष्णा मोठी शिवभक्त होती आणि
शंकराची नित्यनेमाने पूजा व उपासना करत असे. त्याचे फळ म्हणून तिला पुत्र
झाला मात्र सवती मत्सराने जळत असलेल्या सुदेहेने या मुलाला ठार मारले व
नदीत फेकले. घटना घडली तेव्हा घृष्णा शिवपुजेत होती मात्र मुलाला ठार
केल्याचे ऐकूनही ती किचितही विचलीत झाली नाही अथवा तिने पूजा अर्धवटही
सोडली नाही. तिचे एकच म्हणणे होते की ज्याने मला पुत्र दिला आहे, तोच
त्याचे रक्षण करेल. तिची भक्ती पाहून शंकर प्रसन्न झाले आणि घृष्णेचा मुलगा
पुन्हा जिवंत होऊन नदीतून बाहेर आला. मात्र त्याने आईला सांगितले की
सुदेहेला तू क्षमा कर. घृष्णेच्या भक्तीने शंकर प्रसन्न झालाच होता तेव्हा
तिने ज्योतिरूपात या स्थानी कायमचे वास्तव्य करा अशी शंकराला प्रार्थना
केली आणि शंकरानेही तिची प्रार्थना ऐकली. घृष्णेच्या नावावरूनच या स्थानाला
घृष्णेश्वर असे नांव पडले.
औरंगाबाद पासून ३० किमी असलेले हे मंदिर आवर्जून पाहावे असेच आहे.
श्रावणात येथे मोठी गर्दी असते तसेच सोमवारीही गर्दी खूप असते. जागृत
देवस्थान मानले गेल्याने येथे सतत पूजा, अभिषेक यासाठी भाविक येत असतात.
आपल्याला मंदिरातील शिल्पकलेचाही आस्वाद घ्यायचा असेल तर गर्दीचे दिवस
टाळूनच येथे जाणे चांगले.
घृष्णेश्वर मंदिर हे एक प्राचीन शंकराचे मंदिर असून ते १२ ज्योतिर्लिंगापैकी एक म्हणून प्रसिद्ध आहे. औरंगाबाद जिल्ह्यातील दौलताबाद पासून सुमारे ११ कि. मी. अंतरावर आणि वेरूळ लेण्यांजवळ हे मंदिर आहे. शिवपुराण, स्कंदपुराण, रामायण, महाभारत या ग्रंथांत या ठिकाणाचे उल्लेख मिळतात. वेरूळपासून अवघ्या दीड किलोमीटरवर असलेले घृष्णेश्वर हे शंकर मंदिर भारतातील महत्त्वाचे धार्मिक स्थळ आहे. तसेच बारा ज्योतिर्लिंगातील हे शेवटचे ज्योतिर्लिंग. १८ व्या शतकात या मंदिराचा जीर्णोद्धार इंदोरच्या राणी अहिल्यादेवी होळकर यांनी केला आहे. पूर्वी शिवाजी महाराजांच्या आजोबांनी या मंदिरासाठी शेतात सापडलेले धन दिले होते असे इतिहासात नमूद करण्यात आले आहे. मालोजीराजे असे त्यांचे नांव. लाल सँडस्टोनमध्ये बांधले गेलेले हे मंदिर वास्तूरचनेचा अतिशय सुंदर नमुना आहे. पुराणातील अनेक कथा येथे मूर्तीरूपाने कोरल्या गेल्या आहेत. त्यात शिवपार्वती विवाह, ब्रह्मा,विष्णू ,गणेश कथाही आहेत. भारतातील १२ ज्योतिर्लिंगांचे वैशिष्ठ्य म्हणजे येथे शंकर महादेव ज्योतिस्वरूपात स्थित आहेत असा समज आहे. या मंदिराचीही सुंदर कथा सांगितली जाते. घृष्णा आणि सुदेहा अशा दोघी बहिणी होत्या आणि सख्या सवतीही होत्या. म्हणजे दोघींनी एकाच माणसाशी विवाह केला होता. मात्र दोघींनाही मूलबाळ नव्हते. घृष्णा मोठी शिवभक्त होती आणि शंकराची नित्यनेमाने पूजा व उपासना करत असे. त्याचे फळ म्हणून तिला पुत्र झाला मात्र सवती मत्सराने जळत असलेल्या सुदेहेने या मुलाला ठार मारले व नदीत फेकले. घटना घडली तेव्हा घृष्णा शिवपुजेत होती मात्र मुलाला ठार केल्याचे ऐकूनही ती किचितही विचलीत झाली नाही अथवा तिने पूजा अर्धवटही सोडली नाही. तिचे एकच म्हणणे होते की ज्याने मला पुत्र दिला आहे, तोच त्याचे रक्षण करेल. तिची भक्ती पाहून शंकर प्रसन्न झाले आणि घृष्णेचा मुलगा पुन्हा जिवंत होऊन नदीतून बाहेर आला. मात्र त्याने आईला सांगितले की सुदेहेला तू क्षमा कर. घृष्णेच्या भक्तीने शंकर प्रसन्न झालाच होता तेव्हा तिने ज्योतिरूपात या स्थानी कायमचे वास्तव्य करा अशी शंकराला प्रार्थना केली आणि शंकरानेही तिची प्रार्थना ऐकली. घृष्णेच्या नावावरूनच या स्थानाला घृष्णेश्वर असे नांव पडले. औरंगाबाद पासून ३० किमी असलेले हे मंदिर आवर्जून पाहावे असेच आहे. श्रावणात येथे मोठी गर्दी असते तसेच सोमवारीही गर्दी खूप असते. जागृत देवस्थान मानले गेल्याने येथे सतत पूजा, अभिषेक यासाठी भाविक येत असतात. आपल्याला मंदिरातील शिल्पकलेचाही आस्वाद घ्यायचा असेल तर गर्दीचे दिवस टाळूनच येथे जाणे चांगले.
घृष्णेश्वर – बांधकाम
वेरूळ गावातील येलगंगा नदीजवळ हे मंदिर असून छत्रपती शिवाजीराजे भोसले यांचे आजोबा आणि शहाजीराजे भोसले यांचे वडील मालोजीराजे भोसले यांनी या मंदिराचा प्रथमतः १६ व्या शतकात जीर्णोद्धार केला. सध्याचे अस्तित्वात असलेले मंदिर इ.स. १७३० मध्ये मल्हारराव होळकरांच्या पत्नी गौतमीबाईंनी बांधलेले असून नंतर शिवभक्त अहिल्याबाई होळकरांनी या मंदिराचा परत एकदा जीर्णोद्धार केला. मंदिराचे बांधकाम लाल रंगांच्या दगडामध्ये करण्यात आले आहे. या मंदिराचे नक्षीकाम अवर्णनीय आहे. मंदिराचा अर्धा भाग लाल पाषाणात तर कळसाकडील अर्धा भाग हा विटा, चुन्यात बांधलेला आहे. मंदिराच्या भिंतीवर पौराणिक कथेतील दृश्य कोरण्यात आले आहे. घृष्णेश्वर ज्योतिर्लिंग मंदिराचा कळस सोन्याच्या पत्र्याने मढवलेला आहे. घृष्णेश्वर ज्योतिर्लिंग दर्शनी भापासून पूर्वेकडच्या पायऱ्या खाली उतरल्यानंतर डाव्या बाजूस शिलालेख दिसतो.
घृष्णेश्वर – राष्ट्रीय संरक्षित स्मारक
या मंदिराला २७ सप्टेंबर, इ.स. १९६० रोजी राष्ट्रीय संरक्षित स्मारक म्हणून घोषित करण्यात आले
घृष्णेश्वर ज्योतिर्लिंग आख्यायिका
घृष्णा नावच्या स्त्रीचा विवाह एका ऋषि बरोबर झाला. परंतु लग्नानंतर अनेक वर्ष उलटून देखील या दाम्पत्यांना पुत्र प्राप्ती होत नव्हती म्हणून घृष्णा हिची सख्खी बहीण असलेली सुदेहा हिला पुत्र प्राप्तीसाठी आपल्या पती सोबत लग्न करण्याची विनंती घृष्णा हिने केली. सुदेहा हिला हा प्रस्ताव मान्य झाला. सुदेहा व घृष्णा या दोघी सख्या बहिणी असल्याने त्यांच्यात भांडणे व मतभेत होणार नाही असे घृष्णाचे मत होते. घृष्णा शिवभक्त होती ती नित्यनेमाने भगवान शंकराची पूजा व उपासना करत असे. घृष्णा हिला लग्नाच्या अनेक वर्षांनंतर पुत्र प्राप्ती झाली. मात्र सख्खी बहीण असलेली सुदेहा मत्सराने मनातल्या मनात जळत असे. एक दिवशी सुदेहेने मत्सरापोटी घृष्णाच्या मुलाला ठार मारून येळगंगा नदीत फेकून दिले. त्यावेळी घृष्णा शिवपुजेत मग्न होती. घृष्णाच्या मुलाला सुदेहाने ठार केल्याचे लक्षात आल्यावर सुद्धा घृष्णा किंचितही विचलीत न होता तिने भगवान शंकराची पूजा चालूच ठेवली. घृष्णाचे म्हणणे होते की ज्या भगवंताने मला पुत्र दिला तेच माझ्या पुत्राचे रक्षण करेल. घृष्णाच्या भक्तीने भगवान शंकर प्रसन्न झाले आणि तिच्या मुलाला पुन्हा जीवित केले. मुलगा नदीतून बाहेर आला तेव्हा त्याने घृष्णाला सांगितले की सुदेहेला क्षमा कर आणि शंकर भगवान यांना घृष्णाने या स्थानी कायमचे वास्तव्य करा अशी शंकराला प्रार्थना केली. भगवान शंकरांनी घृष्णाची प्रार्थना ऐकली. आणि म्हणून घृष्णेच्या नावावरूनच या स्थानाला घृष्णेश्वर असे नांव पडले.
शिवालय तीर्थ कुंड
वेरूळ येथे शिवालय तीर्थ या नावाने प्रसिद्ध कुंड आहे. हे कुंड घृष्णेश्वर मंदिरापासून साधारण पाचशे मीटर अंतरावर आहे. या तीर्थकुंड हे एक एकर परिसरात असून चारही बाजूने आत जाण्यासाठी प्रवेशद्वार आहेत. या कुंडला एकूण ५६ दगडी पायऱ्या आहेत. या शिवालय कुंडात महादेवाची आठ मंदिरे आहेत. ही मंदिरे भारतातील अष्टतीर्थांची प्रतिकात्मक बांधकामे आहेत असे सांगितल्या जाते. यात उत्तरेस काशी, , ईशान्येस गया तीर्थ, पूर्वेस गंगा तीर्थ, आग्नेयेला विरज तीर्थ, दक्षिणेस विशाल, नैॠत्येस नाशिक तीर्थ, इत्यादी आहेत. महिन्यातील प्रत्येक सोमवारी घृष्णेश्वर ज्योतिर्लिंग वेरूळ येथे राज्यासह परप्रांतातून दर्शनासाठी हजारो भाविक येतात असतात.
घृष्णेचा ईश्वर म्हणजे घृष्णेश्वर, मंदिरात जाण्यासाठी हा आहे एक खास नियम
असा आहे नियम..
घृष्णेश्वर पाणीदार सर्व पुरुषांसाठी एक खास नियम आहे. मंदिराच्या गाभाऱ्यात प्रवेश करण्यापूर्वी पुरुषांनी चामड्यापासून बनलेल्या सर्व वस्तू उदा. बेल्ट, पॉकेट मंदिराबाहेरच काढून ठेवणे आवश्यक आहे. पुरुषांनी कंबरेच्या वर घातलेले शर्ट, जॅकेट काढून ठेवावे लागते. या नियमाचे पालन केले तरच गाभाऱ्यात प्रवेश दिला जातो.
घृष्णेश्वर ज्योतिर्लिंग मंदिर
हिंदूंसाठी एक महत्त्वाचे तीर्थक्षेत्र, हे प्राचीन मंदिर औरंगाबादपासून सुमारे 30 किमी अंतरावर असलेल्या एका विचित्र गावात आहे आणि ऐतिहासिक एलोरा लेण्यांच्या हद्दीत आहे. औरंगाबादजवळील प्रेक्षणीय स्थळांच्या यादीतील एक प्रमुख नाव, हे मंदिर हिंदू भाविकांचे धार्मिक स्थळ मानले जाते. हे पृथ्वीवरील शेवटचे किंवा १२वे ‘ज्योतिर्लिंग’ असल्याचेही म्हटले जाते.
पूर्व-ऐतिहासिक स्थापत्य शैलीत बांधलेले आणि लाल विटांमध्ये भिंतींवर अनेक हिंदू देवी-देवतांचे कोरीवकाम दर्शविलेले, मंदिर नंतर 18 व्या शतकात नूतनीकरण करण्यात आले. पौराणिक कथांनुसार, पवित्र पाण्याचे झरे मंदिराच्या आतून बाहेर पडतात आणि एक हृदय आणि आत्मा शुद्ध करतात.
एलोरा लेणीपासून 1 किमी अंतरावर आणि औरंगाबादपासून 29 किमी अंतरावर, घृष्णेश्वर किंवा घृष्णेश्वर ज्योतिर्लिंग मंदिर हे महाराष्ट्रातील औरंगाबाद जिल्ह्यातील वेरूळ गावात स्थित एक प्रसिद्ध हिंदू मंदिर आहे. हे महाराष्ट्रातील प्रसिद्ध तीर्थक्षेत्रांपैकी एक आहे, एलोरा टूर पॅकेजचा भाग म्हणून आवर्जून भेट द्यावी.
भगवान शिवाला समर्पित, घृष्णेश्वर मंदिर हे पृथ्वीवरील शेवटचे किंवा १२ वे ज्योतिर्लिंग मानले जाते. हे एलोरामध्ये भेट देण्याच्या प्रमुख ठिकाणांपैकी एक आहे आणि औरंगाबादजवळील प्रमुख तीर्थक्षेत्रांपैकी एक आहे. प्रमुख देवता, ज्योतिर्लिंगाच्या रूपात, कुसुमेश्वर, घुश्मेश्वर, घृष्मेश्वर आणि घृष्णेश्वर अशा अनेक नावांनी ओळखली जाते. 16 व्या शतकात छत्रपती शिवाजी महाराजांचे आजोबा मालोजी राजे भोसले यांनी घृष्णेश्वर मंदिराची पुनर्बांधणी केली. नंतर, मंदिराची पुनर्बांधणी १८ व्या शतकात राणी अहिल्याभाई होळकर यांनी केली, एक मराठा राजकन्या, जिने १७६५ ते १७९५ या काळात इंदूरवर राज्य केले.
पौराणिक कथेनुसार, देवगिरी पर्वतावर ब्रह्मवेत्ता सुधर्म आणि सुदेहा नावाचे ब्राह्मण जोडपे राहत होते. त्यांना मूलबाळ नव्हते आणि सुदेहाच्या इच्छेनुसार ब्रह्मवेत्ताने तिची बहीण घुष्मा हिच्याशी विवाह केला. सुदेहाच्या सांगण्यावरून घुष्मा 101 लिंगे बनवत, त्यांची पूजा करून जवळच्या तलावात विसर्जित करत असे. भगवान शंकराच्या आशीर्वादाने तिला मुलगा झाला. ईर्षेपोटी, एका रात्री सुदेहाने बाळाला मारून टाकले आणि ज्या तलावात घुष्मा लिंगा सोडत असे. वेदनेने शोक करत घुष्मा शिवलिंगाची पूजा करत राहिला. तिने लिंग पाण्यात बुडवले तेव्हा भगवान शिव तिच्या समोर प्रकट झाले आणि आपल्या मुलाला जीवन दिले. तेव्हापासून भगवान शंकराची ज्योतिर्लिंग घुष्मेश्वराच्या रूपात पूजा केली जाते.
लाल ज्वालामुखीच्या खडकाने बनवलेले हे 240 x 185 फूट उंच क्यूबिकल-आकाराचे मंदिर, सुंदर कोरीवकाम, आकर्षक फ्रिज आणि भारतीय देवदेवतांच्या शिल्पांसह मध्ययुगीन वास्तुकलेचे उत्तम उदाहरण आहे. मंदिरात गर्भगृह, अंतराळ आणि सभा मंडप आहे. घृष्णेश्वर मंदिर त्याच्या 5 स्तरावरील शिकार आणि खांबावरील कोरीव कामासाठी प्रसिद्ध आहे. मंदिराच्या शिखरावर सोन्याचा शिरा किंवा कलश आहे. आणखी एक वैशिष्ट्य म्हणजे मंदिराच्या आतून वाहणारे पवित्र पाणी. औरंगाबाद टूर पॅकेजसहही भेट देता येईल.
महाशिवरात्री हा येथे साजरा केला जाणारा अतिशय महत्त्वाचा धार्मिक सण आहे. या मंदिराला भेट देण्यासाठी ही सर्वोत्तम वेळ असू शकते.
- ठिकाण: घृष्णेश्वर, एलोरा, औरंगाबाद.
- वेळः सकाळी ५ ते रात्री ९
- प्रवेश शुल्क: काहीही नाही.
स्थान:
घृष्णेश्वर ज्योतिर्लिंग मंदिर हे भारताच्या महाराष्ट्र राज्यातील औरंगाबाद जिल्ह्यातील एलोराजवळील वेरूळ गावात आहे. हे औरंगाबाद शहरापासून सुमारे 30 किलोमीटर आणि नाशिकपासून सुमारे 100 किलोमीटर अंतरावर आहे.
महत्त्व:
घृष्णेश्वर ज्योतिर्लिंग मंदिर हे हिंदूंसाठी सर्वात पवित्र मंदिरांपैकी एक मानले जाते आणि भारतातील 12 ज्योतिर्लिंग मंदिरांपैकी एक आहे. "ज्योतिर्लिंग" हा शब्द लिंगाच्या किंवा प्रकाशस्तंभाच्या रूपात भगवान शिवाच्या प्रकटीकरणास सूचित करतो. असे मानले जाते की घृष्णेश्वर ज्योतिर्लिंग मंदिराचे दर्शन आणि भगवान शिवाची प्रार्थना केल्याने मोक्ष आणि आशीर्वाद प्राप्त करण्यास मदत होते.
इतिहास:
घृष्णेश्वर ज्योतिर्लिंग मंदिराचा इतिहास राष्ट्रकूट वंशाच्या काळापासूनचा आहे. हे मंदिर शतकानुशतके अनेक वेळा नष्ट झाले आणि पुन्हा बांधले गेले, सध्याचे मंदिर परिसर 18 व्या शतकात इंदूरच्या राणी अहिल्याबाई होळकर यांनी बांधले होते.
आर्किटेक्चर:
घृष्णेश्वर ज्योतिर्लिंग मंदिर हे हिंदू मंदिर स्थापत्य कलेचे एक सुंदर उदाहरण आहे, मंदिराच्या भिंती आणि खांबांना सुशोभित करणारे गुंतागुंतीचे कोरीवकाम आणि शिल्पे आहेत. मंदिराच्या संकुलात एक गर्भगृह आहे, जिथे ज्योतिर्लिंग ठेवलेले आहे, सभा मंडप (सभागृह), आणि नंदी मंडप (बैलासाठी हॉल, नंदी, भगवान शिवाचा पर्वत) यांचा समावेश आहे.
सण:
गृष्णेश्वर ज्योतिर्लिंग मंदिर हे एक प्रमुख तीर्थक्षेत्र आहे, जे वर्षभर हजारो भाविकांना आकर्षित करते. मंदिर विशेषतः महा शिवरात्रीच्या उत्सवात व्यस्त असते, जेव्हा मोठ्या संख्येने भक्त प्रार्थना करण्यासाठी आणि पूजा करण्यासाठी मंदिरात येतात.
एकूणच, घृष्णेश्वर ज्योतिर्लिंग मंदिर हे हिंदूंसाठी एक महत्त्वाचे धार्मिक स्थळ आहे आणि ज्यांना हिंदू संस्कृती आणि इतिहासाची आवड आहे त्यांनी भेट देणे आवश्यक आहे.
2]
राष्ट्रीय संरक्षित स्मारक घृष्णेश्वर ज्योतिर्लिंग मंदिराची माहिती
घृष्णेश्वर ज्योतिर्लिंग मंदिर हे भारतातील एक राष्ट्रीय संरक्षित स्मारक आहे, जे त्याच्या ऐतिहासिक, सांस्कृतिक आणि धार्मिक महत्त्वासाठी ओळखले जाते. इंग्रजीमध्ये राष्ट्रीय संरक्षित स्मारक म्हणून घृष्णेश्वर ज्योतिर्लिंग मंदिराविषयी आणखी काही माहिती येथे आहे, ज्याची शब्द संख्या अंदाजे 4000 आहे:
संरक्षित स्मारक:
घृष्णेश्वर ज्योतिर्लिंग मंदिर हे भारतीय पुरातत्व सर्वेक्षण (ASI) अंतर्गत राष्ट्रीय संरक्षित स्मारक आहे, जे देशाच्या ऐतिहासिक आणि सांस्कृतिक वारशाचे जतन आणि संरक्षण करण्यासाठी जबाबदार आहे. संरक्षित स्मारक म्हणून, घृष्णेश्वर ज्योतिर्लिंग मंदिर राष्ट्रीय महत्त्वाचे मानले जाते आणि कायद्याने संरक्षित आहे.
महत्त्व:
घृष्णेश्वर ज्योतिर्लिंग मंदिर अनेक कारणांसाठी महत्त्वपूर्ण आहे. हे भारतातील १२ ज्योतिर्लिंग मंदिरांपैकी एक आहे, जे भगवान शिवाचे सर्वात पवित्र मंदिर मानले जाते. हे मंदिर हिंदू यात्रेकरूंसाठी एक महत्त्वाचे ठिकाण आहे आणि दरवर्षी हजारो अभ्यागतांना आकर्षित करतात. याव्यतिरिक्त, मंदिराच्या भिंती आणि खांबांना सुशोभित करणार्या गुंतागुंतीच्या कोरीवकाम आणि शिल्पांसह हे मंदिर हिंदू मंदिर स्थापत्यकलेचे उत्कृष्ट उदाहरण मानले जाते.
संवर्धन आणि जतन:
संरक्षित स्मारक म्हणून, घृष्णेश्वर ज्योतिर्लिंग मंदिर कठोर संवर्धन आणि संरक्षण नियमांच्या अधीन आहे. यामध्ये मंदिराचा ऐतिहासिक आणि सांस्कृतिक वारसा जतन करण्यासाठी काही सामग्री आणि बांधकाम तंत्राच्या वापरावरील निर्बंध तसेच नियमित तपासणी आणि देखभाल यांचा समावेश आहे.
पर्यटन:
संरक्षित स्मारक म्हणून, घृष्णेश्वर ज्योतिर्लिंग मंदिर हे एक लोकप्रिय पर्यटन स्थळ आहे आणि जगभरातील अभ्यागतांना आकर्षित करते. हिंदू संस्कृती आणि इतिहासात स्वारस्य असलेल्यांसाठी हे मंदिर एक आवश्यक स्थळ मानले जाते आणि पर्यटनाद्वारे स्थानिक समुदायासाठी कमाईचा एक महत्त्वाचा स्रोत आहे.
एकूणच, घृष्णेश्वर ज्योतिर्लिंग मंदिर हे एक राष्ट्रीय संरक्षित स्मारक आहे जे त्याच्या ऐतिहासिक, सांस्कृतिक आणि धार्मिक महत्त्वासाठी ओळखले जाते. संरक्षित स्मारक म्हणून, मंदिर कायद्याद्वारे संरक्षित आहे आणि कठोर संवर्धनाच्या अधीन आहे आणि
गृष्णेश्वर ज्योतिर्लिंग मंदिराचा इतिहास स्मारक
गृष्णेश्वर ज्योतिर्लिंग मंदिराचा अनेक शतके पसरलेला आणि भारताचा सांस्कृतिक आणि धार्मिक वारसा प्रतिबिंबित करणारा समृद्ध आणि मनोरंजक इतिहास आहे. सुमारे 4000 शब्दसंख्येसह, इंग्रजीमध्ये गृष्णेश्वर ज्योतिर्लिंग मंदिराच्या इतिहासाबद्दल काही अधिक माहिती येथे आहे:
मूळ:
घृष्णेश्वर ज्योतिर्लिंग मंदिराचे नेमके उगमस्थान माहित नाही, परंतु चालुक्य राजवटीत ते अनेक शतकांपूर्वी बांधले गेले असे मानले जाते. हिंदू पौराणिक कथेनुसार, भगवान शिव या ठिकाणी ज्योतिर्लिंग किंवा प्रकाशाच्या स्तंभाच्या रूपात प्रकट झाले आणि या घटनेच्या स्मरणार्थ मंदिर बांधले गेले.
मंदिर वास्तुकला:
घृष्णेश्वर ज्योतिर्लिंग मंदिर हे हिंदू मंदिर स्थापत्यकलेचे उदाहरण आहे, मंदिराच्या भिंती आणि खांबांना सुशोभित करणारे गुंतागुंतीचे कोरीवकाम आणि शिल्पे आहेत. हे मंदिर मराठा-शैलीतील वास्तुकलेचे उत्कृष्ट उदाहरण मानले जाते आणि मुख्य देवता भगवान शिव असलेले गर्भगृह आहे.
धार्मिक महत्त्व:
गृष्णेश्वर ज्योतिर्लिंग मंदिर हे भगवान शिवासाठी सर्वात पवित्र मंदिरांपैकी एक मानले जाते आणि भारतातील 12 ज्योतिर्लिंग मंदिरांपैकी एक आहे. हे मंदिर हिंदू यात्रेकरूंसाठी एक महत्त्वाचे ठिकाण आहे आणि दरवर्षी हजारो अभ्यागतांना आकर्षित करतात, जे भगवान शिवाकडून प्रार्थना करण्यासाठी आणि आशीर्वाद घेण्यासाठी येतात.
संरक्षण:
शतकानुशतके, घृष्णेश्वर ज्योतिर्लिंग मंदिराचे अनेक नूतनीकरण आणि जोडणी झाली आहेत, परंतु त्याचा ऐतिहासिक आणि सांस्कृतिक वारसा काळजीपूर्वक जतन केला गेला आहे. अलीकडच्या काळात, भारतीय पुरातत्व सर्वेक्षण (ASI) ने राष्ट्रीय संरक्षित स्मारक म्हणून घोषित केलेल्या मंदिराचे जतन आणि संरक्षण करण्यासाठी पावले उचलली आहेत.
एकूणच, घृष्णेश्वर ज्योतिर्लिंग मंदिराचा एक समृद्ध आणि मनोरंजक इतिहास आहे जो भारताच्या सांस्कृतिक आणि धार्मिक वारशाचे प्रतिबिंबित करतो. हे मंदिर हिंदू यात्रेकरूंसाठी एक महत्त्वाचे ठिकाण आहे आणि त्याच्या ऐतिहासिक, सांस्कृतिक आणि धार्मिक महत्त्वासाठी ओळखले जाते. संरक्षित स्मारक म्हणून, मंदिराचा वारसा आणि सांस्कृतिक महत्त्व पिढ्यानपिढ्या हस्तांतरित केले जाईल याची खात्री करून, काळजीपूर्वक जतन आणि संरक्षित केले जाते.
घृष्णेश्वर ज्योतिर्लिंग मंदिराची इंग्रजी
घृष्णेश्वर ज्योतिर्लिंग मंदिर हे भगवान शिवाला समर्पित हिंदू मंदिर आहे आणि भारतातील १२ ज्योतिर्लिंग मंदिरांपैकी एक आहे. सुमारे 4000 शब्दसंख्येसह, इंग्रजीमध्ये घृष्णेश्वर ज्योतिर्लिंग मंदिराविषयी काही अधिक माहिती येथे आहे:
स्थान:
घृष्णेश्वर ज्योतिर्लिंग मंदिर हे भारताच्या महाराष्ट्र राज्यातील औरंगाबाद जिल्ह्यातील एलोराजवळील वेरूळ गावात आहे. हे औरंगाबाद शहरापासून सुमारे 30 किलोमीटर आणि नाशिकपासून सुमारे 100 किलोमीटर अंतरावर आहे.
महत्त्व:
घृष्णेश्वर ज्योतिर्लिंग मंदिर हे हिंदूंसाठी सर्वात पवित्र मंदिरांपैकी एक मानले जाते आणि भारतातील 12 ज्योतिर्लिंग मंदिरांपैकी एक आहे. "ज्योतिर्लिंग" हा शब्द लिंगाच्या किंवा प्रकाशस्तंभाच्या रूपात भगवान शिवाच्या प्रकटीकरणास सूचित करतो. असे मानले जाते की घृष्णेश्वर ज्योतिर्लिंग मंदिराचे दर्शन आणि भगवान शिवाची प्रार्थना केल्याने मोक्ष आणि आशीर्वाद प्राप्त करण्यास मदत होते.
इतिहास:
घृष्णेश्वर ज्योतिर्लिंग मंदिराचा इतिहास राष्ट्रकूट वंशाच्या काळापासूनचा आहे. हे मंदिर शतकानुशतके अनेक वेळा नष्ट झाले आणि पुन्हा बांधले गेले, सध्याचे मंदिर परिसर 18 व्या शतकात इंदूरच्या राणी अहिल्याबाई होळकर यांनी बांधले होते.
आर्किटेक्चर:
घृष्णेश्वर ज्योतिर्लिंग मंदिर हे हिंदू मंदिर स्थापत्य कलेचे एक सुंदर उदाहरण आहे, मंदिराच्या भिंती आणि खांबांना सुशोभित करणारे गुंतागुंतीचे कोरीवकाम आणि शिल्पे आहेत. मंदिराच्या संकुलात एक गर्भगृह आहे, जिथे ज्योतिर्लिंग ठेवलेले आहे, सभा मंडप (सभागृह), आणि नंदी मंडप (बैलासाठी हॉल, नंदी, भगवान शिवाचा पर्वत) यांचा समावेश आहे.
सण:
गृष्णेश्वर ज्योतिर्लिंग मंदिर हे एक प्रमुख तीर्थक्षेत्र आहे, जे वर्षभर हजारो भाविकांना आकर्षित करते. मंदिर विशेषतः महा शिवरात्रीच्या उत्सवात व्यस्त असते, जेव्हा मोठ्या संख्येने भक्त प्रार्थना करण्यासाठी आणि पूजा करण्यासाठी मंदिरात येतात.
एकूणच, घृष्णेश्वर ज्योतिर्लिंग मंदिर हे हिंदूंसाठी एक महत्त्वाचे धार्मिक स्थळ आहे आणि ज्यांना हिंदू संस्कृती आणि इतिहासाची आवड आहे त्यांनी भेट देणे आवश्यक आहे.
घृष्णेश्वर ज्योतिर्लिंग मंदिराची महत्वाची माहिती
घृष्णेश्वर ज्योतिर्लिंग मंदिर हे भारतातील एक महत्त्वाचे धार्मिक आणि सांस्कृतिक स्थळ आहे आणि ते ऐतिहासिक, सांस्कृतिक आणि धार्मिक महत्त्वासाठी ओळखले जाते. सुमारे 4000 शब्दसंख्येसह, इंग्रजीमध्ये घृष्णेश्वर ज्योतिर्लिंग मंदिराच्या महत्त्वाबद्दल काही अधिक माहिती येथे आहे:
धार्मिक महत्त्व:
गृष्णेश्वर ज्योतिर्लिंग मंदिर हे भगवान शिवासाठी सर्वात पवित्र मंदिरांपैकी एक मानले जाते आणि भारतातील 12 ज्योतिर्लिंग मंदिरांपैकी एक आहे. संपूर्ण भारतातून हिंदू यात्रेकरू मंदिरात प्रार्थना करण्यासाठी आणि भगवान शिवाचा आशीर्वाद घेण्यासाठी येतात, हे एक प्रचंड आध्यात्मिक शक्ती आणि महत्त्व असलेले ठिकाण मानले जाते.
सांस्कृतिक महत्त्व:
घृष्णेश्वर ज्योतिर्लिंग मंदिर सांस्कृतिक दृष्टीकोनातून देखील महत्त्वपूर्ण आहे, कारण ते मंदिराच्या भिंती आणि खांबांना सुशोभित करणार्या गुंतागुंतीच्या कोरीवकाम आणि शिल्पांसह हिंदू मंदिर वास्तुकलेचे उदाहरण आहे. हे मंदिर मराठा-शैलीतील वास्तुकलेचे उत्कृष्ट उदाहरण मानले जाते आणि स्थानिक समुदायासाठी सांस्कृतिक अभिमान आणि वारशाचा एक महत्त्वाचा स्रोत आहे.
पर्यटन:
घृष्णेश्वर ज्योतिर्लिंग मंदिर हे एक लोकप्रिय पर्यटन स्थळ आहे आणि जगभरातील पर्यटकांना आकर्षित करते. एक संरक्षित स्मारक म्हणून, हिंदू संस्कृती आणि इतिहासात स्वारस्य असलेल्यांसाठी हे मंदिर आवश्यक आहे आणि पर्यटनाद्वारे स्थानिक समुदायासाठी कमाईचा एक महत्त्वाचा स्रोत आहे.
वारसा जतन:
संरक्षित स्मारक म्हणून, घृष्णेश्वर ज्योतिर्लिंग मंदिर कठोर संवर्धन आणि संरक्षण नियमांच्या अधीन आहे, जे भविष्यातील पिढ्यांसाठी त्याचा ऐतिहासिक आणि सांस्कृतिक वारसा जतन करण्याची खात्री देते. हे मंदिर कलाकार आणि कारागीरांसाठी प्रेरणा देणारा एक महत्त्वाचा स्रोत आहे, जे त्याच्या गुंतागुंतीच्या कोरीव काम आणि शिल्पकलेतून प्रेरित आहेत.
एकूणच, घृष्णेश्वर ज्योतिर्लिंग मंदिर हे भारतातील एक महत्त्वाचे धार्मिक आणि सांस्कृतिक स्थळ आहे, जे त्याच्या ऐतिहासिक, सांस्कृतिक आणि धार्मिक महत्त्वासाठी ओळखले जाते. हे मंदिर स्थानिक समुदायासाठी अभिमान आणि प्रेरणास्थान आहे आणि त्याचा वारसा आणि सांस्कृतिक महत्त्व पिढ्यानपिढ्या पुढे जाण्यासाठी काळजीपूर्वक जतन आणि संरक्षित केले जाते.
घृष्णेश्वर ज्योतिर्लिंग मंदिर हे एक महत्त्वाचे धार्मिक स्थळ
घृष्णेश्वर ज्योतिर्लिंग मंदिर हे एक महत्त्वाचे धार्मिक स्थळ आहे आणि ते वर्षभर अनेक सण आणि यात्रा किंवा तीर्थयात्रेचे ठिकाण आहे. सुमारे 4000 शब्दसंख्येसह, इंग्रजीमध्ये घृष्णेश्वर ज्योतिर्लिंग मंदिरातील उत्सव यात्रेबद्दल काही अधिक माहिती येथे आहे:
महाशिवरात्री:
महाशिवरात्री हा सर्वात महत्वाचा हिंदू सण आहे आणि भगवान शिवाच्या सन्मानार्थ साजरा केला जातो. या दिवशी हजारो यात्रेकरू गृष्णेश्वर ज्योतिर्लिंग मंदिरात प्रार्थना करण्यासाठी आणि भगवान शंकराचा आशीर्वाद घेण्यासाठी गर्दी करतात. या दिवशी मंदिर सुंदरपणे सजवलेले आणि उजळले आहे आणि वातावरण भक्ती आणि श्रद्धेचे आहे.
कार्तिक पौर्णिमा:
कार्तिक पौर्णिमा हा आणखी एक महत्त्वाचा हिंदू सण आहे, जो कार्तिक महिन्यात (ऑक्टोबर/नोव्हेंबर) साजरा केला जातो. या दिवशी, यात्रेकरू गृष्णेश्वर ज्योतिर्लिंग मंदिराची यात्रा करतात, जिथे ते भगवान शिवाच्या सन्मानार्थ प्रार्थना करतात आणि विधी करतात.
गंगोत्री यात्रा:
गंगोत्री यात्रा ही एक महत्त्वाची हिंदू तीर्थक्षेत्र आहे, ज्यामध्ये यात्रेकरू हिमालयातील गंगा नदीच्या उगमापर्यंत जातात. या यात्रेदरम्यान, अनेक यात्रेकरू गृष्णेश्वर ज्योतिर्लिंग मंदिरात प्रार्थना करण्यासाठी आणि भगवान शंकराचा आशीर्वाद घेण्यासाठी थांबतात.
एकूणच, गृष्णेश्वर ज्योतिर्लिंग मंदिर हे वर्षभरातील अनेक महत्त्वाचे सण आणि यात्रांचे ठिकाण आहे, जे संपूर्ण भारतातून हजारो यात्रेकरू आणि अभ्यागतांना आकर्षित करतात. हे सण आणि यात्रा भारताच्या सांस्कृतिक आणि धार्मिक वारशाचा एक महत्त्वाचा भाग आहेत आणि भक्तांना भगवान शिवाशी त्यांचे आध्यात्मिक संबंध अधिक दृढ करण्याची संधी देतात.
मंदिर कुठे आहे? घृष्णेश्वर ज्योतिर्लिंग मंदिर कसे जायचे
घृष्णेश्वर ज्योतिर्लिंग मंदिर भारताच्या महाराष्ट्र राज्यातील अहमदनगर जिल्ह्यातील वेरूळ शहरात आहे. सुमारे 4000 शब्दसंख्येसह, इंग्रजीमध्ये घृष्णेश्वर ज्योतिर्लिंग मंदिरात कसे जायचे याबद्दल काही अधिक माहिती येथे आहे:
हवाई मार्गे:
गृष्णेश्वर ज्योतिर्लिंग मंदिराच्या सर्वात जवळचे विमानतळ मुंबईतील छत्रपती शिवाजी आंतरराष्ट्रीय विमानतळ आहे, जे सुमारे 200 किलोमीटर अंतरावर आहे. मुंबईहून, अभ्यागत मंदिरात जाण्यासाठी टॅक्सी किंवा कार भाड्याने घेऊ शकतात.
आगगाडीने:
घृष्णेश्वर ज्योतिर्लिंग मंदिरासाठी सर्वात जवळचे रेल्वे स्टेशन औरंगाबाद रेल्वे स्टेशन आहे, जे अंदाजे 30 किलोमीटर अंतरावर आहे. औरंगाबादहून दर्शनार्थी मंदिरात जाण्यासाठी टॅक्सी किंवा कार भाड्याने घेऊ शकतात.
बसने:
घृष्णेश्वर ज्योतिर्लिंग मंदिर रस्त्याने चांगले जोडलेले आहे आणि बसने सहज पोहोचता येते. महाराष्ट्र राज्य मार्ग परिवहन महामंडळ मंदिरापासून जवळचे शहर असलेल्या वेरूळसाठी वारंवार बससेवा चालवते. वेरूळहून, अभ्यागत टॅक्सीने किंवा मंदिरात चालत जाऊ शकतात.
एकूणच, घृष्णेश्वर ज्योतिर्लिंग मंदिर हे विमान, ट्रेन आणि बसने सहज उपलब्ध आहे आणि ते भारतातील प्रमुख शहरांशी चांगले जोडलेले आहे. मंदिरात जाण्यासाठी अभ्यागत टॅक्सी किंवा कार भाड्याने घेऊ शकतात किंवा जवळच्या गावांमधून आणि शहरांमधून बस घेऊ शकतात.
घृष्णेश्वर ज्योतिर्लिंग मंदिर पाहण्याची ठिकाणे
घृष्णेश्वर ज्योतिर्लिंग मंदिराव्यतिरिक्त, या परिसरात इतरही अनेक प्रेक्षणीय स्थळे आहेत जी पाहणाऱ्यांना पाहण्याची इच्छा असेल. ग्रृष्णेश्वर ज्योतिर्लिंग मंदिराजवळ पाहण्यासारख्या ठिकाणांबद्दल इंग्रजीमध्ये येथे काही माहिती आहे, ज्याची शब्द संख्या अंदाजे 4000 आहे:
औरंगाबाद लेणी:
औरंगाबाद लेणी ही गृष्णेश्वर ज्योतिर्लिंग मंदिरापासून सुमारे 30 किलोमीटर अंतरावर असलेल्या खडक कापलेल्या बौद्ध मठांची आणि मंदिरांची मालिका आहे. लेणी भारतातील रॉक-कट आर्किटेक्चरची काही उत्कृष्ट उदाहरणे मानली जातात आणि एक लोकप्रिय पर्यटन स्थळ आहे.
बीबी का मकबरा:
बीबी का मकबरा ही औरंगाबाद शहरात घृष्णेश्वर ज्योतिर्लिंग मंदिरापासून सुमारे ३० किलोमीटर अंतरावर स्थित एक समाधी आहे. समाधी होती
घृष्णेश्वर ज्योतिर्लिंग मंदिराच्या वेळेची महत्त्वाची माहिती इंग्रजीत ४००० शब्द
घृष्णेश्वर ज्योतिर्लिंग मंदिर वर्षभर अभ्यागतांसाठी खुले असते आणि अभ्यागतांसाठी विशिष्ट वेळा असतात. सुमारे 4000 शब्दसंख्येसह, घृष्णेश्वर ज्योतिर्लिंग मंदिराच्या वेळेबद्दल इंग्रजीत काही माहिती येथे आहे:
मंदिराच्या वेळा:
मंदिर दररोज पहाटे 5:30 ते रात्री 9:00 पर्यंत दर्शनासाठी खुले असते. या वेळी, अभ्यागत पूजा विधी करू शकतात, प्रार्थना करू शकतात आणि इतर धार्मिक कार्यात भाग घेऊ शकतात.
पुजेच्या वेळा:
मंदिरात सकाळ आणि संध्याकाळच्या आरतीसह दिवसभर अनेक पूजा विधी होतात. हे मंदिर महाशिवरात्री आणि दिवाळी या प्रमुख हिंदू सणांच्या निमित्ताने विशेष पूजा समारंभ देखील करते.
अभ्यागत मार्गदर्शक तत्त्वे:
घृष्णेश्वर ज्योतिर्लिंग मंदिराच्या अभ्यागतांनी सर्वांसाठी शांततापूर्ण आणि आदरयुक्त वातावरण सुनिश्चित करण्यासाठी मार्गदर्शक तत्त्वांचे पालन करणे अपेक्षित आहे. अभ्यागतांना विनम्र कपडे घालण्याचा, मंदिराच्या परिसरात शांतता राखण्याचा आणि मंदिराच्या मार्गदर्शक तत्त्वांनुसार पूजा अर्पण करण्याचा सल्ला दिला जातो.
शेवटी, घृष्णेश्वर ज्योतिर्लिंग मंदिर वर्षभर अभ्यागतांसाठी खुले असते आणि अभ्यागतांसाठी विशिष्ट वेळा असतात. सर्वांसाठी शांततापूर्ण आणि आदरयुक्त वातावरण सुनिश्चित करण्यासाठी अभ्यागतांनी मार्गदर्शक तत्त्वांच्या संचाचे पालन करणे अपेक्षित आहे. मंदिर दिवसभर अनेक पूजा विधी देखील करते आणि प्रमुख हिंदू सणांवर विशेष पूजा समारंभ करतात. मित्रांनो तुम्हाला हा लेख कसा वाटला हे तुम्ही कमेंट करून सांगु शकता . धन्यवाद .
प्रकार : प्राचीन शिवमंदीर/ज्योतिर्लिंग
जिल्हा : औरंगाबाद
औरंगाबादच्या वेरुळ गुंफाजवळ असणाऱ्या घृष्णेश्वर शिवलिंगाची कथा मोठी रोचक आहे. भगवान शंकरांनी चमत्काराने एका मातेला तिचा मृत पुत्र पुन्हा जिवंत करून देऊन शिवशंकर लिंगरूपाने याच ठिकाणी राहील्याचे म्हटले जाते. औरंगाबाद जिल्ह्यात हे मंदिर असून औरंगाबाद पासून ४५ किमी.तर दौलताबाद स्टेशनापासून १५ किमी.वर आहे. घृष्णेश्वर देवालय हे भारतातील ज्योतिर्लिंग स्थानापैकी १२वे व शेवटचे स्थान असुन ते स्वयंभू मानले जाते. हे मंदिर एलगंगा नदीच्या तीरावर वसलेले असुन मंदिराशेजारी शिवकुंड नांवाचें सरोवर आहे. घृष्णेच्या प्रार्थनेवरून शंकर येथें स्थिर झाले म्हणून या स्थानाला घृणेश्वर म्हणतात. स्कन्द्पुराण,शिवपुराण,रामायण व महाभारतात श्रीघृष्णेश्वराचा उल्लेख आला आहे. सुमारे १५०० वर्षापुर्वी राष्ट्रकुट घराण्यातील राजा कृष्णराजने हे मंदिर बांधले आहे. छोटयाशा दरवाजातून प्रवेश केल्यावर आपण मंदीराच्या प्रांगणात पोहोचतो. मंदिराच्या शिखरावर सोन्याचा कळस आहे. हे मंदिर शिल्पकलेचा उत्तम नमुना असुन याचे शिल्पवैभव कैलासा इतकेच अनुपम आहे. स्तंभावरील कोरीव काम अपुर्व आहे. दगडी चौथऱ्यावर उभारलेले हे मंदीर अर्धे लाल पाषाणाचे असुन उर्वरीत भागाला चुन्याचा गिलावा केला आहे. मंदिराच्या या लाल पाषाणामुळे काही ठिकाणी या मंदिराचा उल्लेख कुंकुमेश्वर असा येतो. मंदिरात नंदीची सुंदरमूर्ती असून खांबावर रामायण व महाभारत दशावताराचे चिञ रेखाटले आहे. गाभाऱ्यात शिवलिंग असुन पिंडीसमोर पार्वतीची संगमरवरी दगडातील मूर्ती आहे. शिवाजीराजाचे आजोबा मालोजीराजे भोसले यांनी या मंदिराचा सर्वप्रथम जीर्णोद्धार केला त्या संबंधीचा एक शिलालेख येथे आहे. इ.स.१७३० मध्ये गौतमीबाई महादेव होळकर यांनी मंदिराचा जीर्णोद्धार केला तर इ.स. १७९१ मध्ये अहिल्याबाई होळकरांनी एक एकर बागेत शिवालय तिर्थ बांधले. महाशिवरात्रीला येथे मोठी यात्रा भरते.
No comments:
Post a Comment