Dongri Fort
Overview:
| Type: | Hill Fort |
| Location: | Uttan, Bhayander (West), District – Thane, Mumbai |
| District: | Mumbai |
The
Dongri Fort or the Dongri Hill Fort, locally known as the Irmitri Fort,
is a fort in Mumbai, India. It is located in the Dongri area. It came
under Maratha rule in 1739. Since then the locals and the church have
been looking after the maintenance of the Fort, which was once repaired.
Currently Dongri Fort is under the Mira-Bhayander Municipal Co-operation and there is a Statue of Chimaji Rao Appa.
History:
Dongri Fort also known as “Dharavi Fort” was built after Vasai fort when the Portuguese realized the significance of the place. Initially soldiers were made to sit in small temporary station. Later on Portuguese built forts when they were acquiring Northern Konkan. It is believed that Chimaji Rao Appa came to Vasai and might have captured this fort.
This place was renowned for Yellow Basalt mines and from this stone Portuguese built buildings at Goa. In May 1737, a new Viceroy Mr. Kaddin came here. And after three days he attacked Dharavi fort and defeated the Marathas. Between May 1737 and March 1739 the Marathas and the Portuguese were strong rivals and attacked each other several times. Again this fort fell into the hands of Marathas in 1739.
Places to Visit on Fort:
“Dongri
Fort” also known as “Dharavi Fort” had witnessed several battles during
its era is sadly it is in ruins currently. On the Bhayander-Uttan bus
route, alight at “Dharavi Devi Road” stop. There is a Church built by
the Portuguese named “Belan Mauli Church” nearby. Moving ahead from here
we come across Dharavi Devi temple. After a short walk from the temple
one can glimpse a rock cut mountain to the right. During 1536 to 1600,
the Portuguese used the rocks from this mountain to build Vasai fort and
churches in Goa. Further from this mountain the path reaches the hill
top where one can see the ruins of a bastion on which contained the
office of the Portuguese. There is a garden and remnants of
fortification wall on the hill top. From the peak one can take a glimpse
of Arabian Sea, Vasai Creek and Vasai fort to the North. A trip to the
fort is a must to study its strategic location.
How to reach:
Bus Nos. 1 and 4 plies between Bhayander Station and Uttan in every 15 minutes, Bus No. 1 to Uttan drops us near the garden on the fort peak. From here after visiting the fort, one has to descend the fort and head towards the Church and board the same bus from Dharavi junction bus stop to reach Bhayander. Dharavi fort to Dharavi junction is about 2.5 kilometers.
Best time to visit:
Every year, during the month of October, the feast of Our Lady of Fatima is celebrated there. Many People from far off villages come to offer their prayers there.
डोंगरी किल्ला हा घोडबंदर किल्ल्यापासून १० किमी अंतरावर उल्हास नदीच्या मुखावर बसलेला एक छोटासा किल्ला आहे. या किल्ल्याची पायाभरणी आपल्या मराठ्यांनी केली होती. वसई च्या किल्ल्यावर व फिरंगान प्रांतावर नजर ठेवण्याच्या उद्देशाने या किल्ल्याची निर्मिती होती. छोटा किल्ला असला तरी त्याचे महत्व खूप मोठे होते. तरी आपण एकदा या किल्ल्याला नक्की भेट द्या.
धारावी चौक उत्तन कोट फेब्रुवारी सन १७३९ : एक मागोवा - महाराष्ट्र बुलंद टाइम्स
उत्तन
डोंगरी चौक प्रांतातील जंजिरे धारावी उत्तन किल्ला गेली अनेक वर्षे
अभ्यासकांच्या लेखणीतून विस्मृतीत गेलेला आहे. सद्या किल्ल्यावर सातत्याने
किल्ले वसई मोहीम परिवार, युवा प्रतिष्ठान मीरा भाईदर, आगरी समाज एकता मीरा
भाईदर, युवा शक्ती प्रतिष्ठान पालघर या दुर्गसंवर्धक संस्था अंतर्गत
स्वच्छता मोहीम राबविण्यात येत असून किल्ल्यावर उपलब्ध होणारे ऐतिहासिक
वास्तू अवशेष व त्यांची विविध कालावधीत झालेली बांधणी याबाबत कुतूहल जागृत
होत आहे. धारावी किल्ला इतिहास चर्चेत येतो तो इ.स १७३७ ते १७३९ च्या वसई
मोहिमेच्या रणसंग्रामात. मराठ्यांनी अत्यंत प्रतिकूल परिस्थितीत व चिकाटीने
उभारत असलेल्या या जंजिरे धारावी किल्ल्याचा ताबा पोर्तुगीजांनी काही काळ
घेतला. पोर्तुगीजांकडून धारावी स्थळ परत घेताना अनेक अडचणींना सामोरे जावे
लागले, या अनेक ज्ञात अज्ञात वीरांना वीरश्री लाभली. या रणसंग्रामाविषयी
पेशवे दप्तरातील दोन निवडक पत्रे जिज्ञासू अभ्यासकांसाठी देत आहोत. ही
दोन्ही पत्रे तुबाजी अनंत यांनी चिमाजी अप्पा यांना लिहिलेली आहेत. या
पत्रांचा खोलवर मागोवा घेतल्यास तत्कालीन मोरच्यात आवश्यक व उपलब्ध असणारी
हत्यारे, मोरचा कायम करण्यासाठी लागणारे साहित्य व मेहनत, मोरच्यातील
अडचणी, धारावीत शत्रूस उपलब्ध होणारी कुमक, स्थानिक गावातील तत्कालीन
स्थिती, वाळूचे मोर्चे, मराठयांना मोर्चे बांधणीसाठी आवश्यक असणारे सैन्य,
भोगोलिक स्थिती उल्लेख, जखमी सैनिकांचे उल्लेख इत्यादी विषयांचा संदर्भ
मिळतो. फेब्रुवारी १७३९ च्या मजकुराप्रमाणे : श्री सेवेसी प्रार्थना
यैसिजे. मोरच्याचे जवलील झाडझाडूर दूर जाते. आम्ही गोटात बैसलो. धारावीस
मोरच्यात जावे तरी दुबारी मेहनत कैसी होईल ? आजी च्यार कुदली व च्यार
कुऱ्हाडी जबून दिल्ह्या. त्यास दांडा नाही. मोडकी हतेरे दिली. आम्ही नीट
कैसियानी करावी ? प्रथक काम नेमला याकरिता ते मन घालीत नाहीत. त्यासी कटकट
काय म्हणोन करावी ? तोफा वेगल आम्हासीच आपले पथकानिसी तेथे बैसावयासी आज्ञा
होईल तर जाऊन बैसू. स्वामी म्हणतील की, आजी च्यार दिवस लिहिले नाही ?
त्यास आजी साहित्य करतो, उद्या मोरचा कायम करून देतो, म्हणोन दिसगत
ल्याहावयासी लागली. लोकाचे व मेढियाचे टोफाचे साहित्य जाहल्यावेगळे तेथे
मोरचा बैसविल्याने टीको देणार नाहीत. आवघी गलबते येऊन एकदा गला पडतील.
याकरिता मजबुदीने मेढा, तोफा, दारुगोळा व लोक जेजाला येथे पाहिजेत तेव्हा
टिकाव होईल. सेवेसी श्रुत होय विज्ञाप्ती. दुसरे पत्र दिनांक ३ फेब्रुवारी
१७३९ प्रमाणे श्री श्रीमंत राजेश्री आपा स्वामींचे सेवेसी विनंती. सेवक
तुबाजी आनंत सां नमस्कार विनंती. तेथे आज्ञा की आगऱ्याचे लोक व तुम्ही
खाडीकाठे मोर्चा चालूऊन धारावीत कुमक पाणी जाऊ न देणे. तोफानी मारगिरी
गलबतावरी करून गलबत बंदरात राहू न देणे. रा गोविद हरी व राजश्री खंडोजी
माणकर पछमेकडून येतील म्हणोन आज्ञा केली त्याचप्रमाणे अवधियाचे मोर्चे लागू
जाहाले. बंदराकडून कालपासून येक माणोस गावात जाते नाही व गावांतील बाहीर
निघत नाही. आवघे मोर्चे हातधोंडिया वरी जवल गेले आहेत. आमच्या मोर्च्यास
आस्त्रये काशाचा नाही. गलबताचा मार उजवे हाते सन्मुख कोटावरील मार फार
होतो. मोर्चे वालुचे तोफेच्या मारानी ढासलतात. काली दोघे जखमी रेजगीने
जाहाले. बर स्वामींचे पुन्ये समर्थ आहे. मेहनतीस कोणी आंतर करीत नाही.
तोफापुढे तबक येक नेले आहे. तोफाजवल लोक थोडे राहातात. वरील संदर्भ पाहता व
चिंतन करता सद्या उपलब्ध असणारे जंजिरे धारावी किल्ल्यातील अवशेष वा गर्द
झाडीत हरवलेले अवशेष, नामशेष झालेले अवशेष व भोगोलिक स्थितीत झालेले बदल
लक्षात घेऊनच धारावी किल्ल्याच्या गतवैभवाचे संकलित लिखाण करणे गरजेचे आहे.
: संदर्भ पत्र पेशवे दप्तर :
लेखनसीमा : श्री श्रीदत्त राऊत किल्ले वसई मोहीम परिवार : ९७६४३१६६७८
No comments:
Post a Comment