New Zealand Country Information In Marathi नमस्कार मित्रांनो स्वागत आहे तुमचं. आज ह्या लेखनामध्ये आपण न्यूझीलंड देशाची मराठीतून संपूर्ण माहिती (New Zealand Country Information In Marathi जाणून घेणार आहोत तर ह्या लेखास तुम्ही शेवटपर्यंत वाचावे. जेणेकरून तुम्हाला संपूर्ण माहिती योग्यप्रकारे समजेल.

न्यूझीलंड देशाला जगाच्या भूगोलात अनन्यसाधारण स्थान आहे. भाषा, जीवनशैली, पेहराव, संस्कृती, धर्म, व्यवसाय अशा अनेक गोष्टी या देशात या देशाला इतर देशांपासून वेगळे करतात. न्यूझीलंड देशाशी संबंधित अशाच काही अनोख्या गोष्टींबद्दल आणि इतिहासाशी संबंधित महत्त्वाच्या घटनांबद्दल जाणून घेऊया, ज्या जाणून घेतल्यास तुमच्या ज्ञानात भर पडेल.

अंगोला देशाची संपूर्ण माहिती

देशाचे नाव:	न्यूझीलंड
इंग्रजी नांव:	New Zealand
देशाची राजधानी:	वेलिंग्टन
देशाचे चलन:	न्यूझीलंड डॉलर
महाद्वीपाचे नाव:	ओशनिया
सम्राट:	चार्ल्स तिसरा
गव्हर्नर-जनरल:	सिंडी किरो
पंतप्रधान:	ख्रिस हिपकिन्स

पलाऊ देशाची संपूर्ण माहिती

न्यूझीलंड देशाचा इतिहास (History Of New Zealand)

न्यूझीलंड हा मानवाने वास्तव्य केलेल्या शेवटच्या प्रमुख भूभागांपैकी एक आहे. माओरी लोकसंख्येतील रेडिओकार्बन डेटिंग, डेफोरेस्टिओ आणि माइटोकॉन्ड्रियल डीएनए परिवर्तनशीलतेचे पुरावे असे सूचित करतात की पूर्व पॉलिनेशियन लोकांनी 1250 ते 1300 च्या दरम्यान न्यूझीलंडमधील द्वीपसमूह प्रथम स्थायिक केले.

Ezoic

न्यूझीलंडमध्ये पोहोचणारे पहिले युरोपियन हे डच एक्सप्लोरर हाबेल टास्मन आणि 1642 मध्ये त्यांचे कर्मचारी होते. जेव्हा ब्रिटीश संशोधक जेम्स कुकने जवळजवळ संपूर्ण किनारपट्टी मॅप केली. कुक नंतर, न्यूझीलंडला अनेक युरोपियन आणि उत्तर अमेरिकन व्हेल, सीलिंग आणि व्यापार जहाजांनी भेट दिली.

ते युरोपियन खाद्यपदार्थ, धातूची साधने, शस्त्रे आणि लाकूड, माओरी खाद्यपदार्थ, कलाकृती आणि पाण्याच्या इतर वस्तूंचा व्यापार करत. सन 1801 ते 1840 दरम्यान 600 हून अधिक लढाया झाल्या, ज्यात 30,000-40,000 माओरी मारले गेले. 19व्या शतकाच्या सुरुवातीपासून, ख्रिश्चन मिशनऱ्यांनी न्यूझीलंडमध्ये स्थायिक होण्यास सुरुवात केली, अखेरीस बहुतेक माओरी लोकसंख्येचे धर्मांतर केले. 19व्या शतकात माओरी लोकसंख्या त्याच्या संपर्कपूर्व पातळीच्या सुमारे 40% पर्यंत घसरली; ओळख झालेल्या रोगांचे प्रमुख घटक होते.

Ezoic

बोत्सवाना देशाची संपूर्ण माहिती

न्यूझीलंड देशाचा भूगोल (Geography Of New Zealand)

न्यूझीलंड हे पाण्याच्या गोलार्धाच्या मध्यभागी स्थित आहे आणि दोन मुख्य बेटे आणि अनेक लहान बेटांनी बनलेले आहे. दोन मुख्य बेटे (उत्तर बेट, किंवा ते इका-ए-माउ, आणि दक्षिण बेट, किंवा ते वायपुनामू) कुक सामुद्रधुनीने विभक्त केली आहेत, जी 22 किलोमीटर (14 मैल) रुंद आहे. उत्तर आणि दक्षिण बेटांव्यतिरिक्त, स्टीवर्ट बेट, चथम बेट, ग्रेट बॅरियर बेट (हौराकी आखातात), डी’उरविले बेट (मार्लबरोमध्ये) आणि मध्य ऑकलंडमधील वाईहेके बेट ही पाच सर्वात मोठी लोकवस्ती असलेली बेटे आहेत.

न्यूझीलंड देशाची अर्थव्यवस्था (Economy Of New Zealand)

न्यूझीलंडची बाजारपेठ प्रगत अर्थव्यवस्था आहे, 2018 च्या मानव विकास निर्देशांकात 16 व्या क्रमांकावर आणि 2018 आर्थिक स्वातंत्र्य निर्देशांकात 3 व्या स्थानावर आहे. US$36,254 च्या दरडोई सकल देशांतर्गत उत्पादनासह (GDP) ही उच्च-उत्पन्न असलेली अर्थव्यवस्था आहे. चलन न्यूझीलंड डॉलर आहे, अनौपचारिकपणे “किवी डॉलर” म्हणून ओळखले जाते; हे कुक बेटे, नियू, टोकेलाऊ आणि पिटकेर्न बेटांमध्ये देखील फिरते.

Ezoic

चाड देशाची संपूर्ण माहिती

न्यूझीलंड देशाची भाषा (Language Of New Zealand)

इंग्रजी ही न्यूझीलंडमधील सर्वात प्रमुख भाषा आहे, जी 95.4% लोकसंख्येद्वारे बोलली जाते. न्यूझीलंड इंग्लिश हे ऑस्ट्रेलियन इंग्रजीसारखेच आहे आणि उत्तर गोलार्धातील अनेक स्पीकर्स त्याचा उच्चार सांगू शकत नाहीत. न्यूझीलंड इंग्रजी बोली आणि इतर इंग्रजी बोलींमधील सर्वात प्रमुख फरक म्हणजे लहान समोरच्या स्वरांमधील बदल आहे.

बुरंडी देशाची संपूर्ण माहिती

न्यूझीलंड देशाशी संबंधित मनोरंजक तथ्ये आणि माहिती (Interesting facts and information related to the country of New Zealand)

न्यूझीलंड हा नैऋत्य पॅसिफिक महासागरात स्थित एक बेट देश आहे, ज्याला माओरी भाषेत Aotearoa म्हणतात.
न्यूझीलंडने 7 मे 1856 रोजी युनायटेड किंगडम (यूके) पासून स्वातंत्र्य मिळवले आणि 26 सप्टेंबर 1907 रोजी प्रभुत्व बनले आणि 25 नोव्हेंबर 1947 रोजी वेस्टमिन्स्टरची राज्यघटना स्वीकारली.
न्यूझीलंडचे एकूण क्षेत्रफळ 268,021 चौरस किमी आहे.
न्यूझीलंडच्या राष्ट्रीय भाषा इंग्रजी, माओरी आणि NZ चिन्ह आहेत.
न्यूझीलंडचे चलन न्यूझीलंड डॉलर आहे.
जागतिक बँकेच्या मते, 2016 मध्ये न्यूझीलंडची एकूण लोकसंख्या 4.69 दशलक्ष होती.
न्यूझीलंडमधील सर्वात उंच पर्वत Aoraki/Mount Cook आहे, ज्याची उंची 3,724 मीटर आहे.
न्यूझीलंडमधील सर्वात लांब नदी वायकाटो नदी आहे, जी 425 किमी लांब आहे. आहे.
न्यूझीलंडचे सर्वात मोठे सरोवर Taupo तलाव आहे जे 616 चौरस किमी आहे. च्या क्षेत्रामध्ये पसरलेले आहे.
1893 मध्ये महिलांना मतदानाचा अधिकार देणारा न्यूझीलंड हा जगातील पहिला देश ठरला.
न्यूझीलंडची जॉर्जिना बेयर ही न्यूझीलंडच्या संसदेची सदस्य होणारी जगातील पहिली ट्रान्सजेंडर महिला होती.
न्यूझीलंडचा राष्ट्रीय पक्षी आणि प्राणी किवी हा उड्डाण न करणारा पक्षी आहे.
न्यूझीलंडचे राष्ट्रीय फूल कोहाई आहे.
न्यूझीलंडचे हवामान हे प्रामुख्याने समशीतोष्ण सागरी हवामान आहे, ज्याचे सरासरी वार्षिक तापमान 10 °C ते 16 °C पर्यंत असते.

न्यूझीलंड देशातील ऐतिहासिक घटना (Historic Events Of New Zealand)

08 ऑक्टोबर 1769 – कॅप्टन कुकने न्यूझीलंडमध्ये पाऊल ठेवले.
08 ऑक्टोबर 1769 – कॅप्टन जेम्स कूक न्यूझीलंड (पोव्हर्टी बे) येथे पोहोचला.
26 मार्च 1770 – इंग्लिश एक्सप्लोरर कॅप्टन जेम्स कुक आणि HMS Endeavour मधील त्याच्या क्रूने न्यूझीलंडची प्रदक्षिणा पूर्ण केली.
03 जानेवारी 1777 – जॉर्ज वॉशिंग्टनच्या सैन्याने न्यूझीलंडमध्ये ब्रिटिश सैन्याचा पराभव केला.
25 डिसेंबर 1814 – चर्च मिशनरी सोसायटीचे सॅम्युअल मार्सडे यांनी ओहाई येथे न्यूझीलंडमधील पहिले प्रवचन दिले.
04 नोव्हेंबर 1819 – माओरी प्रमुख होंगी हाका आणि रीवा यांनी केरियारी, न्यूझीलंड येथील चर्च मिशनरी सोसायटीला 13,000 एकर (5260 हेक्टर) जमीन विकली.
28 ऑक्टोबर 1835 – माओरी प्रमुखांनी न्यूझीलंडच्या स्वातंत्र्याच्या घोषणेवर स्वाक्षरी केली आणि न्यूझीलंडच्या संयुक्त जमातीची स्थापना केली.
21 मे 1840 – न्यूझीलंडला ब्रिटिश वसाहत म्हणून घोषित करण्यात आले.
16 एप्रिल 1847 – न्यूझीलंड युद्धे – न्यूझीलंडच्या उत्तर बेटाच्या पेट्रे सेटलमेंटमध्ये वांगानुई मोहीम सुरू केल्याबद्दल बर्ड कनिष्ठ ब्रिटीश आर्मी अधिकाऱ्याने एका अल्पवयीन माओरी प्रमुखाला चुकून गोळ्या घातल्या.
23 मार्च 1848 – विल्यम कारगिलच्या नेतृत्वाखाली जॉन वायक्लिफवरील स्कॉटिश स्थायिक, न्यूझीलंडच्या ओटागो प्रदेशात सध्या पोर्ट चाल्मर्स येथे उतरले.

FAQ

न्यूझीलंडच्या राष्ट्रीय भाषा कोणत्या आहेत?

न्यूझीलंडच्या राष्ट्रीय भाषा इंग्रजी, माओरी आणि NZ चिन्ह आहेत.

न्यूझीलंडचे क्षेत्रफळ किती आहे?

न्यूझीलंडचे एकूण क्षेत्रफळ 268,021 चौरस किमी आहे.

न्यूझीलंडने युनायटेड किंगडम पासून स्वातंत्र्य मिळवले?

न्यूझीलंडने 7 मे 1856 रोजी युनायटेड किंगडम (यूके) पासून स्वातंत्र्य मिळवले.

न्यूझीलंडचे चलन काय आहे?

न्यूझीलंडचे चलन न्यूझीलंड डॉलर आहे.

न्यूझीलंडचा शेजारी देश कोणता आहे?

ऑस्ट्रेलिया हा न्यूझीलंडचा शेजारी देश आहे.

न्यूझीलंड

ब्रिटिश राष्ट्रकुलांतर्गत ऑस्ट्रेलिया खंडातील एक स्वतंत्र देश. दक्षिण गोलार्धात, दक्षिण पॅसिफिक महासागरात ऑस्ट्रेलियाच्या आग्नेयीस सु. १,९२० किमी.वर ३४^° द. ते ४७^° द. अक्षांश व १६६^° पू. ते १७९^° पू. रेखांश यांदरम्यान पसरला आहे. क्षेत्रफळ २,६८,७७६ चौ. किमी.; लोकसंख्या ३१,२९,३८३ (१९७६ अंदाज). याची दक्षिणोत्तर लांबी १,६२० किमी. असून पूर्व-पश्चिम रुंदी ४५४ किमी. आहे. चोहोबाजूंच्या समुद्रकिनाऱ्याची लांबी ६,९४६ किमी. आहे. न्यूझीलंड हा अनेक बेटांचा एक समूह असून त्यांपैकी नॉर्थ (उत्तर) बेटे, साउथ (दक्षिण) बेटे व स्ट्यूअर्ट हे तीन बेटसमूह प्रमुख आहेत. यांशिवाय चॅतम, कँबेल, कर्‌मॅडेक, थ्री किंग्ज, स्नेअर्झ, अँटिपडीझ, सोलँडर, बाउन्टी, ऑक्लंड ही इतर बेटे यात समाविष्ट होतात. मात्र यांपैकी काही बेटे वरील तीन प्रमुख बेटसमूहांपासून शेकडो किमी. दूरवर आहेत व सहा बेटांवर फक्त वनस्पतीच उगवते, अद्याप म्हणावी तशी वस्ती झालेली नाही. या बेटांच्या पश्चिमेस पॅसिफिक महासागराचा टास्मन या नावाने परिचित असलेला समुद्र असून उत्तर, पूर्व आणि दक्षिण या दिशांस पॅसिफिक महासागर आहे. वेलिंग्टन हे राजधानीचे शहर आहे.

भूवर्णन

या देशाची भूशास्त्रीय दृष्ट्या जडणघडण कशी झाली, याची निश्चित माहिती उपलब्ध नाही. तथापि पुराजीव महाकल्पात (सु. ५७ कोटी वर्षांपूर्वी) येथे जमीन असावी, असा भूशास्त्रज्ञांचा कयास असून त्यांपैकी काही जमीन तृतीयक कालखंडात समुद्रसपाटीपासून उंचावर असावी. यानंतर मात्र जमिनीच्या जडणघडणीत झपाट्याने उलथापालथ झाली आणि पुरानूतन युगात ज्वालामुखीच्या क्रियेस सुरुवात झाली व ती क्रिया पुढे कित्येक वर्षे चालू आहे. अद्याप ही क्रिया उत्तर बेटात चालू असल्याचे दिसते. या बेटावर ज्वालामुखीचे एक पठार असून तेथील सर्व प्रमुख पर्वतांचा उगम ज्वालामुखीद्वारे झालेला आहे. शिवाय न्यूझीलंडची एकूण भूमी पॅसिफिकसभोवतालच्या बदलत्या पट्ट्यात येत असल्यामुळे तेथे वारंवार भूकंपाचे धक्के बसतात. वर्षाकाठी सरासरी किमान शंभर धक्के तरी अनुभवावयास मिळतात आणि येथील भूकंपांची तीव्रता जपान अथवा चिली या देशांतील भूकंपांहून अधिक असते.

नॉर्थ (उत्तर) बेट

न्यूझीलंडच्या या बेटात देशातील निम्म्याहून अधिक लोक राहतात. त्याचे क्षेत्रफळ १,१४,६८८ चौ. किमी. असून या बेटाचा ६३% भाग लहानमोठ्या डोंगरांनी आणि पर्वतश्रेणींनी व्यापलेला आहे. या बेटाचे मुख्य नैसर्गिक वैशिष्ट्य म्हणजे ईशान्येस कुक सामुद्रधुनीपासून ईस्ट केपपर्यंत असणाऱ्या अखंड पर्वतश्रेणी हे होय. बेटाच्या दक्षिणेकडील भागात सुपीक मैदाने आहेत. याच्या मध्यवर्ती व ताउपो सरोवराच्या सभोवती ज्वालामुखीपासून तयार झालेले मोठे पठार आहे. या पठारावर ज्वालामुखी शंकू असून रूअपेहू (उंची २,७९६·५ मी.) ज्वालामुखी कधीकधी जागृत असतो, तर नाउरहॉई (२,२९०·६ मी.) ज्वालामुखीमधून नेहमी धूर व वाफ निघते. ताँगरीरू (१,९६८ मी.) या ज्वालामुखीचा अद्याप अधूनमधून उद्रेक होतो. फक्त एग्‌माँट शिखरावरील ज्वालामुखी शांत झाला असून प्रेक्षणीय आहे.

हॉट लेक जिल्ह्यातील टॅरावीरा ज्वालामुखी शिखरातून १८८६ मध्ये ज्वालामुखीचा एकदम उद्रेक झाला. त्यामुळे प्रसिद्ध अशा तपकिरी-माळवद जमिनीची धूप झाली. या प्रदेशात अनेक थोटीमोठी सरोवरे, धबधबे, थंड, समशीतोष्ण व उकळणाऱ्या पाण्याची डबकी, गरम पाण्याचे झरे (गायझर) व चिखलाचे ज्वालामुखी पर्वत आहेत. पश्चिमेला मानावाटूचे मैदान असून वाइकॅटो या सर्वांत मोठ्या नदीने तयार केलेले सखल खोरे व टेम्सच्या मुखाजवळ हाउराकीचे मैदान हे मुख्यतः सुपीक भाग आहेत. टास्मन समुद्राचा पश्चिमेकडील किनारा पांढऱ्या वाळूचा आहे, तर कोरोमंडल द्वीपकल्पाचा किनारा उंच उभ्या कड्यांचा निर्माण झाला आहे. ऑक्लंड व वेलिंग्टन ही या प्रदेशातील प्रसिद्ध शहरे व बंदरे होत.

साउथ (दक्षिण) बेट

हे बेट उत्तर बेटापासून पंचवीस किमी. रुंदीच्या कुक सामुद्रधुनीने अलग केले असून, यात न्यूझीलंडच्या लोकसंख्येपैकी १/३ लोकसंख्या केंद्रित झाली आहे. या बेटाचे क्षेत्रफळ १,५०,४६१ चौ.किमी. असून देशाच्या मानाने त्याची रुंदी कमी आहे. दक्षिण बेटात दक्षिण आल्प्स पर्वताची रांग सर्वत्र विखुरलेली असून अनेक लहानमोठी पर्वतशिखरे आहेत. त्यांपैकी १७ शिखरे सु. ३,००० मी. पेक्षा उंच असून, कुक (३,७६४ मी.) हे सर्वांत उंच शिखर याच बेटावर आहे. याच्याजवळच टास्मन हिमनदी असून तिची लांबी ३० किमी. आहे. काइकुरा, सेंट आर्नो, स्पेन्सर या दक्षिण आल्प्स पर्वतातील हिमाच्छादित व हिमनद्यांनी व्यापलेल्या महत्त्वाच्या व प्रमुख रांगा होत.

यांशिवाय या बेटाचा नैर्ऋत्य भाग हिमनद्यांनी व्यापलेल्या पठारांचा व सरोवरांचा असून शीघ्र उतार, खोल व अरुंद मुखाच्या फ्योर्ड किनाऱ्याने व्यापला आहे. फ्योर्ड किनाऱ्याला ‘साउंड’ म्हणतात. दक्षिण आल्प्सच्या पूर्वेला न्यूझीलंडचे सर्वांत मोठे कँटरबरी मैदान आहे. हे मैदान समुद्रसपाटीपर्यंत क्रमाक्रमाने उतरते होत जाते. या मैदानाशिवाय राकाइया आणि वाइमॅकरीरी या नद्यांच्या गाळाने तयार झालेला मैदानी प्रदेश असून पश्चिमेस आणि दक्षिणेस वेस्टलँड व साउथलँड ही दोन स्वतंत्र मैदाने आहेत. दक्षिण बेटात बरीच सरोवरे आहेत. त्यांपैकी टी अ‍ॅनाऊ हे सर्वांत मोठे आहे. या प्रदेशातील बहुतेक ज्वालामुखी निद्रिस्त असून अल्पाइन चेन व हानमर या ठिकाणी गरम पाण्याचे झरे आहेत.

स्ट्यूअर्ट बेट

या बेटावर तुरळक वस्ती असून त्याचे क्षेत्रफळ ६७० चौ.किमी. आहे. फोव्हो या ३२ किमी. रुंदीच्या सामुद्रधुनीमुळे ते दक्षिण बेटापासून अलग झाले असून येथील डोंगराळ भागात जंगले व वनस्पती आढळतात.

इतर बेटे

चॅतम बेटसमूहात एक मोठे व तीन लहान बेटे असून ती उत्तर बेटाच्या आग्नेयीस सु. ६८० किमी. अंतरावर आहेत. यांपैकी दोन बेटांवर मेंढपाळीचा धंदा जोरात चालतो. उरलेल्यांत तोकेलाऊ, कुक व कर्‌मॅडेक ही महत्त्वाची असून त्यांपैकी तोकेलाऊ हे बेट १९२६ पासून न्यूझीलंडच्या अखत्यारीखाली आले. सुके खोबरे हे येथील प्रमुख उत्पादन. कर्‌मॅडेक हा पाच पर्वतमय बेटांचा समूह असून प्रमुख बेटांच्या उत्तरेस सु. ९६० किमी.वर वसला आहे. येथील संडे बेटावर न्यूझीलंडची वेधशाळा आहे.

नद्या व सरोवरे

न्यूझीलंडमध्ये असंख्य लहानमोठ्या नद्या आहेत. बहुतेक उथळ व शीध्र प्रवाहाच्या नद्यांचे उगम पर्वतरांगांत असून त्यांपैकी बहुतेक नद्या समुद्रास मिळतात. एकूण नद्यांपैकी फारच थोड्या नाव्य आहेत. प्रमुख नद्यांपैकी वाइकॅटो, वाँगनूई, रँगिटीकी आणि वाइरोआ या नद्या उत्तर बेटातून वाहतात, तर क्यूथा, वाइटॅकी, टाइरी, मॅताउरा, वाइमॅकरीरी आणि वाइआऊ या दक्षिण बेटातून वाहतात. यांपैकी वाँगनूई (२४५ किमी. लांब) आणि रँगिटीकी (१६२ किमी. लांब) या मोठ्या असून कुक सामुद्राधुनीजवळ पॅसिफिक महासागरास मिळतात. वाइकॅटो (३६५ किमी.)

ही सर्वांत लांब असून ती टास्मन समुद्राला मिळते. ही सु. १३० किमी. जलवाहतुकीस उपयुक्त आहे. वाइकॅटोच्या मुखाजवळील केप टेराव्हिटीपर्यंतचा सु. ४० ते ७० किमी.चा पश्चिमेकडील पट्टा चराऊ कुरणांकरिता, तसेच दूधदुभत्याच्या धंद्याकरिता प्रसिद्ध आहे. दक्षिण बेटात क्लूथा (३४० किमी.) ही सर्वांत लांब नदी असून बहुतेक सर्व नद्या समुद्रास मिळतात. यांतील बहुतेक नद्या जलवाहतुकीस निरुपयोगी असल्या, तरी पाटबंधाऱ्यांसाठी, तसेच विद्युत्‌निर्मितीसाठी त्यांचा चांगला उपयोग होत आहे. टास्मन व मर्चिसन या हिमनद्या प्रसिद्ध आहेत.

दोन्ही बेटसमूहांत अनेक सरोवरे आहेत. त्यांपैकी बहुतेक समुद्रसपाटीपासून उंचीवर आढळतात. उत्तर बेटातील सरोवरे ज्वालामुखीपासून तयार झालेल्या पठारी प्रदेशात असून, त्यांच्या सभोवतालच्या औष्णिक प्रदेशात गरम पाण्याचे झरे, उकळणाऱ्या पाण्याची डबकी, चिखलाचे ज्वालामुखी इ. आढळतात. ताउपो हे उत्तरेकडील ६२२ चौ.किमी. क्षेत्रफळ असणारे सर्वांत मोठे सरोवर असून त्याची कमाल खोली १६१ मी. आहे; तर दक्षिण बेटात टी अ‍ॅनाऊ व वाकटिप ही दोन मोठी सरोवरे असून वाकटिप सरोवराची कमाल खोली ३७७ मी. आहे. दक्षिण बेटाच्या पश्चिमेकडील डोंगरात सदर्लंड हा सु. ५८० मी. उंचीचा धबधबा मिलफर्ड साउंडजवळ असून तो जगातील चौथा उंच धबधबा आहे.

खनिज संपत्ती

न्यूझीलंड खनिज संपत्तीच्या दृष्टीने समृद्ध असूनही व्यापारी दृष्ट्या त्याचा फारसा उपयोग झालेला नाही. डोंगराळ भागात तसेच पठारी प्रदेशात काही ठिकाणी सोने, दगडी कोळसा, शिसे, कथिल, चुनखडी ही खनिजे मिळतात; तर रुपे, मँगॅनीज, क्रोम, जस्त, तांबे व टंगस्टन हे धातूही अल्प प्रमाणात आढळतात. दोन्ही बेटांत मिळून २५ ठिकाणी दगडी कोळसा मिळतो. यांपैकी बूलर व वाइकॅटो येथील खाणी महत्त्वाच्या आहेत.

लोखंड प्रामुख्याने पश्चिम किनाऱ्यावर ऑक्लंडजवळ मिळते. उत्तर बेटात खनिज तेल व वायू मिळतो. १९६१ मध्ये उत्तर बेटाच्या तॅरनॅकी विभागात नैसर्गिक वायूचा शोध लागला असून, याच विभागातील कापुनी येथील उपलब्ध गॅस नळाने ऑक्लंड आणि वेलिंग्टन या शहरांस पुरविला जातो. एकंदरीत खनिजांच्या बाबतीत न्यूझीलंडला अनेक धातूंची आयात करावी लागते.

हवामान

समुद्रसपाटीपासून उंची, प्राकृतिक घटक व समुद्रसान्निध्य यांनी न्यूझीलंडचे हवामान निर्धारित केले असून, त्याचे स्वरूप काहीसे संयुक्त संस्थानांतील वॉशिंग्टन राज्यासारखे सौम्य व आल्हाददायक आहे. हवामान मुख्यतः सागरी असून उन्हाळ्यात समुद्रावरून येणारे गार वारे हवेतील उष्मा कमी करतात, तर हिवाळ्यात ते उबदार असतात. समुद्रसपाटीच्या अगदी उत्तरेकडील प्रदेशाता सरासरी तपमान १५^°से. असते, तर दक्षिणेकडे ते हळूहळू कमी होत जाते व कुक समुद्राधुनीत ते सरासरी १२^° से. असते. क्वचित काही ठिकाणीच कमाल व किमान तपमानांत तीव्रतर फरक आढळतो. वेलिंग्टनचे उन्हाळ्यातील सरासरी तपमान २०^° से. असते, तर हिवाळ्यात ते ५·६^° से. असते. डोंगराळ प्रदेशात हिवाळ्यात नियमित बर्फ पडते, पण खोऱ्यांत दाट धुके पडते.

डोंगराळ भागात पावसाचे प्रमाण अधिक असून ओटागो येथे कमीत कमी सरासरी पाऊस ३३ सेंमी. पडतो, तर जास्तीत जास्त सरासरी पाऊस ७६० सेंमी. दक्षिण आल्प्समध्ये पडतो. इतरत्र पावसाचे सरासरी प्रमाण समशीतोष्ण हवामानास अनुकूल असेच (६४ ते १५३ सेंमी.) आहे. हा पाऊस वर्षभर कमीअधिक प्रमाणात पडत असतो. डोंगरपठार व पर्वतांचा उंच प्रदेश वगळता पर्वत्र पुरेसा पाऊस, सौम्य हिवाळे व आल्हाददायक उन्हाळे अनुभवास येतात.

न्यूझीलंडमध्ये लहानंमोठ्या भूकंपांचे प्रमाण अधिक आहे. दरवर्षी सरासरी १०० भूकंपांचे धक्के बसतात. त्यांपैकी बहुतेक कुक सामुद्रधुनीजवळील प्रदेशास बसतात. १९३१ मधील भूकंपाचा धक्का आतापर्यंतच्या भूकंपांत मोठा होता. त्यात २५५ माणसे मृत्यू पावली.

वनस्पती व प्राणी

न्यूझीलंडचा २०% प्रदेश निरनिराळ्या वनस्पतींनी व्यापला आहे. बीच, पाइन व फर या प्रमुख जंगली वनस्पती असून येथील बरीच झाडी सदाहरित असते. कमी पावसाच्या पूर्वेकडील प्रदेशात मात्र वनस्पतींऐवजी गवताचे प्रमाण अधिक आढळते. दक्षिण आल्प्सवर पर्जन्यवृष्टी सतत असल्याने तेथे बीचची सदाहरित अरण्ये आहेत. फ्लोर्डलँड आणि आल्प्सच्या वायव्य भागातील अरण्ये ठळकपणे दृष्टोत्पत्तीस येतात. उत्तर बेटातील ऑक्लंड द्वीपकल्प काउरी पाइन वृक्षांनी व्यापले आहे. कित्येक ठिकाणी त्यांची उंची ३२–३३ मी. आहे. इतर ठिकाणी रीमू, मटाई, कोनार हे स्थानिक वृक्ष आढळतात.

प्राण्यांच्या विविधतेच्या बाबतींत न्यूझीलंड तसा दरिद्रीच म्हणावा लागेल. येथे पशुपक्षिजीवन फारसे समृद्ध नाही. पक्ष्यांत दोन प्रकारची वटवाघळे महत्त्वाची असून आखूड शेपटीच्या वटवाघळाची जात मूळची न्यूझीलंडमधील आहे, तर लांब शेपटीचे वटवाघूळ ऑस्ट्रेलिया आणि इथिओपिया येथील जातींशी साम्य दर्शविते. यांशिवाय काकॅपो, पोपट, टकाहे, वेका आणि राष्ट्रीय पक्षी कीवी आढळतो. कीवी पक्ष्यास पंख असतात, पण तो उडत नाही.

इतर पक्ष्यांत टूई व की हे लक्षणीय असून कॉर्मोरंट, पारवा, गल, टर्न वगैरे समुद्रसान्निध्यात असणारे अनेक लहानमोठे पक्षी आढळतात. ट्यूटारा हा खास सर्पप्रकार न्यूझीलंडचाच असून त्याचा आकार काहीसा सरड्यासारखा असतो. येथे सरड्यांच्या सु. २० भिन्न जाती असून बेडकांच्या फक्त दोन जाती आढळतात. पक्ष्यांप्रमाणेच न्यूझीलंडमध्ये इतर प्राण्यांचे प्रमाण कमी असून सध्या अस्तित्वात असणारे बहुतेक प्राणी या देशात आलेल्या आप्रवाशांनी आणले आहेत. त्यांत कुत्री, उंदीर, पांढऱ्या लोकरीचा प्राणी, वीझल, ससे, हरिण यांसारखे प्राणी असून उंदीर, वीझल, पांढऱ्या लोकरीचा प्राणी यांचा आता उपद्रव फार वाढला आहे.

न्यूझीलंडच्या सभोवती समुद्र असून त्यात सु. ३१० निरनिराळ्या जातींचे मासे आहेत. खाऱ्या पाण्यात मच्छीमारीचा व्यवसायही मोठ्या प्रमाणात चालतो. माशांत किंगफिश, हॅमरहेड, शार्क, थ्रेशर, माको, मार्लिन, सोअर्डफिश वगैरे मोठे मासे आढळतात. स्नॅपर, ग्रोपर, कॉड, तराहिकी, हापुकू वगैरे माशांचा खाण्यासाठी मोठ्या प्रमाणात उपयोग होतो. यांशिवाय समुद्रात सागरी सिंह, सागरी हत्ती आणि चित्ता हे प्राणी आढळतात.

इतिहास

न्यूझीलंडमध्ये मानववसाहत केव्हा झाली, हे निश्चितपणे ज्ञात नाही. चौदाव्या शतकात पॉलिनीशियन खलाशी याच्या उत्तर किनाऱ्यावर अनेकदा आले. सतराव्या शतकात हे लोक दक्षिण बेटातही पसरले होते. काही तज्ञांच्या मते पॉलिनीशियन माओरी हे मुख्यतः उत्तर बेटाच्या किनारपट्टीतच स्थायिक झाले असावेत. आबेल यानसन टास्मान या डच प्रवाशाने १६४२ मध्ये न्यूझीलंड प्रथम पाश्चात्त्यांच्या नजरेस आणले. परंतु हे सत्य डच ईस्ट इंडिया कंपनीने अनेक वर्षे गुप्त ठेवले; कारण तिला इतर व्यापारी कंपन्या तेथे चंचुप्रवेश करतील अशी भीती वाटत होती. डचांनी यास नेदर्लंड्समधील झीलंड या प्रांताच्या नावावरून ‘नवीन झीलंड’ म्हणून ‘न्यूझीलंड’ असे नाव दिले.

पुढे कॅप्टन जेम्स कुक याने १७६९ मध्ये या देशाची बरीच माहिती मिळविली. यानंतर फ्रेंच, रशियन, स्पॅनिश, अमेरिकन नाविक, ताग व सागवान तसेच इतर पदार्थ यांचा शोध करणारे व्यापारी तेथे आले. त्यानंतर १८१४ मध्ये ब्रिटिश मिशनरी तेथे आले. एडवर्ड वेकफील्ड या ब्रिटिश मुत्सद्यास तेथे ब्रिटिशांची वसाहत करावी असे वाटले आणि त्यानुसार वसाहती करण्यासाठी त्याने न्यूझीलंड कंपनी काढली. या कंपनी १८३९ मध्ये तेथे स्थायिक होण्यासाठी एक तुकडी धाडली. तत्पूर्वी मिशनऱ्यांच्या धर्मप्रसार कार्यास प्रारंभ झाला होता, त्यामुळे ब्रिटिश सरकारला तेथील वसाहतवाल्यांचे संरक्षण करणे क्रमप्राप्त झाले. त्यांनी ऑस्ट्रेलियाच्या न्यू साउथ वेल्स या वसाहतीचा एक भाग म्हणूव त्यास मान्यता दिली आणि त्यावर विल्यम हॉब्सन याची लेफ्टेनंट गव्हर्नर म्हणून नियुक्ती केली (१८४०). त्याने तेथील स्थानिक माओरींबरोबर वाइटांगीचा तह केला. माओरींनी ब्रिटिश राजास सत्ताधीश म्हणून मान्यता दिली. ब्रिटिशांनी माओरींचे संपत्तिहक्क मान्य करून त्यांच्या रक्षणाची जबाबदारी स्वीकारली व १८४१ मध्ये न्यूझीलंड ही स्वतंत्र वसाहत झाली.

तत्पूर्वी गोरे आणि एतद्देशीय यांमध्ये जमिनींच्या मालकी हक्कांबद्दल संघर्ष झाले. हॉब्सनने न्यूझीलंड कंपनी व माओरींकडून अनेक जमिनी घेतल्या. माओरींत व वसाहतवाल्यांत १८४५ मध्ये पुन्हा संघर्ष निर्माण झाला. माओरींना गोरे बेकायदेशीरपणे जमिनी खरीदतात असे वाटले, तेव्हा ब्रिटिशांनी जॉर्ज ग्रे याला गव्हर्नर म्हणून नेमले. ग्रेन एतद्देशीयांत समझोता घडवून आणून दक्षिण बेट व इतर अनेक जमिनी विकत घेतल्या (१८४८).

ब्रिटिशांनी १८५२ मध्ये न्यूझीलंडला संविधान व स्थानिक स्वराज्य दिले आणि त्यानंतर १८५६ मध्ये संसदीय राज्यपद्धती व मंत्रिमंडळ यांस अनुमती दिली. यानंतरच्या वीस वर्षांच्या इतिहासात दोन प्रमुख गोष्टी घडल्या; एक केंद्रीय सरकार व प्रांतिक सरकार यांमधील लढे व दोन जातिविषयक दंगली. माओरींनी पुन्हा १८६० मध्ये जमिनींच्या प्रश्नावरून बंड केले. १८७० पर्यंत किरकोळ चकमकी होत राहिल्या. १८६१ मध्ये सोन्याचा शोध लागला. इंग्‍लंडमधून आप्रवासी झपाट्याने येऊ लागले. त्यामुळे लोकसंख्या वाढली. साहजिकच सर्व लोकांना सोन्याच्या खाणींत प्रवेश मिळेना, तेव्हा त्यांनी इतर धंद्यांकडे लक्ष केंद्रित केले. त्यांमधून मेंढपाळीस व दूधदुभत्याच्या धंद्यास उत्तेजन मिळाले. न्यूझीलंडमधून १८८२ मध्ये इंग्‍लंडला डबाबंद मांस, लोणी आणि चीज निर्यात होऊ लागले. एकोणिसाव्या शतकाच्या अखेरीस शासनाने म्हाताऱ्यांना वार्धक्य-निवृत्तिवेतन, तरुणांना नोकऱ्या, मोठ्या जमीनजुमल्यांचे अनेक शेतकऱ्यांत विभाजन, कामगारांच्या प्रश्नांत लवाद इ. सुधारणा केल्या. यामुळे जनमानसात शासनाबद्दल विश्वास निर्माण झाला. न्यूझीलंड संसदेने १८९३ मध्ये प्रथमच स्त्रियांना मतदानाचा हक्क देऊन प्रगतीचे आणखी एक पाऊल टाकले.

ब्रिटिशांनी १९०७ मध्ये न्यूझीलंडला त्याच्या विनंतीवरून वसाहतीचे स्वराज्य दिले. न्यूझीलंडने पहिल्या महायुद्धात दोस्त राष्ट्रांच्या मदतीस फौजा देऊन मदत केली. तथापि युद्धानंतरची मंदीची लाट न्यूझीलंडला भोगावी लागली. निर्यातीच्या वस्तूंचे भाव उतरले व त्यामुळे अनेकांना नोकऱ्याही गमवाव्या लागल्या. देशातील उद्योगधंद्यांवर परिणाम झाला, तसाच राजकीय उलाढालींस जोर आला. मायकेल सॅव्हिजच्या नेतृत्वाखाली मजूर पक्षाने १९३५ च्या सार्वत्रिक निवडणुका जिंकल्या. मजूर पक्षाने सामाजिक सुरक्षिततेच्या दृष्टीने अनेक नवीन कायदे केले, त्यांत विधवा, अनाथ मुले, वृद्ध यांच्या सुखसोयींचा समावेश होता; एवढेच नव्हे, तर निर्यात-आयातींवर या शासनाने अनेक निर्बंध घातले, तसेच त्यांची हमी घेतली व स्थानिक लघुउद्योगांना उत्तेजन दिले. पीटर फ्रेझर हा सॅव्हिजच्या जागी १९४० मध्ये मजूर पक्षाचा पंतप्रधान म्हणून निवडून आला. या सुमारास दुसरे महायुद्ध सुरू झाले. न्यूझीलंडने पुन्हा दोस्त राष्ट्रांना जर्मनी, इटली, जपान या देशांविरुद्ध मदत केली. १९४५ मध्ये न्यूझीलंड संयुक्त राष्ट्रे या जागतिक संघटनेचा चार्टर सभासद झाला.

युद्धानंतरच्या १९४९ च्या निवडणुकीत राष्ट्रीय पक्षाला बहुमत मिळून सिडनी हॉलंड पंतप्रधान झाला. तथापि राष्ट्रीय पक्षाने मजूर पक्षाचाच समाजकल्याण कार्यक्रम राबविला. १९५१ पर्यंत न्यूझीलंडमध्ये द्विसदनी संसद होती. याच वर्षी शासनाने वरिष्ठ सभागृह बरखास्त केले. कोरियन युद्धात न्यूझीलंडच्या नौदलाने आणि लष्कराने संयुक्त राष्ट्रांच्या फौजांबरोबर युद्धात भाग घेतला. स्वसंरक्षणासाठी याच वेळी न्यूझीलंडने ऑस्ट्रेलिया व अमेरिकेची संयुक्त संस्थाने मिळून एक करार केला. तो ‘अ‍ॅन्झूस करार’ या नावाने प्रसिद्ध आहे. १९५४ मध्ये न्यूझीलंड सीटो करारात सामील झाले. १९५५ मध्ये मलायामधील कम्युनिस्टांविरुद्ध लढण्यासाठी न्यूझीलंडने लष्कर धाडले.

हॉलंडने १९५७ मध्ये राजीनामा दिला आणि त्याच्या जागी कीथ होलिओक आला; पण त्यानंतर झालेल्या निवडणुकांत राष्ट्रीय पक्षाचा पराभव होऊन मजूर पक्ष सत्तेवर आला आणि वॉल्टर नॅश पंतप्रधान झाला (डिसेंबर १९५७); पण १९६० मध्ये मजूर पक्षाचा पुन्हा पराभव होऊन राष्ट्रीय पक्षाचा होलिओक पुन्हा पंतप्रधान झाला. यानंतर १२ वर्षे न्यूझीलंडवर राष्ट्रीय पक्षाचा पगडा होता. दरम्यान होलिओकने १९७२ मध्ये राजीनामा दिला आणि उपपंतप्रधान जॉन मार्शल पंतप्रधान झाला. त्यानंतर पुन्हा मजूर पक्षाचे वर्चस्व निर्माण झाले आणि १९७४ मध्ये वेल्झ रोलिंग पंतप्रधान झाला. दुसऱ्या महायुद्धानंतरच्या काळापासून न्यूझीलंडच्या आंतरराष्ट्रीय संबंधांत आमूलाग्र बदल झाले. दोन्ही पक्षांत राष्ट्रीय धोरणात उद्योगधंद्यांना उत्तेजन दिले पाहिजे आणि कल्याणकारी राज्य निर्माण करून आर्थिक बाबतींत काटकसर व नियंत्रण व्यवहार केले पाहिजेत यांवर एकमत झाले.

त्याबरोबरच न्यूझीलंडची इंग्‍लंडऐवजी अमेरिकेशी जवळीक वाढली आणि न्यूझीलंड परराष्ट्रीय धोरण स्वतंत्र रीत्या ठरवू लागले. याला दुसरेही एक कारण आहे, ते म्हणजे न्यूझीलंडचे भौगोलिक स्थान व त्यामुळे निर्माण होणारा एकाकीपणा. नोव्हेंबर १९७५ मध्ये मजूर पक्षाचा पराभव करून पुन्हा राष्ट्रीय पक्षाच्या हातात सत्ता आली आणि रॉबर्ट मूल्डून पंतप्रधान झाला. या सार्वत्रिक निवडणुकीत सोशल क्रेडिट लीग व व्हॅल्यूज हे दोन पक्ष नव्यानेच निवडणुकीत उतरले आणि त्यांनी काही मते मिळविली; पण त्यांना एकही जागा मिळाली नाही.

१९६२ मध्ये न्यूझीलंडच्या प्रशासकीय व्यवस्थेखाली असलेल्या पश्चिम सॅमोआने स्वातंत्र्य मिळविले असून कुक बेटसमूहाने तसेच नीऊए बेटाने स्थानिक शासनाचा अधिकार अनुक्रमे १९६५ व १९७४ मध्ये मिळविल. तथापि नागरिकत्व व इतर बाबतींत त्याचे न्यूझीलंडशी घनिष्ठ संबंध आहेत.

राजकीय स्थिती

ब्रिटिश वसाहतवादातून वसाहतीची स्वराज्याकडे संविधानात्मक वाटचाल करताना न्यूझीलंडमध्ये प्रादेशिक आणि राजकीय एकत्रीकरणाचे सतत विचारमंथन चालू होते. न्यूझीलंडची वसाहत प्रथमपासून एका मध्यवर्ती सत्तेच्या ताब्यात नव्हती. ऑक्लंड, वेलिंग्टन, नेल्सन, न्यू प्लिमथ, कँटरबरी आणि ओटागो अशा निरनिराळ्या सहा वसाहती होत्या. ग्रेट ब्रिटनच्या अनेक संसदीय कायद्यांनी न्यूझीलंडला स्वयंशासन मिळाले. तरीसुद्धा संविधानात्मक पद्धतीचा पाया १८५२ साली घातला गेला आणि प्रत्येक प्रांतावर विधिपरिषद व अधीक्षक नेमण्यात आला आणि सर्वांसाठी एकच वसाहती कायदा अंमलात आला.

संसदीय राज्यपद्धती आणि मंत्रीमंडळ १८५६ मध्येत अस्तित्वात आले. तथापि १८७६ पर्यंत शासनात एकसूत्रता नव्हती. याच वर्षी सहा प्रांतांची कौन्सिले (मंडळे) रद्द करण्यात येऊन द्विसदनी संसद स्थापन झाली. ग्रेट ब्रिटनची राणी ही न्यूझीलंडची राज्यप्रमुख असून ती आपला प्रतिनिधी म्हणून न्यूझीलंडच्या शासनाच्या विचाराने, गव्हर्नर जनरलची पाच वर्षांकरिता नियुक्ती करते, परंतु त्याचा पगार मात्र न्यूझीलंडला द्यावा लागतो. मंत्रिमंडळाच्या सल्ल्याने गव्हर्नर जनरल आपली कार्ये पार पाडतो. १९५१ पर्यंत न्यूझीलंडमध्ये वरिष्ठ सभागृह होते. त्यानंतर मात्र न्यूझीलंडने एकसदनी (हाउस ऑफ रेप्रिझेंटेटिव्ह्‌ज) संसदपद्धती अवलंबिली आहे. या संसदेत एकूण ८७ सभासद असून त्यांपैकी चार माओरी सभासद असतात.

ते माओरी लोकांनी निवडलेले माओरीच असले पाहिजेत, असा दंडक आहे. दर तीन वर्षांनी संसदेच्या सभासदांची निवडणूक होते. १८ वर्षांवरील स्त्री-पुरुषांना मतदानाचा हक्क असून येथे द्विपक्षीय पद्धती कार्यवाहीत आहे. बहुमताच्या पक्षाचा नेता हा पंतप्रधान होतो आणि तो आपले मंत्रिमंडळ बनवितो. कोणतेही विधेयक संमत झाल्यानंतर राणीच्या संमतीसाठी गव्हर्नर जनरलकडे पाठविण्यात येते आणि नंतरच त्याचे कायद्यात रूपांतर होते. तथापि गव्हर्नर जनरल एखादे विधेयक विशिष्ट परिस्थितीत तांत्रिक दृष्ट्या नाकारू शकतो. लिखित संविधान, एकसदनी संसदीय शासनपद्धती, मंत्रिमंडळात्मक कार्यकारिणी, उच्चतम अपूल कोर्ट ही न्यूझीलंडच्या संविधानाची काही ठळक वैशिष्ट्ये होत.

न्यूझीलंडमधील पक्षपद्धती बव्हंशी ग्रेट ब्रिटनसारखी आहे. वसाहतीच्या स्वराज्यानंतर स्थापन झालेला मजूर पक्ष हा तेथील प्रमुख पक्ष असून नंतर राष्ट्रीय पक्ष अस्तित्वात आला. दोन्ही पक्षांत धोरणाविषयक काही मतभेद असले, तरी त्यांमध्ये मूलभूत तात्त्विक विरोध नाही. जगातील समाजवादी विचारसरणीतून येथेही इतर काही पक्ष निर्माण झाले आहेत. उदा., न्यू डेमॉक्रॅटिक, कम्युनिस्ट, सोशल क्रेडिट लीग, सोशॅलिस्ट युनिटी, व्हॅल्यूज इत्यादी; पण या पक्षांना अद्याप फारसे अनुयायी लाभलेले नाहीत. नोव्हेंबर १९७५ मध्ये झालेल्या सार्वत्रिक निवडणुकीत हाउस ऑफ रेप्रिझेंटेटिव्ह्‌जमध्ये पुढील पक्षबल होते : मजूर पक्ष ३२, राष्ट्रीय पक्ष ५५.

प्रशासकीय सोयीसाठी न्यूझीलंडचे ४० शासकीय विभाग पाडण्यात आले आहेत व त्या प्रत्येकावर एक स्वतंत्र स्थायी अधिकारी नेमलेला आहे. हा अधिकारी प्रत्यक्ष त्या संबंधित मंत्र्याला जबाबदार असतो.

न्यूझीलंडमध्ये स्थानिक स्वराज्याच्या सोयीसाठी तीन प्रमुख उपविभाग पाडलेले आहेत. या तीन उपविभागांत १२० काउंटी, १४० बरो आणि २५ लहान शहरे यांचा समावेश होतो. लोक या उपविभागांची मंडळे प्रौढ मतदानाद्वारे निवडतात आणि ही मंडळे सर्व प्रशासनव्यवस्था पाहतात. मंडळाची मुदत तीन वर्षांची असते. पाणीपुरवठा, भुयारी गटारपद्धती, रस्ते, आरोग्य खाते इत्यादींच्या स्वतंत्र समित्याही मतदारच निवडतात. यामुळे स्थानिक कारभार लोकनियुक्त संस्था पाहतात. त्यांना कर बसविण्याचा अधिकार असतो.

न्यूझीलंडचे बहुतेक सर्व कायदे इंग्‍लंडमधील प्रचलित कायद्यांवर (कॉमन लॉ) आधारलेले असून, त्यांत ग्रेट ब्रिटनच्या संसदेत तसेच न्यूझीलंडच्या हाउस ऑफ रेप्रिझेंटेटिव्ह्‌ज या विधिमंडळात संमत झालेल्या कायद्यांची प्रसंगोपात्त भर पडली आहे. येथे उच्च न्यायालय असले, तरी अपील कोर्ट हे सर्वश्रेष्ठ न्यायालय मानण्यात येते. येथील कनिष्ठ न्यायालयांना मॅजिस्ट्रेट्स कोर्ट म्हणतात. याशिवाय औद्योगिक आणि काँपेन्सेशन अशी दोन न्यायालये आहेत. गव्हर्नर जनरल सर्व न्यायाधीशांची स्थायी नियुक्ती करतो. १९६२ मध्ये येथे लोकपाल नेमण्याची पद्धतही सुरू झाली. अखेरचे अपील इंग्‍लंडमधील प्रिव्ही कौन्सिलकडेही करण्यात येते.

न्यूझीलंडची संरक्षणव्यवस्था राष्ट्राचे संरक्षण मंत्रालय आपल्या स्वतंत्र विभागातर्फे पाहते. संरक्षण मंत्री, सैन्यदल प्रमुख व उपप्रमुख तसेच त्या विभागाच्या स्थायी अधिकारी यांचे मंडळ संरक्षणाबाबतचे सर्व धोरण ठरवितात. न्यूझीलंडच्या एकूण लष्कराची आकडेवारी १९७५ मध्ये पुढीलप्रमाणे होती : लष्कर १२,६८५; हवाईदल ४,३१०; नौदल २,८५०. १९७५–७६ च्या आर्थिक वर्षात सु. १८० दशलक्ष न्यूझीलंड पौंड एवढा संकल्पित खर्च धरण्यात आला होता. अत्याधुनिक शस्त्रसामग्रीने सज्‍ज अशी विविध पथके न्यूझीलंडमध्ये असून, संयुक्त राष्ट्रांसाठी वा कोणत्याही शांतता कार्यासाठी उपयुक्त ठरावे, असे एक वेगळे पथक आहे. देशातील शांतता व सुव्यवस्था यांचे काम पोलीस खाते पाहते. त्याची शासकीय व्यवस्था संरक्षण मंत्रालयाच्या अखत्यारीखाली असून त्याचा स्वतंत्र विभाग आहे.

आर्थिक स्थिती

न्यूझीलंड हा मुख्यतः प्रगत कृषिप्रधान देश आहे. योग्य समशीतोष्ण हवामानामुळे देशाची कृषिउत्पादकता वाढली आहे. पहिल्या महायुद्धानंतर येथे इतर उद्योगधंद्यांची जरी वाढ झाली असली, तरी कृषिउद्योग आणि त्यावर अवलंबून असणारे मेंढपाळ व पशुपालन या धंद्यासच अग्रक्रम राहिला आहे. न्यूझीलंडचा जवळजवळ निम्मा भूप्रदेश शेतीसाठी उपयुक्त असून सर्वसाधारण एका शेतकऱ्याच्या मालकीची ४० ते ८० हे.

जमीन असते आणि तो शेती अत्यंत आधुनिक पद्धतीने करतो. जमिनीच्या ९/१० भागात पशुपालन व मेंढपाळीचा धंदा असून गवत हे एक प्रकारचे प्रमुख उत्पन्नाचे पीक झाले आहे. याशिवाय गहू, बार्ली, ओट, क्लोव्हर सीड ही प्रमुख पिके होतात; तथापि फारच थोडा गहू परदेशी निर्यात होतो. स्थानिक गरजा भागविण्यासाठी मका, कांदा, बटाटा, गळिताची धान्ये तसेच ताग ही पिके घेण्यात येतात. सफरचंदाच्या बागा काही भागांत विपुल आहेत आणि त्यांची निर्यातही होते. कृषिधंद्याशी संलग्‍न असणारे पशुपालन, मेंढपाळी व दुग्धालये हे न्यूझीलंडचे सर्वांत मोठे धंदे असून मेंढ्यांच्या उत्पत्तीविषयी तसेच त्यांच्या जातींविषयी फार काळजी घेतली जाते.

न्यूझीलंडचा जगातील जास्तीत जास्त मेंढ्या असणाऱ्या देशांत पाचवा, लोकरीच्या उत्पादनात तिसरा आणि लोकरीची निर्यात करण्यात दुसरा क्रमांक आहे. देशातील एकूण जमिनीपैकी सु. १·२ कोटी हे. जमीन मेंढपाळीसाठी वापरली जाते. मेंढपाळीखालोखाल पशुपालन हा दुसरा मोठा जोडधंदा आहे. पशुपालनापासून सहकारी तत्त्वावर दुग्धव्यवसाय व मासांचा मोठा व्यापार चालतो, शिवाय दुधापासून लोणी व चीज या वस्तू तयार करण्यात येतात. त्यामुळे लोकरीबरोबर डबाबंद लोणी, चीज व गोठविलेले मांस निर्यात केले जाते. दुसऱ्या महायुद्धानंतर प्रक्रिया केलेले दूध व केसीन हे पदार्थही निर्यात होऊ लागले आहेत.

प्रक्रिया व निर्मितिउद्योग या दृष्टींनी वेलिंग्टन, आँक्लंड आणि क्राइस्टचर्च ही प्रमुख शहरे असून तेथे कापड, बीर, यंत्रसामग्री, मोटारी, पितळेची भांडी, फर्निचर, पादत्राणे वगैरेंचे उद्योगसमूह आहेत. सहकारी तत्त्वावर चालणाऱ्या दुग्धशाळांतून प्रक्रिया केलेले लोणी व चीज मोठ्या प्रमाणावर तयार करण्यात येते.

देशातील औद्योगिक उत्पादन वाढत असून स्थूल राष्ट्रीय उत्पादनामध्ये व एकूण निर्यात व्यापारात त्याचा वाटा अनुक्रमे २५% व १२% आहे. विपुल अरण्यांमुळे देशातील वाढत्या कागद व लगदा उद्योगाला लाकडाचा सतत पुरवठा होत असतो. स्थानिक गरजेपुरते कोळसा उत्पादन होत असून आयात अशुद्ध तेलाचे शुद्धीकरण देशातच होत असल्याने, देशाच्या खनिज तेल आणि तज्‍जन्य पदार्थांच्या गरजा बहुतेककरून भागविल्या जातात. ग्राहकोपयोगी वस्तु-उद्योगही विस्तार पावत आहेत. त्यांपैकी प्रमुख उद्योग म्हणजे अन्नप्रक्रिया व डबाबंदीकरण उद्योग, मोटारगाड्यांची जुळणी, वाहतूकसाधने, लाकडी व बुचाचे पदार्थ, कापडवस्त्रे व पादत्राणे, वेशभूषा व तयार कपडे हे होत.

उत्तर बेटाच्या पश्चिम किनाऱ्यावरील उपलब्ध लोह खनिजापासून पोलाद उद्योग शासनाच्या सहकार्याने सुरू करण्यात आला असून, ब्लफ येथे उभारण्यात आलेल्या मोठ्या अ‍ॅल्युमिनियम विद्रावक भट्टीमधून प्रतिवर्षी सु. ८०,००० टन अ‍ॅल्युमिनियमचे उत्पादन होऊ लागले आहे. फँगरे प्रांतातील मार्झडन पॉइंट येथे एक तेलशुद्धीकरण कारखाना असून उत्तर बेटातील कापुनी येथे नैसर्गिक वायू निर्मितिकेंद्र आहे. टॅरमॅकी किनाऱ्यावर माउई येथे तेल व नैसर्गिक वायूचे फार मोठ्या प्रमाणावर साठे आढळले आहेत. देशात १९७४ च्या अखेरीस ३०४ कामगार संघटना व ४,३६,६२३ कामगार सदस्य होते. श्रमबल विभाजन पुढीलप्रमाणे होते. (ऑक्टो. १९७५) : प्राथमिक उद्योग (कृषी, जंगलउद्योग आणि मासेमारी) १,४४,२००; खाणकाम ४,५००; निर्मितिउद्योग २,८२,१००; वीज, वायू व जल १५,६००; बांधकाम ९४,०००; घाऊक व किरकोळ व्यापार १,९१,०००; वाहतूक, साठवण व संदेशवहन १,१०,९००; वित्त, विमा, स्थावर संपदा इ. ७६,५००; सेवा २,६४,६००; एकूण ११,८३,४००.

न्यूझीलंडच्या एकूण क्षेत्रफळापैकी ७२ टक्के क्षेत्र जंगलांनी व्यापले होते; पण त्यांपैकी निम्मे क्षेत्र जंगले तोडून पिकाऊ जमिनीत रूपांतरित केले आहे. त्यामुळे देशीय जंगल फक्त ५६ लाख हे. उरले आहे. यात आढळणाऱ्या लाकडाच्या ११२ जातींपैकी फक्त ६ जातींचाच इमारती लाकूड म्हणून इमारतींसाठी उपयोग होतो. पूर्वी रीमू व काउरी या प्रकारच्या लाकडांची निर्यात होत असे. तथापि १९५२ पासून कागद तयार करण्याचे कारखाने निघाले आहेत. कैंगोरोआ स्टेट फॉरेस्टमध्ये अशा प्रकारचा प्रयत्न यशस्वी झाला आणि त्यातून वृत्तपत्री कागद बाहेर पडत आहे.

हा देश समुद्राने वेढला असूनही मच्छीमारीच्या बाबतीत फारसा संपन्न नाही; कारण खाण्यास योग्य असे फारच थोड्या प्रकारचे मासे उथळ समुद्रात सापडतात. मच्छीमारीसाठी ऑक्लंड, वेलिंग्टन व चामर्झ ही प्रमुख बंदरे प्रसिद्ध असून दुसऱ्या महायुद्धानंतर शार्कतेल उत्पादन वाढले आहे.

न्यूझीलंडची बहुतेक वीज पाण्यापासून तयार होते. डोंगरावरून शीघ्रगतीने खाली उतरणाऱ्या नद्यांच्या प्रवाहांवर जलविद्युत् प्रकल्पांचे जाळे सर्व देशभर पसरले आहे. ते प्रतिवर्षी सु. चार अब्ज किवॉ. ता. वीज पुरवतात आणि जवळजवळ ९३% घरांमधून विजेचा वापर केला जातो. वाइकॅटोवरील जलविद्युत् प्रकल्प हा सर्वांत मोठा आहे. जलविद्युत् उत्पादन आणखी वाढविले जात आहे.

निर्यातीच्या पदार्थांत लोकर, लोणी, चीज आणि गोठविलेले मांस हे पदार्थ प्रमुख असून, एकूण निर्यातीपैकी ८०% निर्यात यांची होते व हे बहुतेक पदार्थ राष्ट्रकुलातील देशांत जातात व देशाच्या स्थूल राष्ट्रीय उत्पादनात त्यांचा वाटा १४% आहे; पण सध्या अमेरिका, जपान या देशांतही यांपैकी अनेक पदार्थ निर्यात होऊ लागले आहेत. गोठविलेले मांस, लोणी व चीज यांपैकी २०% पदार्थ १९७४–७५ मध्ये ग्रेट ब्रिटनने खरीदले व ऑस्ट्रेलिया, अमेरिका, जपान व लॅटिन अमेरिकेमध्ये उरलेल्या पदार्थांची निर्यात करण्यात आली. १९६५ मध्ये ऑस्ट्रेलिया व न्यूझीलंडमध्ये खुल्या व्यापाराचा करार झाला, त्यामुळे काही निवडक पदार्थांवरील कर कमी करण्यात आले. सध्या औद्योगिक उत्पादन वाढत असून त्याची निर्यात होत आहे. १९७५–७६ मध्ये एकूण निर्यातीत १२% अशा पदार्थांची निर्यात झाली.

विसाव्या शतकाच्या उत्तरार्धात न्यूझीलंडला आंतरराष्ट्रीय व्यापारात बरेच महत्त्व प्राप्त झाले असून, दुसऱ्या महायुद्धानंतर लोकरीच्या निर्यात व्यापारमूल्यामध्ये त्याचा तिसरा क्रमांक आहे. कित्येक वर्षे चीज, लोणी व गोठविलेले मांस यांना निर्यातसूचीमध्ये अग्रक्रम मिळाला होता; लाकडाच्या फळ्या, भुसा व वृत्तपत्री कागद तसेच कमावलेले कातडे व पादत्राणे यांचाही निर्यातीच्या वस्तूंत अंतर्भाव होऊ लागला आहे. खनिज साधनांपैकी खनिज तेलाव्यतिरिक्त कोणतेच खनिज पदार्थ निर्यात होत नाहीत. न्यूझीलंड तलम वस्त्रे, यंत्रे व यंत्रसामग्री, मोटारी आणि उत्तम प्रतीचा कागद यांची आयात करतो.

न्यूझीलंडचे अधिकृत चलन दशमान पद्धतीचे – न्यूझीलंड डॉलर आणि सेंट – असून, विदेशविनियम दर एक स्टर्लिंग पौंड = १·९३६ न्यूझी. डॉलर; एक अमेरिकन डॉलर = ९५·८ न्यूझी. सेंट असा आहे. न्यूझीलंडमध्ये बँक व्यवसायाला वसाहतीच्या स्थापनेनंतर सुरुवात झाली. तेथे दोन ब्रिटिश, दोन ऑस्ट्रेलियन व एक जपानी बँक असून त्यांच्या शाखा देशभर विखुरलेल्या आहेत. रिझर्व्ह बँक व बँक ऑफ न्यूझीलंड ह्या सर्वांत मोठ्या शासकीय बँका आहेत. सर्व व्यापारी बँकशाखा संगणकीय धनादेश समाशोधन व्यवस्थेने जोडलेल्या असून, ही व्यवस्था अन्य द्रव्यहस्तांतरण पद्धतींनाही लागू करण्यात येणार आहे. यांशिवाय २१ आयुर्विमा कंपन्या, दोन विश्वस्त कंपन्या, सहकारी पतसंस्था, निवृत्तिवेतन कंपन्या इ. खाजगी वित्तप्रबंधक कंपन्याही देशात कार्य करतात.

वाहतूक व संदेशवहन

न्यूझीलंडची नैसर्गिक परिस्थिती रेल्वे व रस्ते यांस सुखकर नसल्यामुळे येथे रेल्वेची सुरुवात एकोणिसाव्या शतकाच्या उत्तरार्धात झाली. लिटल्टन ते क्राइस्टचर्च असा पहिला रेल्वेमार्ग १८६३ मध्ये झाला. त्यानंतर १८७० पर्यंत त्यात काहीच प्रगती झाली नाही. १९०८ मध्ये ऑक्लंड ते वेलिंग्टन हा प्रमुख रेल्वेमार्ग झाला आणि पहिल्या महायुद्धानंतर रेल्वेचे जाळे जवळजवळ देशभर पसरले. दक्षिण बेटात १९४५ मध्ये दक्षिण टोकापासून उत्तर टोकापर्यंत म्हणजे कुकु सामुद्रधुनीपर्यंत रेल्वेचे जाळे पसरले. १९७६ मध्ये न्यूझीलंडमध्ये सु. ५,००० किमी. लांबीचे लोहमार्ग होते; त्यांची मालकी सर्वस्वी केंद्र सरकारकडे असून रेल्वेची एंजिनसह निर्मिती देशातच होते. तसेच १९२० नंतर न्यूझीलंडमध्ये मोटार वाहतुकीस प्रारंभ झाला. १९७६ अखेरीस ९२,६०४ किमी. लांबीचे रस्ते देशभर पसरले होते.

रेल्वे व रस्ते होण्यापूर्वी देशांतील बहुतेक मालाची देवघेव जलमार्गाद्वारे होत असे. देशात एकूण महत्त्वाची अशी ४० बंदरे आहेत; त्यांपैकी ऑक्लंड, वेलिंग्टन, लिटल्टन, डनीडन ही प्रमुख असून, उत्तर आणि दक्षिण बेटांतील बराच प्रवास हवाईमार्गे होतो. यांशिवाय वेलिंग्टन, पिक्टन व लिटल्टन यांमध्ये फेरी बोटींची सतत ये-जा असते. ऑक्लंड, क्राइस्टचर्च व वेलिंग्टन हे जगप्रसिद्ध विमानतळ असून येथून जगातील महत्त्वाच्या राजधान्यांशी तसेच शहरांशी विविध आंतरराष्ट्रीय हवाई कंपन्यांद्वारे विमान वाहतूक चालते. न्यूझीलंडमधील तसेच विविध देशांशी असलेली विमान वाहतूक पुढील कंपन्यांच्या अखत्यारीखाली आहे : न्यूझीलंड नॅशनल एअरवेज कॉर्पोरेशन, टास्मन एम्पायर सर्विस, ब्रिटिश कॉमनवेल्थ पॅसिफिक एअरलाइन्स व पॅन अमेरिकन एअरवेज. यांपैकी पहिल्या तीन कंपन्यांत न्यूझीलंड सरकारचे भाग भांडवल असून ऑस्ट्रेलिया, ग्रेट ब्रिटन आणि इतर देशही भागधारक आहेत; तर चौथी कंपनी अमेरिकन असून ती सॅन फ्रॅन्सिस्को ते न्यूझीलंड अशी विमान वाहतूक करते.

देशातील वाहतूक सुविधांप्रमाणेच संदेशवहनाच्या साधनांतही न्यूझीलंडने प्रगती केली आहे. १९७१ मध्ये ऑक्लंडजवळच्या वर्कवर्थ येथील उपग्रह केंद्राचे उद्‍घाटन झाले. त्यामुळे पॅसिफिकसभोवतालच्या तिसऱ्या INTELSAT शी संदेशवहनाची सुरुवात झाली. रेडिओ, दूरचित्रवाणी, दूरध्वनी आणि टपाल व तारखाते ही साधने न्यूझीलंड सरकारच्या मालकीची आहेत. १९७३ मध्ये देशात २७,००,००० रेडिओसंच होते. ऑक्टोबर १९७१ पासून रेडिओपरवाना शुल्क रद्द करण्यात आले. आकाशवाणी आणि दूरचित्रवाणी ही दोन पद्धतींनी चालतात. त्यांपैकी नॅशनल ब्रॉडकास्टिंग सर्व्हिस नेहमीचे कार्यक्रम सादर करते, तर नॅशनल कमर्शिअल ब्रॉडकास्टिंग सर्व्हिस जाहिराती देते.

येथे बिनतारी संदेशवहनाची चांगली व्यवस्था आहे. हे खाते आकाशवाणी व दूरचित्रवाणी केंद्र चालविते. देशात एकूण ५४० दूरध्वनी कार्यालये आणि १४·४४ लक्ष दूरध्वनियंत्रे वापराता होती (१९७३). दूरध्वनींचा जास्त उपयोग करणारे न्यूझीलंड हे जगातील चौथे राष्ट्र आहे. दर १०० व्यक्तींमध्ये ४९ माणसे दूरध्वनी वापरतात. ऑस्ट्रेलिया, ग्रेट ब्रिटन, इतर यूरोपीय देश तसेच अमेरिकेची संयुक्त संस्थाने यांच्याबरोबर रेडिओ-दूरध्वनी सेवा उपलब्ध आहे. यांशिवाय केबल व बिनतारी संदेशवहनाचीही व्यवस्था आहे.

लोक व समाजजीवन : माओरी हे येथील मूळ रहिवासी असून मध्यंतरी त्यांची लोकसंख्या घटली होती; पण ती झपाट्याने वाढत आहे. हळूहळू हे लोक गोऱ्या लोकांत मिसळत आहेत; तथापि त्यांचे प्रमाण दर १०० व्यक्तींत ६ असे आहे. गोऱ्या लोकांतील ९० टक्के लोक इंग्‍लंडमधून, विशेषतः स्कॉटलंड, वेल्स व आयर्लंडमधून, आलेल्या लोकांचे वंशज आहेत.उरलेल्यांत डच, भारतीय, चिनी इ. लोकांचा समावेश होतो. माओरी लोक इतर लोकांचा उल्लेख यूरोपियन या नावाने करतात. यूरोपियनाला ते ‘पाकेहा’ म्हणतात. माओरींची लोकसंख्या २,५२,७०० होती (१९७५). ब्रिटिशांची संख्या सर्वांत जास्त आहे. दरवर्षी सु. ४०,००० लोक या प्रदेशात बाहेरून येतात. एकूण लोकसंख्येच्या निम्म्याहून अधिक (जवळजवळ ७०%) उत्तर बेटात आहेत. एकूण लोकसंख्येपैकी २/३ लोकसंख्या शहरांतून असून १/३ लोक शेतवाडीत राहतात. १९७६ च्या लोकसंख्येच्या अंदाजानुसार ऑक्लंड (७,९७,४०६), वेलिंग्टन (३,४९,६२८), क्राइस्टचर्च (३,२५,७१०), हॅमिल्टन (१,५४,६०६) व डनीडन (१,२०,४२६) या पाच शहरांतून निम्मी लोकसंख्या आढळते.

माओरी हे पॉलिनीशियन असून पॅसिफिक महासागरातील इतर बेटांतील लोकांशी त्यांचे पूर्वी संबंध होते. न्यूझीलंडमधील सर्वसाधारण राहणीमान उच्च प्रतीचे असून तेथील नागरिक अ. सं. सं. मधील नागरिकाइतकी कमाई करतो; परंतु खाणेपिणे तसेच कपडे व घरे यांसाठी त्यास कमी पैसे मोजावे लागतात, शिवाय करांचा बोजाही येथे कमी आहे. फक्त मोटारींसाठी त्यास जास्त खर्च येतो. देशात बहुतेक घरे एक किंवा क्वचित दुमजली असतात. मात्र प्रत्येक घराला बाग असते. आहारात अमेरिकनांप्रमाणे सर्व पदार्थ असून चीज व लोणी यांचे प्रमाण अधिक असते. चहा हे त्यांचे नित्याचे पेय आहे.

न्यूझीलंडमधील बहुतेक लोक ख्रिस्ती धर्मीय असून ते इंग्लंडमधील चर्चला मानतात. याशिवाय रोमन कॅथलिक, मेथडिस्ट व प्रेसबिटेरियन चर्चचेही अनुयायी आढळतात. माओरींची अनेक स्वतंत्र चर्च असून त्यांचे सु. ३०,००० सभासद आहेत. प्रमुख माओरी चर्चमध्ये युनायटेड माओरी मिशन, रिंगाटून, रतन वगैरेंचा समावेश होतो.

बहुतेक यूरोपीय इंग्रजी भाषा बोलतात, तर माओरी लोक माओरी भाषा बोलतात. ती मलायो-पॉलिनीशियन भाषासमूहातील भाषा असून रोमन लिपीत लिहिण्याची पद्धत आहे.

आर्थिक समृद्धीबरोबरच न्यूझीलंडमध्ये एकोणिसाव्या शतकापासून साहित्य आणि संस्कृती यांचाही विकास होऊ लागला आहे. न्यूझीलंडच्या साहित्येतिहासास सॅम्युएल मार्झडेन (१७६५–१८३८) या मिशनऱ्यापासून सुरुवाती झाली. त्यात पत्रे व नियतकालिके यांद्वारे जे काही लिहिले ते संकलित स्वरूपात १८३२ मध्ये प्रसिद्ध झाले; त्याला न्यूझीलंडचे गद्य महाकाव्य म्हणतात. यानंतरचे समकालीन दोन लेखक म्हणजे ऑगस्टस अर्ल आणि जे. एस्. पोलाक यांनी नॅरेटिव्ह ऑफ ए नाइन मंथ्‌‌स रेझिडेन्स इन न्यूझीलंड (१८३२) आणि न्यूझीलंड (१८३८) हे अनुक्रमे दोन ग्रंथ लिहिले. त्यानंतर काही वर्षांनी ई. जे. वेकफील्ड याने अ‍ॅड्व्हेंचर इन न्यूझीलंड (१८४५) हे सुरेख पुस्तक लिहिले. अर्नेस्ट डीफेनबाख आणि जी. एफ्. अँगस यांनी न्यूझीलंडचा इतिहास आणखी विस्तृतपणे मांडला. त्यानंतर मायथॉलॉजी अँड ट्रॅडिशन्स ऑफ द न्यूझीलंडर्स (१८५४) हे सर जॉर्ज ग्रेचे पुस्तक अधिक लोकप्रिय झाले.

जॉन गॉर्स्टने प्रथमच माओरी किंग (१८६४) हे पुस्तक लिहून माओरींसंबंधी ऐतिहासिक माहिती सांगितली. सॅम्युएल बटलरची फर्स्ट यिअर इन द कँटरबरी सेटल्‌मेंट (१८६३) आणि मेरी अ‍ॅन बार्करची स्टेशन लाइफ इन न्यूझीलंड (१८७०) या दोन कादंबऱ्यांत मेंढपाळ जीवनासंबंधी वर्णन असून, पहिल्या कादंबरीची दुसरी ही एक गोड पुरवणी आहे. तथापि ए ख्रिसमस केक इन फोर क्‍वॉटर्स (१८७२) हिला न्यूझीलंडच्या साहित्यातील पहिली कांदबरी म्हणून मान्यता मिळाली. यानंतर फिलॉसॉफर्स डिक (१८९१) किंवा सोन्याचा शोध लागल्यानंतर लिहिल्या गेलेल्या काही रोमांचकारी कथा यांनी न्यूझीलंडच्या साहित्याला थोडी झलक आली. तथापि सामाजिक क्षेत्रात एडिथ ग्रॉसमन (नी सर्ल) यांसारख्या स्त्रियांनी लिहिलेल्या कादंबऱ्या अधिक गाजल्या व लोकप्रिय झाल्या. आंतरराष्ट्रीय इंग्रजी साहित्यिकांत कॅथरिन मॅन्सफील्ड व नाइओ मार्श (१८९९ – ) यांना संवेदनाक्षम लघुकथा लेखक म्हणून खूप प्रसिद्धी मिळाली.

विसाव्या शतकात न्यूझीलंजने एकामागून एक अशा क्रांतिकारक सामाजिक सुधारणा केल्या. त्यांचा परिणाम साहित्यावर झाल्याशिवाय राहिला नाही. व्ही. पी. रीव्ह्झ (१८५७–१९२२), कॅथरिन मॅन्सफील्ड (मरी बीचम) (१८८८–१९२३) या लेखक-लेखिकांनी अनेक पुस्तके लिहिली. त्यांपैकी रीव्ह्झचे द लाँग व्हाइट क्‍लाउड व मॅन्सफील्डची प्रेल्यूड, द गार्डन पार्टी, अ‍ॅट द बे हे कथासंग्रह फार लोकप्रिय झाले. तसेच जेन मांडरची स्टोरी ऑफ न्यूझीलंड रिव्हर (१९२०) ही कादंबरी विक्रीच्या दृष्टीने आकर्षक ठरली. याचबरोबर विल्यम सॅचेलच्या द लँड ऑफ द लॉस्ट (१९०४) व द ग्रीन स्टोन डोअर (१९१४) या ऐतिहासिक कादंबऱ्यांना चांगली प्रसिद्धी मिळाली.

या काळात व्हिक्टोरियन पद्य वाङ्‍मयप्रकाराची बरीच देवाण-घेवाण इंग्‍लंडमधून येथे झाली आणि पोएम्स अँड साँग्झ हे पुस्तक प्रसिद्ध झाले. टॉमस ब्रॅकेन (१८४३–९८) हा अत्यंत लोकप्रिय कवी; परंतु जेसी माकाय (१८६४–१९३८) या कवयित्रीच्या पोवाड्यांत देशभक्ती व काव्य तसेच लालित्य अधिक आढळते. तिचे लँड ऑफ मॉर्निंग आणि बेरिअल ऑफ सर जॉन मॅकेंझी (१९०९) हे काव्यसंग्रह उल्लेखनीय आहेत. अमेरिकन प्रकाशक मिळविणारी आयलीन डगन ही न्यूझीलंडची पहिली कवयित्री होय.

दुसऱ्या महायुद्धानंतर न्यूझीलंडमध्ये स्वतंत्र रीत्या फार थोडे लेखन झाले. त्यावर आर्थिक मंदीचा मोठा परिणाम झाला आणि कथा-कादंबऱ्यांऐवजी तांत्रिक विषय व अर्थकारण यांवर पुस्तके लिहिली गेली. काही महत्त्वाच्या पुस्तकांत पासपोर्ट टू हिल (१९३६), नॉर द यिअर्स कंडेम (१९३८), द गॉड्‍‍‍विट्स फ्लाय (१९३८) या पुस्तकांचा आवर्जून उल्लेख करावा लागेल. त्यानंतरची ऑलिव्हर डफचे न्यूझीलंड नाऊ (१९४१), एम्.एच्. होलक्राफ्टचे द डीपनिंग स्ट्रीम (१९४०) व दे वेटिंग हिल (१९४३) हे न्यूझीलंडच्या स्वतंत्र सांस्कृतिक स्थितीचे वर्णन करणारे ग्रंथ असून त्यांत तेथील लोकांची स्वतंत्र राष्ट्र म्हणून अस्मिता जागृत झालेली दिसते.

कला व क्रीडा : न्यूझीलंडमध्ये प्रथम आलेल्या यूरोपीय लोकांत बहुतेक नकाशे काढणारे होते. त्यानंतर काही फ्रेंच कलाकारांनी न्यूझीलंडला भेट दिली आणि चित्रे रेखाटली. ती सुरेख आहेत. वसाहतपूर्वकाळात ऑगस्टस अर्ल हा प्रसिद्ध चित्रकाल झाला. त्याने माओरींची काही वैशिष्ट्येपूर्ण चित्रे चितारली (१८२७). पुढे माओरी व त्यांचे वैविध्यपूर्ण जीवन हा चित्रकारांचा अनेक वर्षे आवडता विषय होता. जॉन अलेक्झांडर गिलफिल्‌न (१७९३–१८६३), जी. एफ्. अँगस (१८२२–१८८६), वॉल्टर राइट (१८६६–१९३३), गॉटफ्रीट लिंडाउर (१८३९–१९२३), चार्ल्स फ्रेडरिक गोल्डी हे काही चित्रकार प्रसिद्ध आहेत. नंतरच्या काळातील फ्रान्सिस हॉज्‌किनचे माओरी वुमन अँड चाइल्ड (१९००) हे चित्र फार लोकप्रिय झाले. ते सध्या नॅशनल गॅलरीमध्ये ठेवले आहे. पुढे चित्रकलेचा अभ्यास करण्यासाठी क्राइस्टचर्च, ऑक्लंड, डनीडन येथे कलानिकेतने स्थापन झाली. एक डच कलाकार, व्हेल्डेन (१८३४–१९१३) क्राइस्टचर्च येथे स्थायिक झाला. त्यानंतर विसाव्या शतकात न्यूझीलंडच्या कलांचा विकास होत गेला. न्यूझीलंडमध्ये सांस्कतिक कार्याच्या विकासासाठी नवीन विद्यालये स्थापन झाली. न्यूझीलंडच्या कलात्मक जीवनावर ब्रिटिशांप्रमाणेच फ्रेंच, डच व अमेरिकन कलाकारांची छाप दिसते.

तेथील मूर्तिकला, वास्तुकला व इतर कलाकुसरीची कामे चित्रकलेच्या मानाने कमी महत्त्वाची आहेत. माओरींच्या काही मूलभूत कला सोडल्या, तर उर्वरित कलाविष्कारात यूरोपीय कलांची छटा प्रामुख्याने आढळते. न्यूझीलंडच्या अनेक कलाकारांनी आंतरराष्ट्रीय कीर्ती संपादिली आहे. त्यांपैकी डेव्हिड लो (१८९१ – १९६३) हा व्यंग्यचित्रकार व फ्रान्सिस व्हॉज्‌किन (१८६९–१९४७) यांची अनेक देशांत अद्यापि चित्र आढळतात. माओरींनी काष्ठशिल्पांत प्रावीण्य मिळविलेले असून त्यांची ही कला जगप्रसिद्ध आहे. ह्या कलेचे प्रदर्शन त्यांच्या लहान होड्यांवर तसेच चर्च व घरे येथे पहावयास मिळते. माओरी विणकामातही तरबेज असून ते ताहाच्या दोऱ्याने विणकाम करतात व कपड्यांवर विविध भौमितिक आकृत्या व मोहक आकृतिबंध भरतात.

न्यूझीलंडमध्ये सांस्कृतिक क्षेत्रा अभिनव कार्य करणाऱ्या तसेच कलेची उपासना करणाऱ्या अनेक मान्यवर संस्था आहेत. त्यांपैकी क्वीन एलिझाबेथ सेकंड आर्ट्‍‍स कौन्सिल, म्यूझिक फेडरेशन ऑफ न्यूझीलंड, न्यूझीलंड बॅले अँड ऑपेरा ट्रस्ट, न्यूझीलंड सिंफनी ऑर्केस्ट्रा या संस्था महत्त्वाच्या असून त्या स्थापत्य, चित्रकला, संगीत, नृत्य इ. ललित कलांची जोपासना करतात.

विविध देशांतून न्यूझीलंडमध्ये येणारे लोक, विशेषतः यूरोपीय लोक, त्यांची राहणी, देशाचे हवामान या सर्वांच्या प्रभावामुळे न्यूझीलंडमध्ये विविध खेळ आढळतात. यूरोपीय देशांत खेळले जाणारे बहुतेक सर्व खेळ न्यूझीलंडमध्ये खेळले जातात; तथापि न्यूझीलंडचे म्हणून जे खेळ आज परिचित आहेत, त्यांत मासे मारणे व हिंस्र प्राण्यांची शिकार हे महत्त्वाचे आहेत. रग्बी हा ‌अत्यंत लोकप्रिय खेळ असून तो हिवाळ्यात खेळला जातो. त्याखालोखाल क्रिकेट हा महत्त्वाचा आहे. यांशिवाय घोड्यांच्या शर्यती, गोल्फ, टेनिस, मुष्टियुद्ध, बर्फावरून स्केटिंग, बास्केटबॉल, बेसबॉल हे इतर खेळ आहेत. ऋतुमानाप्रमाणे यांतील अनेक खेळ खेळले जातात. उन्हाळी खेळांत बेसबॉल, गोल्फ तसेच विविध शर्यतींचे व मैदानी खेळ न्यूझीलंडमध्ये लोकप्रिय आहेत. हॉकी फार लोकप्रिय होऊ लागला आहे. १९७६ च्या माँट्रिऑल ऑलिंपिकमध्ये न्यूझीलंडने हॉकीचे सुवर्णपदक मिळविले. मच्छीमारी हा मनोरंजनाचा विषय असून तो सर्वत्र, विशेषतः किनाऱ्यावर, फार लोकप्रिय आहे. यांशिवाय मोटारशर्यती, नौकाशर्यती, गिर्यारोहण इत्यादींनाही महत्त्व आहे.

शिक्षण

न्यूझीलंडमध्ये शिक्षण धर्मनिरपेक्ष व मोफक असून ६ ते १४ वर्षे वयापर्यंतच्या सर्व मुलांना सक्तीचे आहे. तथापि अनेक मुले वयाच्या पाचव्या वर्षापासूनच बालोद्यानात प्रवेश घेतात. १९६८ मध्ये शासनाने दरडोई ६३·२२ न्यूझीलंड डॉलर एवढा खर्च विद्यार्थ्यांवर केला. प्राथमिक व माध्यमिक विद्यालये जिल्हा शिक्षण मंडळांतर्फे तसेच विद्यालयीन समित्यांद्वारे चालविली जातात. या सर्वांवर शिक्षण मंत्रालयाचे नियंत्रण असते. बालोद्याने खाजगी व्यक्ती अथवा स्वेच्छा संघटनांद्वारे चालविली जातात व सरकार त्यांना काही प्रमाणात मदत देते. प्राथमिक शिक्षण प्राथमिक व उच्च प्राथमिक शाळांतून दिले जाते, तर माध्यमिक शिक्षण माध्यमिक वा तंत्रशाळांतून दिले जाते. प्रौढ शिक्षणाचे तसेच उच्च शिक्षणाचे सर्व अध्यापन विद्यापीठांतून होते. न्यूझीलंडमध्ये एकूण सहा विद्यापीठे आहेत (१९७६). त्यांपैकी ऑक्लंड विद्यापीठ, व्हिक्टोरिया विद्यापीठ, कँटरबरी विद्यापीठ, ओटागो विद्यापीठ, मॅसी विद्यापीठ व वाइकॅटो विद्यापीठ ही पूर्णार्थाने विद्यापीठे असून, लिंकन कृषिमहाविद्यालयास विद्यापीठीय दर्जा देण्यात आला आहे. या विद्यापीठांतून १९७६ मध्ये ४४, ७४२ विद्यार्थी शिकत होते.

गरीब व होतकरू विद्यार्थ्यांना शासनाकडून संपूर्ण साहाय्य मिळते. काही भागांत माओरी विद्यार्थ्यांकरिता विशेष प्राथमिक व माध्यमिक विद्यालये आहेत. तथापि इतर विद्यालयांतूनही त्यांना प्रवेश बंदी नाही. प्रत्यक्षात जवळजवळ ६०% माओरी मुली इतर शाळांतून शिकतात. अपंगांसाठी स्वतंत्र विद्यालये असून, दूरवर राहणाऱ्या विद्यार्थ्यांकरिता पत्रद्वारा शिक्षण घेण्याची व्यवस्था करण्यात आली आहे. अशी पत्रद्वारा शिक्षण देणारी स्वतंत्र विद्यालये आहेत. बहुतेक विद्यालये व महाविद्यालये सहशिक्षणाचा पुरस्कार करतात. मात्र काही विद्यालये रोमन कॅथलिक चर्चने चालविली आहेत. १९६७ मध्ये २,१२० प्राथमिक विद्यालये, ३८० माध्यमिक विद्यालये, ६ तांत्रिक शिक्षण संस्था, ९ अध्यापक प्रशिक्षण विद्यालये होती. यांशिवाय माओरींसाठी ११४ विद्यालये होती. दुसऱ्या महायुद्धानंतर शिक्षणप्रसाराचे काम झपाट्याने झाले असून जवळजवळ ९५% विद्यार्थी माध्यमिक शिक्षण घेतात. १९७४ मध्ये प्राथमिक विद्यालयांत ४,४१,४६२ विद्यार्थी शिकत होते, तर माध्यमिक विद्यालयांत २,०८,५९६ विद्यार्थी होते.

न्यूझीलंडमध्ये एकूण ३६५ ग्रंथालये होती (१९६७). त्यांपैकी १५२ सार्वजनिक असून त्यांचा खर्च सार्वजनिक देणग्यांमधून तसेच सरकारच्या मदतीवर चालतो. ऑक्लंड, वेलिंग्टन, क्राइस्टचर्च, डनीडन येथील ग्रंथालये मोठी आणि आधुनिक सुखसोयींनी सुसज्ज अशी आहेत. इतर ग्रंथालयांत संसद ग्रंथालय व अलेक्झांडर टर्नबुल ग्रंथालय ही प्रसिद्ध आहेत. ग्रंथालयांशिवाय देशात एकूण ३८ कलावीथी व २७ वस्तुसंग्रहालये असून, त्यांपैकी ऑक्लंड येथील कलावीथी, कँटरबरी संग्रहालय व क्राइस्टचर्च येथील पुरातत्त्वीय व मानसशास्त्रीय संग्रहालय ही प्रसिद्ध आहेत. ऑक्लंड येथील कलावीथीत यूरोपीय चित्रकलेचे उत्तम नमुने व भिन्न कालखंडांतील निरनिराळ्या कलाकृती पहावयास सापडतात.

न्यूझीलंडमध्ये वृत्तपत्रांना पूर्ण स्वातंत्र्य असून अनेक लहानमोठी दैनिके प्रसिद्ध होतात. परंतु त्यांपैकी विविध शहरांतून प्रसिद्ध होणाऱ्या अठरा दैनिकांचा खप (९,८९,२७२) भरपूर असून लहान शहरांतूनही ३३ वृत्तपत्रे (१९७६) निघतात. यांशिवाय रविवारी प्रसिद्ध होणारी साप्ताहिके तसेच पाक्षिक आणि द्विपाक्षिक नियतकालिके निघतात. न्यूझीलंड हेरल्ड, ऑक्लंड स्टार, ईव्हनिंग पोस्ट, द डोमिनियन, द प्रेस, ओटागो डेली टाइम्स, ईव्हनिंग स्टार ही काही प्रमुख वृत्तपत्रे होत. देशातील तसेच परदेशांतील वार्ता संकलित करणाऱ्या अनेक वृत्त-अभिकरण संस्था आहेत. त्यांपैकी न्यूझीलंड प्रेस असोसिएशन, साउथ पॅसिफिक न्यूज सर्व्हिस, रॉयटर्स या प्रमुख होत. न्यूझीलंड प्रेस कौन्सिल, न्यूजपेपर पब्लिशर्स असोसिएशन ऑफ न्यूझीलंज व कॉमनवेल्थ प्रेस युनियन या वृत्तपत्रांच्या इतर काही संस्था आहेत.

महत्त्वाची स्थळे

प्रतिवर्षी न्यूझीलंडमध्ये हजारो प्रवासी पर्यटनासाठी येतात. न्यूझीलंडचे नैसर्गिक सौंदर्य आणि विविध खेळ यांचे आकर्षण असंख्य प्रवाशांना आहे. देशातील पर्वत, हिमनद्या, सरोवरे, शीघ्र प्रवाही नद्या, गरम पाण्याचे झरे, ज्वालामुखी पर्वत या मनोरंजनाच्या सौंदर्यस्थळी प्रवाशांना सहज जाता येत असून त्यांचे सौंदर्य जवळून पाहता येते. मच्छीमारीसाठी न्यूझीलंड जगात प्रख्यात आहे. सुंदर सरोवरे, धबधबे, थंड, समशीतोष्ण आणि उकळणाऱ्या पाण्याची डबकी, गरम पाण्याचे झरे (गायझर), चिखलाचे ज्वालामुखी पर्वत इ. पाहण्यासाठी पुष्कळ प्रवासी येतात. रोटोरूआ सरोवराकाठी सरकारी आरोग्यधाम आहे, तर ताउपो सरोवराजवळ आणि इतर ठिकाणी खाजगी स्नानगृहे आहेत.

दक्षिण बेटात उष्णोदकाची सरोवरे आहेत व हॅमर मैदानात सरकारी आरोग्यधाम आहे. संधिवात, त्वचारोग यांसारख्या रोगांवर उष्णोदकाने गुण येतो, असा अनेकांचा अनुभव आहे. टास्मन व मर्चिसन या मोठ्या हिमनद्या, सदर्लंड धबधबा व ओटिरा नावाचा सुंदर बोगदा ही आणखी काही प्रेक्षणीय स्थळे आहेत. स्ट्यूअर्ट बेटावरील निसर्गसौंदर्यही पाहण्यासारखे आहे. ऑक्लंडजवळ वाइटोमो येथे अनेक गुहा आहेत. त्यांत असंख्य कोनकिडे (काजवे) असतात. त्यांचा चमकणारा प्रकाश तेथील खडकांवर परावर्तित होतो, त्यामुळे गुहांमध्ये मोहित करणारा पऱ्यांच्या दुनियेचा अभ्यास निर्माण होतो. १९७४–७५ मध्ये न्यूझीलंडला ३,६१,१९४ प्रवाशांनी भेट दिली.

संदर्भ : 1. Jackson, Keith; Harre, John, New Zealand, New York, 1969.

2. Mclintock, A. H., Ed. An Encyclopaedia of New Zealand, 3 Vols., 1966

3. Oliver, W. H. The Strory of New Zealand, London, 1963.

4. Rowe, J. W.; Rowe, M. A. New Zealand, London, 1967.

5. Sinclair, K. A. History of New Zealand, New York, 1970.

सु. पुं पाठक / सु. र. देशपांडे

न्यूझीलंड	ऑक्लंड : न्यूझीलंडची जुनी राजधानी.	नवी राजधानी वेलिंग्टन येथील संसदभवन
भू-औष्णिक शक्ती-संयंत्र, वाइराकेई.	1 यांत्रिक पद्धतीने लोणी निर्मिती	किवी : न्यूझीलंडचा राष्ट्रीय पक्षी
तापेका माओरींची गणचिन्ह वास्तू, वाइही.	कॅटरबरी परिसरातील आधुनिक मेंढपाळी	पॅपकुरा गायझर, उत्तर न्यूझीलंड.

न्यूझीलंड

ऑक्लंड : न्यूझीलंडची जुनी राजधानी.

नवी राजधानी वेलिंग्टन येथील संसदभवन

भू-औष्णिक शक्ती-संयंत्र, वाइराकेई.

यांत्रिक पद्धतीने लोणी निर्मिती

किवी : न्यूझीलंडचा राष्ट्रीय पक्षी

तापेका माओरींची गणचिन्ह वास्तू, वाइही.

कॅटरबरी परिसरातील आधुनिक मेंढपाळी

पॅपकुरा गायझर, उत्तर न्यूझीलंड.

माओरींच्या काष्ठशिल्पाचा नमुना

न्यूझीलंड-१ : माओरी! माओरी!!

Submitted by ललिता-प्रीति on 14 April, 2018 - 00:58

माओरी - हे न्यूझीलंडचे आदिवासी, हे शाळेत असताना कधीतरी वाचलेलं लक्षात होतं. दूर जगाच्या एका कोपर्‍यातल्या चिटुकल्या देशातल्या आदिवासी लोकांशी या पलिकडे आपला का म्हणून संबंध यावा? नाही म्हणायला माओरींशी आपल्याकडच्या क्रिकेटप्रेमींचा आणखी एक बारीकसा संबंध मानता येईल. न्यूझीलंडचा एक बॅट्समन रॉस टेलर माओरी वंशाचा आहे हे आपण ऐकत आलेलो आहोत. तरी आम्ही न्यूझीलंडला जायचं ठरवलं तेव्हा तिथले माओरी काही विशेष डोक्यात नव्हते.
न्यूझीलंडला जायचं ठरवलं, ते स्वतःच सगळं प्लॅनिंग करायचं, असं योजूनच. त्याप्रमाणे व्हीजासकट सगळी पूर्वतयारी केली. बुकिंग्ज झाली. न्यूझीलंडचा नकाशा धुंडाळताना बर्‍याच ठिकाणांची अ-इंग्रजी वाटणारी नावं दिसत होती- व्हांगारेई, वायटोमो, लेक वाकाटिपु, वगैरे. ती बहुदा माओरी भाषेतली असावीत अशी मनोमन नोंद झाली; पण त्यावर अधिक विचार केला गेला नाही. तयारीच्या तीन-चार महिन्यांदरम्यान इंटरनेटवरचे विविध फोरम्स, हाती लागतील ते ब्लॉग्ज, व्लॉग्ज, इतर माहिती धुंडाळणे, त्या देशाबद्दलची स्वतःच्या परिने एक पूर्वपीठिका तयार करणे, हे सुरू होतंच. स्वबळावर निवडणूक लढवतात तसं प्रथमच स्वबळावर परदेशी भटकायला निघालो होतो. न्यूझीलंड हा देश फिरायला अत्यंत सुरक्षित आहे असंच सगळीकडे वाचायला मिळत होतं; त्यामुळे मनोमन एक दिलासाही मिळत होता. एकीकडे स्वतःला समजावत होतो- परदेशात फिरतानाची किमान सावधगिरी इथेही बाळगावी लागेलच; पण निदान भाषेचा तरी प्रश्न येणार नाही...
जायची तारीख काही दिवसांवर येऊन ठेपली. आणि एक दिवस अचानक एक ब्लॉग दिसला, जो न्यूझीलंडमध्ये पोचल्या पोचल्या आवश्यक असणार्‍या ‘आईसब्रेकिंग’बद्दल बोलत होता. ‘न्यूझीलंडमध्ये जाण्यापूर्वी पर्यटकांनी माओरी भाषेतले काही शब्द आत्मसात करावेत’ असं त्यात सुचवलेलं होतं; आणि पुढे त्या भाषेतले दैनंदिन वापरातले काही शब्द, वाक्यं, त्यांचे अर्थ, असं सगळं दिलेलं होतं. मी एकदा नुसती त्यावरून झरझर नजर फिरवली. विरंगुळा म्हणून ते वाचायला इतर वेळी मजा आली असती; पण त्या ब्लॉगचा एकंदर सूर पाहता असं वाटायला लागलं, की न्यूझीलंडमध्ये माओरी भाषाच अधिक वापरतात की काय! म्हणजे तिथे माओरी लोकसंख्याच अधिक आहे की काय! म्हणजे इंग्रजीचा वापर फारसा नाहीच की काय!... आणि प्रथमच जरा पाल चुकचुकली.
आमच्या न्यूझीलंड प्रवासाच्या आधीच्या पंधरवड्यात त्यांची क्रिकेट टीम भारत दौर्‍यावर आली होती. मी हा ब्लॉग पाहिला त्याच दिवशी एक वन-डे मॅच होती. मॅच संपल्यावर रॉस टेलरचाच एक छोटा इंटरव्ह्यू दाखवला. आता तोच एक आधार उरला होता अशा थाटात मी टीव्हीचा आवाज वाढवून अगदी जिवाचे कान करून त्याचं बोलणं ऐकलं. तो काय बोलतोय यापेक्षा ते कसं बोलतोय यात मला रस होता. भाषेचे, विविध उच्चारांचे सूर, ढब, प्रमाण भाषेहून वेगळ्या दिसणार्‍या त्यातल्या छटा, हे सगळं मी तेवढ्या वेळात शोधायचा प्रयत्न केला. त्यात फारसा अर्थ नव्हता हे मलाही कळत होतं, पण याला ‘प्रवासाचा ज्वर चढणे’ असं म्हणू शकतो.
दरम्यान, थोडंफार फॉरेन एक्सचेंज वगैरे खरेदी झाली होती. सहज न्यूझीलंड डॉलरच्या त्या अपरिचित नोटा न्याहाळत होते. तर त्यावर ‘द रिझर्व बँक ऑफ न्यूझीलंड’ या इंग्रजी शब्दांखाली ‘TE PUTEA MATUA’ असे शब्द दिसले. (‘गूगल ट्रान्सलेट’कडून कळलं, की ती माओरी भाषा होती; त्याचा शब्दशः अर्थ ‘मुख्य पिशवी’ असा होता!) ते पाहून माझी खात्रीच पटली, की त्यांच्या चलनी नोटांवरही माओरी भाषा नांदते आहे त्याअर्थी तो ब्लॉग म्हणत होता ते बरोबरच होतं; न्यूझीलंडला जायचं तर माओरींशी आणि माओरीशी तोंडओळख हवीच. पण आता तेवढा वेळ हाताशी नव्हता. शेवटी अज्ञानातल्या सुखावर भिस्त ठेवून प्रवासाची सुरूवात करायची ठरवली.

मुंबई-हाँगकाँग-ऑकलंड असा लांऽबचा प्रवास... ऑकलंडच्या विमानात माझ्या शेजारच्या सीटवर एक भारतीय बाईच होती. ती गेली १५ वर्षं ऑकलंडमध्ये राहते आहे. मूळची पंजाबी, मराठी माणसाशी लग्न केलेली; आयतीच माझ्या हातात सापडली. प्रवासभर जेव्हा जमेल तेव्हा मी तिला नाना प्रश्न विचारून भंडावून सोडलं...
आमचं विमान ऑकलंडला उतरायला आलं होतं. खिडकीतून बाहेर पाहिलं तर नुकतंच उजाडत होतं; मात्र बाहेर पांढर्‍याधोप, दाऽट ढगांविना बाकी काहीही दिसत नव्हतं. विमानाची उंची कमी-कमी झाली तरी ढग मात्र हटायला तयार नव्हते. शेजारची बाई माझ्याकडे वळून म्हणाली - “न्यूझीलंडचं दुसरं नाव ‘एओटिआरोआ’, इट्स अ माओरी नेम; त्याचा अर्थ, द लँड ऑफ लाँग व्हाइट क्लाऊड”... परत एकदा माओरी आणि त्यांची भाषा पुढ्यात ठाकले होते. पण आता सलामी झडायला आलेली होती; माओरीचा अभ्यास करण्याची वेळ निघून गेली होती.
ऑकलंड एअरपोर्टवरचे वेळखाऊ सोपस्कार पार पाडले; एअरपोर्टवरच्याच खादाडीच्या एका छोट्याशा दुकानातून सँडविच आणि फळं घेतली आणि आम्ही निघालो. आता आपण आणि आपला ट्रॅव्हल-प्लॅन, बस्स, असा विचार करत एअरपोर्टच्या बाहेर पडलो. आता पुढचे १५-२० दिवस भारतीय इंग्रजीच्या साथीने किल्ला लढवला की झालं! दरम्यान माओरीशी सामना करायची वेळ आलीच, तर करायचे दोन हात...
----------
Cut to ‘Paihia, Bay of Islands’, न्यूझीलंडच्या पार उत्तरेकडचं, दक्षिण पॅसिफिक समुद्राकाठचं एक सुप्रसिद्ध पर्यटनस्थळ. (स्थानिक उच्चार : पाह्हीऽऽया)

आम्ही घर सोडून छत्तीस-एक तास उलटले होते; त्यातले १८ तास तर विमानातच गेले होते; त्या दरम्यान, विमानातली शेजारची बाई म्हणाली तसं ‘टाईम की पूरी खिचडी’ झालेली होती; ३-४ तासांच्या झोपेत ती ‘खिचडी’ थोडीफार पचवून आम्ही ‘पाहिया जरा पाहूया’ म्हणून बाहेर पडलो होतो.
शांत ठिकाण; मुंबईत ऐन हिवाळ्यात असतो तितपत गारठा; नोव्हेंबर महिना म्हणजे तिथला हिवाळा संपून वसंत ऋतूची आणि पर्यटन मोसमाची नुकती चाहूल लागलेली असते. छोटंसं गाव, एकच मुख्य रस्ता, रस्त्यावर तुरळक माणसं; पर्यटकांना खुणावणारी मोजकी दुकानं; एकंदर सगळा निवांत मामला होता. रस्त्याच्या एका बाजूला समांतर समुद्रकिनारा, विरुद्ध बाजूला सुंदर घरं, बागा; मध्येच एखादी शाळा नाहीतर चर्च; मग दुकानं... या सगळ्यात आम्हाला जे हवं होतं ते दिसलं - तिथलं व्हिजिटर सेंटर.

न्यूझीलंडमध्ये देशभरात सर्व प्रमुख पर्यटनस्थळांवर I-Site Visitor Centres दिसतात. पर्यटकांसाठीची ही त्यांची अधिकृत सुविधा आहे. प्रत्येक ठिकाणच्या सेंटरमध्ये स्थानिक मंडळी काम करतात. तिथे जाऊन ‘इथे पब्लिक टॉयलेट्स कुठे आहेत?’ किंवा ‘चांगली फळं कुठे मिळतील, हो?’ अशी कुठलीतरी चौकशी करा, नाहीतर ‘दोन दिवस भटकायचं आहे, बुकिंग्ज हवी आहेत.’ किंवा ‘रात्री दहाचं विमान आहे; एअरपोर्ट ड्रॉप हवा आहे’ असं सांगा; तिथे तुम्हाला हमखास मदत मिळते. ऑकलंड एअरपोर्टवरच आम्हाला त्याची प्रचिती आलेली होती. एअरपोर्टवर आम्ही जिथे सँडविच आणि फळं घेतली त्याच्या शेजारीच आय-साईटचं एक छोटंसं सेंटर होतं. ऑकलंड सिटीत जायला बस बरी पडेल की टॅक्सी, बसचं तिकीट कुठे मिळेल, ऑनलाईन तिकीट इथेच मिळेल का, सिटीतून पाहियाला जायची बस कुठे पकडू, अशा प्रश्नांच्या आधारे घरंगळत घरंगळत, २ तिकिटं आणि २-४ छापिल नकाशे हातात घेऊन, आधी एका बसनं ऑकलंड सिटी आणि तिथून दुसर्‍या बसनं पाहिया, असा आमच्या ‘आईसब्रेकिंग’चा पहिला टप्पा पार पडलेला होता. चौकशीसाठी पहिल्या काऊंटरला जावं आणि तिथेच आख्खं काम उरकून बाहेर पडावं याची आपल्याला मुळी वट्टात सवयच नसते. त्या पार्श्वभूमीवर हे म्हणजे अतीच झालं. त्यामुळे आता पाहियातही आमचे पाय आय-साईटकडे वळणे साहजिक होतं.
तिथे गेल्या गेल्या “हिलोऽ गाईऽज...”नं आमचं स्वागत झालं. (हिलो - hello चा किवी उच्चार) पुढचे ३ आठवडे न्यूझीलंडमध्ये आम्ही ‘गाईज’च होतो. चाळीशी-पन्नाशीतल्या जोडप्याला असं ‘गाईज’ म्हणवून घेताना काय गोऽड वाटतं म्हणून सांगू! खोटं कशाला बोलू! (पुढे क्वीन्सटाऊनमध्ये तर एकानं ‘आर यू गाईज मॅरीड?’ असाही प्रश्न टाकला. त्यावर काय प्रतिक्रिया द्यायला हवी होती हे अजूनही आमचं ठरत नाहीये!) तर, काऊंटरपलिकडच्या त्या माणसाला उत्तरादाखल आम्ही आमच्या स्वकष्टार्जित ट्रॅव्हल प्लॅनमध्ये पाहियाच्या रकान्यात जे जे टाकलं होतं, त्याचा पाढा वाचून दाखवला. त्यातली प्रत्येक गोष्ट त्याच्या दृष्टीने एकेका फोनकॉलच्या अंतरावर होती. त्यानं आमची नावं विचारून घेतली, आम्ही कुठून आलोय हे विचारून घेतलं; आणि मग झाला सुरू... होल इन द रॉक क्रूझला जायचंय, हा नंबर डायल कर; पॅरासेलिंग करायचंय, त्याला फोन कर... “हिलो, धिस इज ख्रिस फ्रम आय-साइट... I have two persons फ्रम India, they wish to... No, they are a couple... येह, शुअ, थँक्स” करत ५-७ मिनिटांत त्यानं पुढल्या दोन दिवसांतला आमचा कार्यक्रम आम्हाला हवा होता तसा मार्गी लावून दिला.
आमच्या हॉटेलपासून दोन-अडीच किमी अंतरावर तिथलं सुप्रसिद्ध ‘Waitangi Treaty Grounds’ हे ठिकाण होतं. तिथे फिरत फिरत जायचं असं आम्ही आधीच ठरवलेलं होतं. त्यामुळे ख्रिसनं त्याबद्दल विचारल्यावर आम्ही त्याला ‘चालतच जाणार, गाडी नको’ वगैरे सांगून टाकलं. त्यावर त्यानं ‘एक सुचवू का...’ म्हणत त्या ठिकाणी होणार्‍या माओरी शोबद्दल, नंतरच्या पारंपरिक माओरी डिनरबद्दल सांगितलं. ‘हा शो सध्या फक्त सोमवारी आणि गुरूवारी असतो, उद्या सोमवार आहे, तुम्हाला हवं तर मी बुकिंग करून देऊ शकतो,’ म्हणाला. आमच्या प्लॅनमध्ये पुढे ‘रोटोरुआ’च्या (Rotorua) रकान्यात या दोन्ही गोष्टी होत्या; पाहियातून आम्ही रोटोरुआलाच जाणार होतो. तरी, आम्ही क्षणभर विचार केला आणि त्याला ‘हो’ म्हणून टाकलं. प्लॅनिंग करताना, असे रकाने भरतानाच आमच्या डोक्यात होतं, की हे केवळ एक जनरल माहिती म्हणून सोबत ठेवायचं; ऐनवेळी यात बदल करावेसे वाटले तर करायचे. आखीव सहलकार्यक्रमाचं जोखड मानेवर नको, थोडी स्पॉन्टेनिटी हवी, म्हणून तर सगळी स्वतःची स्वतः आखणी केलेली; ती इच्छा अशी पहिल्याच दिवशी पुरी होणार असेल तर कोण ती संधी सोडेल! (रोटोरुआच्या रकान्यातला तो टाइम-स्लॉट रिकामा झाल्यामुळे पुढे तिथे गेल्यावर आम्हाला ध्यानीमनी नसताना एक निवांत आणि भारी जंगल-वॉक करता आला.)

अशा तर्‍हेनं पंधरा-एक मिनिटांनी ‘I-site Visitor Centre’ला मनोमन ‘Like’ करत, ख्रिसच्या ‘Enjoy your stay in Paihia, Guys...’चं मोरपीस अंगावर फिरवत आम्ही तिथून बाहेर पडलो. ख्रिसनं अशी निरोपाची भाषा केली असली तरी पुढच्या दोन दिवसांत मी काही ना काही कारणं काढून तिथे जाणार होते; तिथल्या लोकांना हे ना ते प्रश्न, माहिती विचारून त्यांच्या मदत करण्याच्या क्षमतेची एका परिनं परिक्षाच घेणार होते; आणि पाहियाचा प्रत्यक्ष निरोप घेतेवेळी ‘Like I-site’वरून ‘बदाम I-site’वर शिफ्ट होणार होते.
दुसरा आख्खा दिवस मोकळाच होता. त्यामुळे सकाळी आरामात आवरून आम्ही समुद्राच्या कडेकडेनं रमतगमत चालत, फोटो काढत, दक्षिण गोलार्धातलं सुखद ऊन खात, पॅसिफिक वार्‍याचे घोट घेत आणि एक डोळा फोनमधल्या गूगल-मॅप्सवर ठेवत वायटँगी ट्रीटी ग्राऊंड्सचा रस्ता पकडला. (संध्याकाळ होईतो या ‘सुखद’ उन्हाचा असा काही तडाखा बसला, की दुसर्‍या दिवशी सकाळी आधी ‘सनस्क्रीन लोशन घ्यायचं आहे, Is there any super-market around?’ - असा प्रश्न घेऊन मला आय-साइटमध्ये शिरायचं निमित्त मिळालं.)

वाटेत काही अंतरापर्यंत छोट्या-छोट्या ईटरीज, आईसक्रीम शॉप्स, सूवनीर शॉप्स दिसत राहिली. एका ईटरीच्या काऊंटरपलिकडच्या दोघांकडे माझं सहज लक्ष गेलं. तर त्यांची चेहरेपट्टी साधारण भारतीय, पंजाबी वाटली. मग उगीचच त्यांच्या मागच्या मोठ्या मेनू-डिस्प्लेकडे बघितलं गेलं; जणू तिथे मला चना-भटुरा, पुलाव वगैरे शब्दच दिसणार होते. पुढच्या एका ईटरीतही काऊंटरपलिकडच्या दोघांच्या चेहर्‍यांकडे अपेक्षेनं पाहिलं गेलं; रंग भारतीय होता, मात्र चेहरेपट्टी भारतीय नव्हती; पण किवी-युरोपीय गोरी अशीही नव्हती. आणि अचानक माझी ट्यूब पेटली - ते दोघं, एक पुरूष-एक स्त्री, माओरी होते! मग जाणवलं, ऑकलंड-पाहिया बसमध्ये आमच्या पुढच्या सीटवर एक कॉलेजवयीन मुलगा होता, तो माओरीच होता! त्यानं कानांना लावलेले मोठाले हेडफोन्सच लक्षात राहिलेले होते; पण त्याच्या चेहरेपट्टीची नोंद मनोमन घेतली गेली होती. त्याआधी, ऑकलंड स्काय-सिटी टर्मिनलला पाहियाच्या बसचं तिकीट काढलं तिथली क्लार्क मुलगीही अशीच, म्हणजे माओरी, होती! आणखी मागे जाऊन, ऑकलंड एअरपोर्टवर आम्ही सँडविच-फळं घेतली ती विक्रेतीही माओरी होती! न्यूझीलंडचे आदिवासी न्यूझीलंडमध्ये पाय ठेवल्यापासूनच असे अधूनमधून समोर आलेले होते; आणि ते अजिबात आदिवासी वाटलेले नव्हते.

ज्ञानवृद्धीच्या आनंदात पुढचं काही अंतर काटलं. आता जरा चढाचा रस्ता सुरू झाला. दुकानं संपली; वस्ती जरा विरळ झाली; डाव्या हाताला एक लहानसा डोंगरकडा सुरू झाला. उजव्या हाताला समुद्र होताच. चढाचा रस्ता असल्यामुळे रस्ता आणि समुद्रकिनारा यांच्यामध्ये रेलिंग लावलेलं होतं. आणि रेलिंगवर थोड्या थोड्या अंतरावर त्या प्रदेशात आढळणार्‍या विविध पक्ष्यांची माहिती देणारे छोटे छोटे फलक लावलेले होते. प्रत्येक फलकावर त्या पक्ष्याचा फोटो, एकीकडे इंग्रजी नाव, दुसरीकडे माओरी नाव, इंग्रजी नावाखाली इंग्रजीतून माहिती, माओरी नावाखाली माओरी भाषेतली माहिती लिहिलेली होती. माओरी भाषेची लिपी रोमनच असल्यामुळे आपसूक त्यातल्या शब्दांचा उच्चार करण्याचा प्रयत्न होत होता आणि ते उच्चार भलतेच असल्याचं जाणवत होतं.
रेलिंगच्या कडेकडेने आणखी ५-१० मिनिटं चालल्यावर आम्ही त्या ट्रीटी ग्राऊंड्सच्या परिसरात शिरलो. १९व्या शतकात ब्रिटिश वसाहतवादी आणि स्थानिक माओरी नेते यांच्यातल्या करारावर (Treaty of Waitangi) इथे सह्या झाल्या, असं इतिहास सांगतो.
आम्ही त्या परिसरातले दिशादर्शक फॉलो करत रिसेप्शनपाशी पोहोचलो. तर तिथल्या दाराच्या बाहेर दोन्ही बाजूंना एक तरूण स्त्री आणि एक तरूण पुरूष एकदम रंगीबेरंगी, चित्रविचित्र पोषाख घालून उभे होते; त्यांच्या अंगावरचे कपडे लौकिकार्थाने ‘कमी’ या कॅटेगरीतलेच होते. त्यांच्या हातांत प्रॉप्स होते; फूट-दीड फूट लांबीची दोरी आणि त्याला पुढे बांधलेला गोळा; ते स्वतःच्या चेहर्‍यांसमोर ते प्रॉप्स इंग्रजी आठाच्या आकड्यात फिरवत होते आणि आपांपसांत हळू आवाजात अनाकलनीय भाषेत बोलत होते. त्यांच्या दंडांवर, मांड्यांवर, मानेवर, गालावर नाहीतर कानामागे जागा मिळेल तिथे मोठाले पण कलात्मक टॅटूज होते. त्या मुलीने काळ्या रंगाची लिपस्टिक लावलेली; मुलाच्या डोळ्यांभोवती रंगरंगोटी केलेली; त्यांच्या कमरेला, गळ्यांत, हातांत माळा, झिरमिळ्या, वगैरे... ‘हां! याला म्हणतात आदिवासी!’ ही पहिली तत्पर प्रतिक्रिया झाली. त्यांचं तिथे तसं उभं राहण्यामागेही तोच उद्देश असावा; कदाचित पर्यटन व्यवसायाची काही गणितंही असावीत. मला त्यांचं बारकाईने निरिक्षण करत तिथेच थांबण्याचा एक क्षण मोह झाला; पण का कोण जाणे, परग्रहावरचा प्राणी पाहिल्याच्या नजरेनं त्यांना न्याहाळायचं, फोटो काढायचे, हे काही मला बरं वाटेना. त्यामुळे दोघांकडे एकदा नजर टाकून आम्ही पुढे झालो.

ट्रीटी ग्राऊंड्सच्या परिसरात फिरण्यासाठी वेगवेगळे पर्याय होते. २ तासांचा पास, फक्त म्युझियम, आख्ख्या दिवसाचा पास... आम्ही संध्याकाळच्या शोचं बुकिंग केलेलं असल्यामुळे आम्हाला डे पासचा पर्याय निवडण्याबद्दल सुचवलं गेलं. काऊंटरवरच्या तरूणाने त्याच्या पुढ्यातल्या कॉम्प्युटरवर काहीतरी खाडखुड-खाडखुड केलं आणि आमचे दोन पासेस आम्हाला काढून दिले. त्या पासेसवर आम्ही त्या परिसरात दोन वेळा प्रवेश करू शकणार होतो. तो कॉम्प्युटरवाला मुलगाही अर्थातच माओरी होता, पण शहरी वेषातला. बाहेरच्या दोघांपेक्षा आता तो उगीचच जरा परिचितासारखा वाटायला लागला. पासेस घेऊन आम्ही दर्शवलेल्या मार्गाने काही पावलं गेलो ते थेट ‘Te Kongahu Museum of Waitangi’च्या दारातच.
पाहियाचा रकाना भरताना हे म्युझियम आम्ही विचारात घेतलेलं नव्हतं. पण आता त्याबद्दल उत्सुकता निर्माण झालेली होती. त्यामुळे त्याला अव्हेरून पुढे जाणे शक्यच नव्हतं. आधुनिक म्युझियम्स इंटरअ‍ॅक्टिव मल्टिमिडिया वगैरेंनी युक्त असतात असं ऐकलं होतं. त्या प्रकारचं मी पाहिलेलं हे पहिलंच म्युझियम. माओरींचा समग्र इतिहास, टाईमलाईन, पुरातन नकाशे; आपल्या भूभागाकडे ठेवा म्हणून पाहण्याची माओरींची परंपरा, त्याविरुद्ध भूभागाचा उपयोग व्यापारासाठी करण्याचा ब्रिटिशांचा रिवाज, या मुद्द्यावरूनच माओरींना something is not right ची कुणकुण लागली; माओरींची विविध आयुधं, वाद्यं; त्या-त्या ठिकाणी दिलेली बटणं दाबली की त्या-त्या वाद्यांचा अगदी खरा वाटणारा आवाज येत होता, जणू आपल्या मागे एखादा बाहेरच्या त्या दोघांसारख्या अवतारातला माओरी उभा राहून ते वाद्य फुंकतोय, छेडतोय नाहीतर धोपटतोय; हे सारं बघत बघत एका अंधार्‍या दालनातून दुसर्‍या अंधार्‍या दालनात जायचं; ज्यांना इतिहासाचा तळ शोधायचाय त्यांनी ते करावं; माहिती वाचावी; पुरातन नेत्यांचे फोटो बघावेत; त्यांचे कोट्स वाचावेत… काही टचस्क्रीन्स होते, तिथे विविध मेनू होते; ते नॅव्हिगेट करत गेलं की दक्षिण पॅसिफिकचा गेल्या काही शतकांचा धांडोळा समोर उलगडत होता. एका दालनात एक आख्खी भिंत व्यापलेला मोठा स्क्रीन होता; स्क्रीनच्या पुढ्यात टेकायला काही ठोकळे, मोडे, बाक; स्क्रीनवर १२-१५ मिनिटांची फिल्म सतत दाखवत होते. मी लक्ष ठेवून फिल्मची सुरूवात पकडली आणि तिथे बसून ती संपूर्ण फिल्म पाहिली. ब्रिटिशांचं जगाच्या या कोपर्‍याकडे कसं लक्ष गेलं, त्यांनी त्याचं महत्व कसं हेरलं; माओरींशी आधी संवाद, मग व्यापार आणि मग करार; काही माओरी नेत्यांना अंधारात ठेवलं गेलं, काहींची मुस्कटदाबी केली गेली. ब्रिटिशांचा लौकिक पाहता त्यात काही वेगळं नव्हतं, तरी ते पाहताना अस्वस्थ वाटलंच. मग एका निसर्गविषयक विभागात शिरले. त्या भूभागात आढळणार्‍या वनस्पती, प्राणी, पक्षी, तशीच बटणं दाबून त्यांचे आवाज, त्यांच्या अधिवासाची मॉडेल्स, माओरींचं त्यांच्याशी असलेलं अतूट नातं... एक मजली म्युझियम, सबकुछ माओरीकेंद्री.

म्युझियममध्ये तास-दीड तास घालवून बाहेर पडलो; पुन्हा एक दिशादर्शक दिसला. त्याचं ऐकायचं ठरवलं, तर त्यानं आम्हाला थेट तिथल्या सूवनीर शॉपमध्ये आणून सोडलं. खरेदीची इच्छा आणि योजना दोन्ही नव्हतं, त्यामुळे तिथे नुसता एक फेरफटका मारला. तरी त्यातल्या त्यात लाकडी कोरीव कामाच्या वस्तूंच्या रॅकसमोर मी थोडी रेंगाळलेच. शॉपवाल्या माओरी मुलीनं लगेच ‘मागे एक वूड कार्विंग स्टुडिओ असल्याची’ माहिती पुरवली. आम्हीही लगेच तिकडे वळलो.
न्यूझीलंडच्या जंगलांत आढळणारे महाकाय वृक्ष लाकडी कोरीव कामासाठी आदर्श मानले जातात; तिथल्या समुद्रकिनार्‍यांवर नैसर्गिकरीत्या सापडणार्‍या ग्रीनस्टोनपासून पुरातन काळातली कोरीव कामासाठीची हत्यारं बनवली गेली. कोरीव काम केलेले खांब, तुळया, घराचे बाह्य भाग, मुखवटे; पुन्हा यातल्या प्रत्येक कोरीव कामाला काहीतरी अर्थ होता. स्थानिक माओरींपैकी काहीजण आजही या कलेची जोपासना करत आहेत. (पुढे रोटोरुआत एक मोठा वूड-कार्विंग-स्टुडिओ-कम-कॉलेज पहायला मिळालं.) वायटँगीच्या स्टुडिओत दोघं आडदांड माओरी काम करत होते. आम्ही तिथे गेल्यावर त्यांनी काम थांबवून आमच्याशी बोलायला सुरूवात केली. वूड-ग्रेन, ते कसे ओळखायचे, त्यानुसार लाकडाच्या रंगांमध्ये कसा फरक पडतो, लाकूड तासण्याची दिशा का आणि कशी महत्त्वाची… एकानं त्यांचं टूल-किट उलगडून दाखवलं, त्यात २०-२५ प्रकारच्या पटाशाच होत्या. ‘यातली नेमकी कोणती पटाशी कशासाठी लागणार हे तुम्हाला कसं कळतं?’ असा एक मठ्ठ प्रश्न मी माझ्या सुदैवाने ऐनवेळी फिरवून जरा चतुराईनं विचारला. त्यानंही मग त्यांचं थोडंफार क्लासिफिकेशन समजावून सांगितलं.

आमचं १०-२० टक्के लक्ष त्यांच्या उच्चारांना ग्रहण करण्याकडे होतं. किवी इंग्रजीला अजून कान रुळलेले नव्हते; त्यात माओरी ढब आणखी जराशी वेगळी पडते; त्यांतल्या एकाला ते जाणवलं की काय कोण जाणे; अचानक थांबून त्याने Am I talking fast? असं विचारलं. त्यावर आम्ही ‘तू बोल रे, फास्ट की स्लो त्याची चिंता करू नकोस, जे सांगतोयस ते भारी आहे; ठरवून स्लो बोलायला लागलास तरच व्यत्यय येईल, जे आम्हाला नकोय, त्यामुळे लगे रहो’ हे सगळं सांगणारे चेहरे करून त्याच्याकडे नुसतं नकारार्थी मान हलवत हसून पाहिलं. हा प्रश्न तो तिथे येणार्‍या सर्वच अ-इंग्लिश पर्यटकांना विचारत असणार आणि ते सगळेच त्या आपुलकीने खूष होत असणार.
दोघांशी १५-२० मिनिटं गप्पा मारून आम्ही निघालो. नाकासमोरच्या चढाच्या पायवाटेने जात जात प्रत्यक्ष ट्रीटी ग्राऊंड्सवर पोहोचलो.

विस्तीर्ण हिरवंगार राखलेलं मैदान; परिसरात चिटपाखरूही नव्हतं. एका बाजूला खाली समुद्र दिसत होता. दुसऱ्या बाजूला जुन्या इंग्रजी पद्धतीचं एक मोठं घर होतं. पण त्यापेक्षा लांबवर दिसणाऱ्या आणखी एका घरानं आम्हाला खुणावलं. ते होतं पारंपरिक माओरी घर. तिथे गेलो; घराला दार नव्हतं, तिथे राखणीला कुणी नव्हतं, आत डोकावून पाहिलं तर काही बाक, बाकांसमोर सादरीकरणासाठी वाटणारी मोकळी जागा; संध्याकाळचा शो इथे होत असणार याचा अंदाज आला.

समुद्र, हिरवंगार मैदान, घसघशीत मोठी स्थानिक झाडं, किलबिलणारे पक्षी; बराच वेळ तिथे फिरलो; पाय निघत नव्हता. पण जेवणाची वेळ होत आली होती आणि आसपास त्याची काही सोय दिसलेली नव्हती.
मैदानातून निघणारी आणखी एक पायवाट दिसत होती. कडेला To Ceremonial War Canoe असं लिहिलेलं होतं. खाली लगेच त्याचं माओरी भाषांतर. सार्वजनिक ठिकाणी इंग्रजीच्या बरोबरीने माओरी भाषेचा वापर दिसत होता खरा; पण त्या ब्लॉगवर लिहिलं होतं तशीही काही परिस्थिती आतापर्यंत वाटली नव्हती.

ती War Canoe म्हणजे अबब प्रकरण निघालं! एक ३०-४० फुटी लांब लाकडी बोट, संपूर्ण लाकडी, सुरेख कोरीव काम केलेली, तिथे एका खुल्या शेडखाली उभी केलेली होती. ट्रीटी ग्राऊंड्सच्या तुलनेत हे ठिकाण खाली होतं; जवळपास समुद्रकिनार्‍यावरच. दरवर्षी फेब्रुवारी महिन्यात वायटँगी ट्रीटी दिन साजरा होतो. तेव्हा ती बोट पाण्यात ढकलली जाते. पारंपरिक माओरी वेषातले लोक तेव्हा ती बोट वल्हवतात.

3०च्या दशकात कधीतरी या बोटीसाठी ३ महाकाय ‘काऊरी’ (Kauri) वृक्ष पाडण्यात आले असं तिथल्या छोट्याशा माहितीफलकावर लिहिलेलं होतं. तशाच आणखी एका अंदाजे ८०० वर्षं पुरातन वृक्षाच्या खोडाचा साधारण २ फूट उंचीचा स्लाईस त्या माहितीफलकामागे ठेवलेला होता. त्या महाकाय वृक्षांची काया किती महा असावी ते त्या स्लाईसवरून लक्षात येत होतं.

आपले दोन्ही हात पसरले तरी त्याचा व्यास त्याला पुरून उरणारा होता. बोटीसाठी ३ वृक्ष पाडण्यात आले हे वाचल्यावर आधी जरा विषाद वाटला होता; पण त्यांच्या खोडाची ती ‘स्टँडर्ड साईझ’ पाहून वाटलं की तिथल्या जंगलातली तशी ३ झाडं म्हणजे दर्या में खसखस! तेवढीच जरा इतर १००-२०० वर्षांच्या झाडांना खेळायला जागा मिळाली असेल... त्या ८०० वर्षं जुन्या खोडाला स्पर्श करताना जे वाटलं ते मात्र शब्दांत नाही सांगता येणार!

----------

Cut to दुसर्‍या दिवशीचे संध्याकाळचे ७:००; माओरी शोसाठी आलेले सगळे म्युझियमनजीकच्या एका बागेत जमले होते. बागेलगत एक रेस्टॉरंट होतं. अजूनही स्वच्छ उजेड होता. मात्र हवेतला गारठा चांगलाच वाढला होता. आमच्यासारखे थंडीची विशेष सवय नसणारे लपेटून, गुरफटून बसले होते. तीच हवा इतर काही जणांसाठी beautiful, warm weather होती! एकीकडे शोच्या यजमानांची लगबग सुरू होती. पूर्ण काळ्या शहरी पोशाखांतले २० ते ३० वयोगटातले काही माओरी पुरुष, त्यांतल्या एकाने बोलायला सुरुवात केली. पुरातन काळी माओरी टोळ्या पाहुण्या टोळ्यांचं स्वागत ज्या पद्धतीने करत त्याच पद्धतीने पर्यटकांच्या टोळीचं स्वागत होणार होतं. आणि मग वर माओरी हाऊसमध्ये प्रत्यक्ष शो होणार होता. त्यानंतर Hangi, म्हणजे पारंपरिक माओरी जेवण आणि मग टाटा-बाय बाय, असा एकूण तीन तासांचा ऐसपैस कार्यक्रम होता. आम्ही बसलो होतो तिथेच एका कोपऱ्यात त्या ‘हांगी’ची तयारी सुरू होती.
हे हांगी म्हणजे आपल्याकडच्या पोपटीचं किवी भावंडं म्हणता येईल. जमिनीत मोठे खड्डे केलेले; भट्टीत सणकून तापवलेले दगड त्या खड्ड्याच्या तळाशी ठेवायचे; खड्ड्याच्या तोंडाशी स्टीलच्या जाळीची मोठी बास्केट, बास्केटमध्ये भाज्यांचे, मांसाचे तुकडे, ते आधी मोठ्या पानांनी झाकायचे, आणि त्यावरून कापडाचं आच्छादन; दगडांच्या उष्णतेने भाज्या, मांस शिजतात; मग त्यावर खास हांगी सीझनिंग घालून खायचं; असा तो साधारण प्रकार. आम्ही तिथे जमलो तेव्हा शिजण्यापर्यंतची प्रक्रिया पार पडलेली होती. आमच्यासमोर त्यांनी ती बास्केट बाहेर काढली.

मुरत मुरत शिजलेल्या अन्नाचा मस्त खमंग वास येत होता. त्यांनी त्याचे नमुने काहीजणांना चाखायला दिले. मी भाज्यांमधला एक तुकडा उचलून तोंडात टाकला, तर तो नेमका लाल भोपळा निघाला! अगदी ‘प्रथमग्रासे मक्षिकापातः’ सिच्युएशन! पण त्याचा अर्थ इतर सर्व चवी त्याहून फर्मास असणार होत्या!! रात्री मस्त गारठ्यात ते जेवण जेवायला मजा येणार होती.

आता पारंपरिक स्वागत आणि शो. आदल्या दिवशी आम्ही कोरीव कामाच्या स्टुडिओपासून जो चढाचा रस्ता पकडला होता तिथूनच जायचं होतं. पर्यटकांच्या ‘टोळी’तून लीडर्स म्हणून तीन Volunteers निवडले गेले. प्रास्ताविक करणारा शहरी माओरी आमच्यासोबत चालत होता; आम्हाला माहिती सांगत होता. माओरी टोळ्या विरुद्ध टोळीच्या नेत्यांना आधी जोखून घेत. समोरची टोळी युद्ध करणार की मैत्री हे ओळखण्याची त्यांची एक पद्धत होती. ते तिथल्या स्थानिक नेच्याची (Fern) एक डहाळी खुल्या जागेत विरुद्ध टोळीच्या नेत्याच्या पुढ्यात ठेवत. ही टोळी मैत्रीभावनेनं आलेली असेल तर टोळीचा नेता माओरी नेत्याच्या नजरेला नजर भिडवत पुढे जाऊन ती डहाळी उचले आणि माओरी नेत्याच्या हातात देई. असं तीन टप्प्यावर तीन वेळा झालं की मैत्रीची खात्री पटे. हे तीन टप्पे पार पाडत आम्हाला त्या माओरी हाऊसपर्यंत जायचं होतं. हा साधारण त्या माहितीचा सारांश.

गर्द झाडीतून जाणारी वाट होती. वाटेत ठिकठिकाणी माओरी टोळ्यांमधली माणसं उभी होती; सर्वांचे पेहराव आदल्या दिवशी सकाळी दिसलेल्या त्या दोघांसारखे ‘खर्रेखुर्रे आदिवासी’. कुठूनतरी एका स्त्रीचं खड्या, खणखणीत आवाजातलं माओरी भाषेतलं गाणं ऐकू आलं. ती कुठून गातेय हे शोधायला मान आवाजाच्या दिशेला वळवली तर विरुद्ध दिशेच्या झाडीतून मोठा आवाज, चित्कार करत एक माओरी अचानक उडी मारून पुढ्यात आला. दचकायलाच झालं. त्याच्या हातात भाल्यासारखं शस्त्र होतं; वटारलेले डोळे, चेहऱ्यावर उग्र भाव, आ वासून जीभ पूर्ण बाहेर काढलेली, मधेच तो फुत्कार टाकत होता; गळ्याच्या शिरा ताणून माओरी भाषेत जोरजोरात काहीतरी बोलत होता; एकंदर अक्राळविक्राळ अवतार! (यांना फुफ्फुसाचे, हृदयाचे विकार कधी होत नसणार.)

न्यूझीलंडच्या रग्बी टीमचा मॅच सुरू होण्यापूर्वीचा ‘हाका’ डान्स कुणी पाहिला असेल तर त्यावरून याची थोडीफार कल्पना येईल. समोरच्याला आव्हान देणे हा त्यामागचा उद्देश. रग्बी टीममधले अ-माओरी खेळाडूही त्याच त्वेषानं ‘हाका’ करताना दिसतात. समोरच्या टीमनं तेवढा वेळ त्यांच्या नजरेला नजर देत उभं राहायचं. क्रिकेट टीममध्ये रॉस टेलर बिचारा एकटाच माओरी; शिवाय तो एक नेमस्त खेळाडू म्हणूनच आपल्याला माहिती आहे. तो हे असं जिभा वगैरे बाहेर काढून डेल स्टेनसारख्यांना आव्हान देईल ही अशक्यकोटीतली बाब वाटते. असो. मुद्दा असा, की गुजराथी माणूस जसा जन्माला येतानाच गरबा शिकून येतो तसेच हे माओरी लोक आक्रमकपणा सोबत घेऊनच जन्माला येतात की काय असं वाटायला लावणारी दृश्यं होती ती.

तर अशी तीन टप्प्यावर तीन गाणी ऐकत, तीन वेळा दचकत, नेच्याच्या तीन फांद्या उचलत, आमचे ‘लीडर्स’ पुढे आणि आम्ही त्यांच्या मागे मागे असे त्या माओरी हाऊसपाशी पोहोचलो. आम्हाला वाटेत दिसलेले माओरी वेगळ्या वाटेने आमच्या आधी तिथे पोहोचलेले होते. तिथे त्यांच्यातला मुख्य नेता उभा होता. हाऽ असा अगडबंब देहाचा, उग्र! आता हा आणखी कोणतं तांडवनृत्य करणार असा प्रश्न पडला; तर तो चक्क स्वच्छ इंग्रजीत बोलायला लागला. एकदम ‘हुश्श’ वाटून ‘कोई मिल गया’मधला बालबुद्धी हृतिक रोशन हसतो तसं हसावंसं वाटलं. भाषा हा जवळीक साधण्याचा किती हुकुमी मार्ग असतो!

पर्यटकांच्या टोळीने पात्रता फेरी पार पाडली होती, मैत्रीसाठी हात पुढे केला होता. आमच्या तीनही लीडर्सना त्या अगडबंबानं जवळ बोलावलं आणि खास माओरी पद्धतीनं एकेकाच्या कपाळाला आपलं कपाळ टेकवून डोळे मिटून वंदन केलं. (न्यूझीलंड टुरिझमसंबंधीच्या अनेक वेबसाइट्सवर या कृतीचा फोटो दिसतो.) त्यांच्या आधीच्या आक्रमकतेच्या पार्श्वभूमीवर ही कृती इतकी शांतावणारी होती की विचारायची सोय नाही! केवळ त्या कृतीसाठी तरी आपण volunteering करायला हवं होतं असं मला फार वाटून गेलं.

आम्हाला सर्वांना त्यानं आत बोलावलं; बाकांवर बसायला सांगितलं. मग माओरी परंपरा, चालीरीती, लोकजीवन, परस्परव्यवहार यांच्याबद्दल माहिती देत देत त्यांचा नृत्याधारित शो सुरु झाला. ते सादरीकरण वेगवान आणि गुंगवून ठेवणारं होतं. त्यात तालबद्धता होती; लय होती; रौद्रता होती; प्रचंड आवाजी ऊर्जा होती. (आवाज त्या कलाकारांचेच.) शोचं व्हिडीओ शूटिंग करायला मनाई होती. मी सुरुवातीला काही फोटो काढले आणि मग निमूटपणे कॅमेरा ठेवून दिला. फोटो काढण्याच्या नादात त्या ऊर्जेला दुर्लक्षित करणं म्हणजे कर्मदरिद्रीपणा ठरला असता.

शो साधारण अर्ध्या तासाचा होता. तो संपल्यावर सगळे बाहेर आलो. आता त्या कलाकारांसोबत बातचीत करायला, फोटोसेशनला वगैरे थोडा वेळ बहाल केला गेला. त्यांच्या नृत्यादरम्यानची स्त्री-कलाकारांची एक विशिष्ट कृती मला लक्षवेधी वाटली होती. पुरुष कलाकार ती कृती करताना दिसले नव्हते. त्याबद्दल मी त्यांच्यातल्या एकीशी जाऊन बोलले; त्या कृतीचा अर्थ विचारला. तिनं अगदी खड्या, खणखणीत माओरी इंग्रजीत त्याचं उत्तर दिलं. आमच्या न्यूझीलंडमधल्या ‘आईसब्रेकिंग’ची ती सांगता होती.

Ceremonial Canoe च्या वाटेनंच परत खाली उतरलो आणि रेस्टॉरंटमध्ये जमलो. टेबलं डेकोरेट केली गेली होती – नेच्याच्या नाजूक फांद्यांची नागमोडी वेलबुट्टी, जोडीला तिथल्या समुद्रकिनाऱ्यावरचे दगडगोटे आणि छोट्या छोट्या पणत्या/मेणबत्त्या. एकीकडे बुफे जेवण तयार होतं. परक्या देशातलं, परक्या संस्कृतीतलं जेवण; सर्वच पदार्थांची, सीझनिंगची चव अगदी सौम्य, तेल-तिखटाचा मागमूस नाही; पण स्मोकी स्वाद अप्रतिम होता.

जेवण उरकलं तोवर १० वाजत आलेले होते. दिवसभराच्या भटकंतीने दमायला झालं होतं. आदल्या दिवशी ख्रिसनं ‘माझं ऐका, रात्री मी एक टॅक्सी सांगून ठेवतो, ती १० वाजता तिथे येईल, १० मिनिटं तिथे थांबेल, तोवर शो संपला तर त्या टॅक्सीनं या, नाहीतर मग चालत या’ असं सुचवलं होतं. त्यानुसार ती टॅक्सी बाहेर उभी होती. प्रास्ताविक करणाऱ्या माओरी माणसानंच आम्हाला ते येऊन सांगितलं. या लोकांचं नेटवर्क भारीच होतं एकदम. त्याला थँक्स म्हटलं आणि टॅक्सीत बसलो, तर स्टीअरिंगवर एक काकू होत्या! त्यांना साडेदहा वाजता एका ‘फियामिली’ला एअरपोर्टवर सोडायला जायचं होतं. ‘शो वेळेवर संपला ते बरं झालं, नाहीतर मी निघालेच होते,’ म्हणाल्या. काकूंनी जी झूम टॅक्सी मारली, ते आम्ही ५ मिनिटांत आमच्या हॉटेलच्या दारात पोहोचलो. टॅक्सीचं भाडं चुकतं केलं, काकूंना थँक्स म्हटलं. काकू तशाच झूम निघून गेल्या.

पुढे Hokitika मध्ये आम्हाला अशाच आणखी एक झूम गाडी चालवणाऱ्या भन्नाट काकू भेटणार होत्या… मस्त गप्पीष्ट होत्या त्या; रंगरूपाने गोर्‍या किवीच दिसत होत्या. पण गप्पांच्या ओघात कळलं, की त्यांच्या नजीकच्या पूर्वजांमध्ये काहीतरी माओरी लिंक होती. पण काकूंना जुजबी माओरीच तेवढं समजत होतं. त्यांची चिल्लीपिल्ली नातवंडं मात्र इंग्रजीबरोबरच अस्खलित माओरी बोलणारी होती. ते कसं काय? तर आता तिथल्या शाळांमध्ये रीतसर माओरी भाषाशिक्षणाचा अंतर्भाव केला गेला आहे. वायटँगी ट्रीटीपश्चात हळूहळू अडगळीत ढकलली गेलेली ही भाषा आधुनिक युगात आता परत दिमाखाने मिरवते आहे. पण हे सांगत असताना ‘आमच्यावेळी असं नव्हतं...’ हा काकूंच्या बोलण्यातला सूर लपला नाही. ‘जगभरातल्या जवळपास लोप पावलेल्या, मात्र यशस्वीरीत्या पुनरुज्जीवित केल्या गेलेल्या काही निवडक भाषांपैकी एक माओरी आहे’ असं त्यांनी सांगितलं. सार्वजनिक ठिकाणी इंग्रजीच्या बरोबरीने माओरी का दिसत होती त्याचं कारण तेव्हा आमच्या लक्षात आलं. पण हे आमचं ज्ञानवर्धन आणखी १० दिवसांनी होणार होतं...
त्याआधी रोटोरुआतल्या ‘ते पुइया’च्या (Te Puia) माओरी व्हिलेजमध्ये त्यांचं धनधान्य साठवण्याचं, सुंदर कोरीव कामाचं ‘स्टोअरेज हाऊस’ दिसणार होतं; ‘बाहेरून जितकं अधिक कोरीव काम, तितकाच आतला धनधान्याचा साठा जास्त’ हे समीकरण आश्चर्यचकित करणार होतं. माओरी शोमधल्या कलाकारांच्या पेहरावातल्या झिरमिळ्या न्यूझीलंडच्या पाणथळ भागात आढळणार्‍या एका झुडुपाच्या चिवट पात्यांपासून तयार होतात, ही माहिती गाठीशी जमा होणार होती; ती वस्त्रं विणणार्‍या शहरी वेषातल्या माओरी मुलींच्या पुढ्यात उभं राहून त्यांचं काम बारकाईने निरखता येणार होतं.
दूर जगाच्या एका कोपर्‍यातल्या चिटुकल्या देशातल्या आदिवासी लोकांबद्द्ल आयुष्यभर पुरणार्‍या आठवणी जमा होतील असं निघण्यापूर्वी स्वप्नातही वाटलं नव्हतं.

न्यूझीलंड-२ : Unique to New Zealand... हे फक्त इथेच!

Submitted by ललिता-प्रीति on 6 May, 2018 - 21:57

न्यूझीलंड-१ : माओरी! माओरी!!

----------

न्यूझीलंडला जायचं तर नेचर-टुरिझमसाठी, असं तिथे जाऊन आलेल्यांकडून ऐकलेलं होतं. आमचंही नेचर वॉक्स, जंगल-ट्रेल्स, समुद्रकिनारे यांनाच प्राधान्य होतं. मानवनिर्मित स्नो-वर्ल्ड, डिज्नी-वर्ल्ड, अम्युझमेंट पार्क्स असल्या गोष्टींवर आम्ही आधीपासूनच फुली मारलेली होती. मात्र जगभरात केवळ न्यूझीलंडमधेच अस्तित्त्वात असणार्‍या काही नैसर्गिक गोष्टी असू शकतात, त्यांचा शोध घ्यावा, हे काही डोक्यात आलेलं नव्हतं. तो उजेड पडला TripAdvisor मुळे.

न्यूझीलंडमधल्या I-site visitor centre च्या मी प्रेमात पडले ती खूप नंतरची गोष्ट म्हणायला हवी. त्याच्या खूप आधीपासून माझं TripAdvisor app सोबतचं प्रेमप्रकरण सुरू झालं. इतके दिवस TripAdvisor च्या लोगोतलं गॉगल लावलेलं घुबड आपल्याकडच्या काही हॉटेल्सच्या दारांवर वगैरे तेवढं पाहिलेलं होतं. त्यांपैकी काही हॉटेल्स खूप काही चांगली असतील असं बाहेरून तरी वाटायचं नाही. त्यामुळे ‘आजकाल काय... पट्टेवाल्यांची पोरंही कालेजात जातात, हो’च्या चालीवर त्याकडे दुर्लक्ष केलं होतं. न्यूझीलंड टूरच्या प्लॅनिंगदरम्यान मात्र हे चित्र बघताबघता पालटलं.
नेटवर न्यूझीलंडमधल्या विविध things to do शोधायला गेलं की पहिल्या २-४ सर्च-रिझल्ट्समध्ये हमखास TripAdvisor ची लिंक असायचीच. सुरूवातीला आम्ही न्यूझीलंड टूरिझम खात्याच्या लिंक्स तेवढ्या उघडून पहायचो. इतर लिंक्सकडे तसं दुर्लक्षच करायचो. मग कधीतरी एकदा TripAdvisor वर क्लिक केलं गेलं; आणि मग हळूहळू हे प्रमाण वाढत गेलं. TripAdvisor तुम्हाला विचारतं- कशा प्रकारचं टुरिझम हवंय? नेचर्स अँड पार्क्स बघायची आहेत का? लहान मुलांना आवडेल असं काही हवंय का? शॉपिंगमध्ये रस आहे का? अ‍ॅडव्हेंचर करायचंय का?... ते पाहिलं आणि ‘युरेका!’ झालं.

TripAdvisor वरची सर्वाधिक उपयोगी पडणारी गोष्ट म्हणजे त्या-त्या ठिकाणी जाऊन आलेल्यांनी लिहिलेले reviews. हळूहळू ते वाचायला लागलो. पुढेपुढे तर लहान मूल जसं घरातल्या इतरांनी काहीही सांगितलं तरी एकदा ‘हो, आई?’ करत आईला विचारून खात्री करून घेतं, तसंच व्हायला लागलं. एखाद्या ठिकाणाबद्दल नेटवर अन्यत्र काहीही दिलेलं असू दे, TripAdvisor वर त्याबद्द्ल काय दिलंय हे बघण्याची गरज वाटायला लागली; अमुकतमूक जागेचे फोटो पाहिल्यावर तिथे जावंसं वाटलं तरी त्या जागेचं TripAdvisorचं रेटिंग पाहिल्याशिवाय त्याबद्दल निर्णय घेणे बरं वाटेना. मग कामातून ५-१० मिनिटांचा ब्रेक घेऊन किंवा वेळी-अवेळी, रात्री-बेरात्री अशी शोधाशोध करायला बरं म्हणून त्यांचं app फोनवर डाऊनलोड केलं. देखते देखते ये दोस्ती प्यार में बदल गयी... आणि अंतिमतः TripAdvisor मुळे आम्ही Unique to NewZealand अशा तीन गोष्टी पाहू शकलो. त्यातली एक, म्हणजे वेलिंग्टनमधल्या एका अप्रतिम जंगलात पाहिलेले पक्षी; दुसरे, ख्राईस्टचर्चजवळच्या अकारोआ (Akaroa) इथले चिमुकले हेक्टर डॉल्फिन्स; आणि तिसरे... त्याचीच स्टोरी आधी सांगते.

न्यूझीलंडच्या नॉर्थ आयलंडमधल्या रोटोरुआनजीक एक अत्यंत लोकप्रिय, चुकवू नये असं ठिकाण आहे - ‘Waitomo Glow Worm caves’. या प्रकारचे ग्लो-वर्म्स जगभरात फक्त न्यूझीलंडमध्येच पाहायला मिळतात, असं कळलेलं होतं. त्यामुळे काही झालं तरी ग्लो-वर्म्स पाहायचेच हे नक्की होतं; वायटॉमो short-list केलेलंही होतं. पण, TripAdvisor मुळे त्यात एक झकास ट्विस्ट आला.
प्लॅनिंगदरम्यानची गोष्ट. जाण्या-येण्याची विमानतिकिटं, हॉटेल-बुकिंग्ज, अंतर्गत प्रवासाची विमान-तिकिटं एवढं पूर्ण करून व्हिजासाठी अर्ज केलेला होता. व्हिजा आला की (आणि आला तर!) मग बाकीचं ठरवू असं म्हणून stand-by mode वर होतो. पण दरम्यान दुनिया की कोई ताकद मला TripAdvisor वर बागडण्यापासून रोखू शकत नव्हती.
तर अशीच एक दिवस तिथे हॉकिटिकाबद्द्ल काय काय दिलंय ते सहज बघत होते. आमचं तिथल्या हॉटेलचं location, तिथून सिटी-सेंटर किती लांब आहे, खादाडीची ठिकाणं, तिथला बीच कसा आहे, वगैरे, वगैरे. तर अचानक आमच्या हॉटेलच्या अगदी समोरच एक जागा मार्क केलेली दिसली; त्या जागेचं नाव होतं ‘Glow Worm Dell’. मी लगेच त्या ठिकाणाचा सर्च मारला. तर कळलं, की तिथेही ग्लो-वर्म्स पाहता येणार होते. एकाने reviews मधे लिहिलेलंही होतं, की ‘वायटॉमोला जाण्यापेक्षा इथे जा; सेम तसेच ग्लो-वर्म्स पाहता येतात, ते देखील अगदी शांतपणे आणि मुख्य म्हणजे फुकटात!’ मी ताबडतोब हॉकिटिकातून बाहेर पडून वायटॉमोत शिरले. तिथल्या ग्लो-वर्म्स केव्‌जबद्दल लोकांनी भरभरून आणि चांगलेच रिव्ह्यूज लिहिले होते; पण ‘तिथे खूप गर्दी असते, त्या केव्‌जमधून इतक्या पटापटा लोकांना नेऊन आणतात की समाधान होत नाही, त्या मानाने पैसे खूपच घेतात,’ असा सर्वसाधारण सूर दिसत होता. मग मी वायटॉमोला कसं जायचं वगैरे शोधलं. रोटोरुआतून तिथे बसनं जावं लागणार होतं. साधारण दीड-दोन तासांचा प्रवास. आम्ही दोघंही motion-sickness चे खंदे कार्यकर्ते असल्यामुळे शक्यतो बसप्रवास टाळण्याकडे आमचा कल असतो. पण ग्लो-वर्म्ससाठी आम्ही ते देखील केलं असतं. मात्र आता TripAdvisor नं ते टाळण्याचा पर्याय दाखवला होता. त्यामुळे व्हीजा आल्यावर आम्ही पहिलं काय केलं तर वायटॉमोवर फुली मारून टाकली. त्यामुळे आमचा रोटोरुआतला किमान अर्धा दिवस वाचला; पैशांचीही बर्‍यापैकी बचत झाली. शिवाय, रोटोरुआला जाणारे आपल्याकडचे समस्त पॅकेज-टूरवाले जिथे ‘नेतातच’, तिथे ‘जायचंच नाही’ असा थोडासा माजही करता आला!

तर, हॉकिटिका...

...

“What made you stay here for 3 days??” - हॉकिटिकाच्या आय-साईटमधली मुलगी आश्चर्यानं आम्हाला विचारत होती.

न्यूझीलंडमधला तो आमचा ११वा दिवस होता. आता आम्ही त्या परक्या देशात on our own फिरायला ‘तय्यार’ झालेलो होतो. काळजीपूर्वक, इकडच्या-तिकडच्या खुणा लक्षात ठेवत फिरण्याचं सुरूवातीचं प्रमाण बरंच कमी झालं होतं. पर्यटकांसाठीच्या छोट्या-छोट्या सोयीही इतक्या व्यवस्थित दिसल्या होत्या की रस्ता चुकू म्हटलं तरी चुकणार नाही, याचा आत्मविश्वास आला होता. किवी इंग्रजी आपल्याला व्यवस्थित समजतंय, आपल्या भारतीय इंग्रजीला समोरून लगेच प्रतिसाद येतोय, हे ध्यानात आल्यानं बेधडक रस्त्यातल्या एखाद्याला ‘ओ दादाऽ, या रस्त्यान्‌ समुद्रावर जाता येतंय का?’ हे विचारायला लागलो होतो. (गूगल-मॅप्स दिशा दाखवतं, पण असे विचारत विचारत रस्ते शोधण्याची मजा त्यात नसते.) एका ठिकाणाचा निरोप घेऊन निघालं की पुढच्या ठिकाणचं आय-साईट कुठे आहे ते फोनवरच्या नकाशात शोधून ठेवायचं, त्या ठिकाणी पोचलं की हॉटेल चेक-इन करून आय-साईटपर्यंत शक्यतो चालतच जायचं, हे आमचं ठरून गेलेलं होतं. (आम्ही निवडलेल्या सर्व हॉटेल्सची चेक-इनची वेळ दुपारची असल्यामुळे हे शक्यही व्हायचं.) चालत जाण्याचा मोठा फायदा म्हणजे हॉटेलच्या आसपासचा परिसर आपोआप बघून व्हायचा; खादाडीची ठिकाणं कळायची; स्थानिक बसस्टॉप्स वगैरे दिसायचे; त्या-त्या ठिकाणच्या गारठ्याचा, वार्‍याचा अंदाज यायचा; (एकंदर न्यूझीलंडमध्ये सगळीकडेच बेक्कार वारा होता! एकवेळ थंडी परवडली, पण तो बोचरा वारा नको असं व्हायचं.) थोडक्यात, त्या जागेचा एकूण ‘फील’ यायचा. तर तसंच, हॉकिटिकाच्या आय-साईटमध्ये गेलो होतो. तीन दिवसांच्या मुक्कामात निवांतपणे काय काय करता येईल ते पाहत होतो; आणि तिथली क्लार्क मुलगी आम्हाला विचारत होती - “What made you stay here for 3 days??” त्यावर तिला ‘मेरीऽ मर्रऽऽजी’ असं उत्तर देण्याचा मोह होत होता. चूक तिचीही नव्हती. कारण बहुतेक पर्यटक हॉकिटिका नाहीतर ग्रेमाऊथमध्ये एखादा दिवस थांबून पुढे ‘Franz Josef’ या स्की-रिसॉर्टला, तिथली Fox Glacier बघायला जातात. (ग्रेमाऊथ रेल्वे स्टेशनवरून आम्ही फ्रान्झ जोसेफचीच बस पकडली होती; आणि हॉकिटिकाला बसमधून उतरणारे आम्ही दोघंच होतो.) फ्रान्झ जोसेफचा प्रवास ४ तासांचा, वळणावळणाचा; त्यामुळे आम्ही अगदी नाईलाजास्तव त्यावरही फुली मारली होती. हे सगळं तिला कुठे सांगत बसणार! त्यामुळे आम्ही ‘We just love beaches, you know...’ असं म्हणून तिला स्की-रिसॉर्टवरून बीचवर आणून सोडलं. मग तिनंही त्याचा नाद सोडून दिला आणि पाहियाच्या ख्रिससारखंच आम्हाला हवं होतं ते सगळं ५-१० मिनिटांत मार्गी लावून दिलं. मुख्य म्हणजे, हॉकिटिकातल्या त्या गप्पीष्ट काकूंशी दुसर्‍या दिवशी आमची गाठ घालून दिली. त्यांनीच आम्हाला तिथल्या आसपासच्या परिसराची सैर घडवून आणली. एकीकडे हॉटेललगतचा शांत समुद्रकिनारा होताच अधूनमधून डोकावायला.

या सगळ्यात मध्येच कधीतरी ती glow worm dell बघायची होती. मध्येच कधीतरी म्हणजे रात्रीच्या अंधारातच. पण ती जागा समोरच होती; मग काय, कधीही जाऊ शकतो, असं करता करता २ दिवस संपले. वायटॉमोची cave आणि ही dell, दोन्हींत काय फरक, असा प्रश्न पडला होता. Cave म्हणजे गुहा, हे माहिती होतं. Dell म्हणजे झाडा-वेलींनी बंदिस्त झालेली जागा, असं गूगलनं सांगितलं. हा अर्थ समजल्यावर पहिला मध्यमवर्गीय विचार काय आला, तर रात्रीच्या अंधारात थेट तिथे शिरण्यापूर्वी दिवसाउजेडी ती जागा एकदा बघून घेऊ. आणि हॉकिटिकातून निघायच्या आदल्या दिवशी संध्याकाळी आम्ही तिकडे वळलो.

हायवेच्या अलीकडे आमचं हॉटेल, आणि पलीकडे ती झाडांची गुहा. हायवेवरून गाड्या रोरावत धावत होत्या. न्यूझीलंडमध्ये आल्यापासून जिथे जिथे रस्ता ओलांडायची वेळ आली होती तिथे ईमानेइतबारे सिग्नल शोधून, तिथल्या खांबावरचं बटण दाबून, रस्ता ओलांडण्यासाठीचा कर्णकर्कश आवाज सुरू झाला की, आणि संपायच्या आत, रस्ता ओलांडला होता. तो आवाज नसताना रस्ता ओलांडायची ही पहिलीच वेळ होती. तेवढी २-४ मिनिटं उगाच बरं वाटलं; आपल्या देशात असल्यासारखं. बाकी, तिथेही आपल्यासारखा राईट हॅण्ड ड्राईव्हचाच नियम आहे, त्यामुळे ट्रॅफिकमध्ये वेगळं काही वाटत नाही... शिस्त सोडल्यास! असं ट्रॅफिकमध्ये काही वेगळं न वाटण्याचा एक माफक (आणि मौखिक) प्रसाद आम्हाला पाहियात मिळाला होता. तिथे एक दिवस सकाळी हॉटेलमधून बाहेर पडून रस्त्याला लागलो होतो. तो हायवे नव्हता, तरी अशाच गाड्या रोरावत धावत होत्या. नेहमीच्या सवयीने रस्त्याच्या उजव्या बाजूने चालत होतो, म्हणजे समोरून येणाऱ्या गाड्या दिसतात. तर, एका वळणावर समोरून एक सुसाट गाडी आली. आम्हाला उजव्या बाजूने चालताना पाहून तो गाडीवाला बुवा सपशेल हैराण झाला. मात्र गाडीचा वेग अजिबात कमी न करता तो खिडकीतून हात बाहेर काढून, डोळे मोठे करून ‘टीss दी आद साss’ असं काहीतरी ओरडत दिसेनासा झाला. ते किवी उच्चारांतलं ‘Take the other side…’ होतं हे आम्हाला त्यानंतर उमगलं. मग लक्षात आलं, की त्या रस्त्याला फक्त डाव्या बाजूलाच फूटपाथ होता आणि तो बुवा आम्हाला तिथून चालायला सांगत होता. त्याचा चेहरा पाहता त्यापुढे त्यानं आम्हाला २-४ शिव्या हाणल्या असल्याचीही दाट शक्यता होती; पण त्याच्या गाडीचा वेग इतका होता, की त्या शिव्या पुढे भलत्याच कुणावर तरी जाऊन धडकल्या असणार. त्यानंतर रस्त्यावर पाऊल टाकलं, की आधी फूटपाथच्या शोधार्थ नजर भिरभिरायची. तर, इतके ते शिस्तशीर आणि नियमबद्ध रस्ते...

हॉकिटिकातला तो हायवेही तसाच. पण हायवे असला आणि शिस्तशीर असला तरी तो सिंगल लेनचाच होता; पळत तो ओलांडला, आणि त्या Dell च्या तोंडाशी गेलो. एक बारीकशी पायवाट आत जात होती. आत गर्द झाडीने वेढलेली जराशी गोलाकार छोटीशी बंदिस्त जागा होती. पायवाटेच्या दोन्ही बाजूंना छोटं रेलिंग लावलेलं होतं. मान पूर्ण वर केली तरच आकाश दिसत होतं. जरावेळ तिथे नुसतेच उभे राहिलो… चहूबाजूंनी गर्द झाडं, झुडुपं… ते ग्लो-वर्म्स इथे नेमके कुठे असतील, रात्रीच्या अंधारात इतक्या झाडीत आपल्याला दिसतील का, कालच यायला हवं होतं का, म्हणजे जरा सराव होऊन आज परत व्यवस्थित पाहता आले असते का, आज रात्री नाही दिसले तर काय, उद्या सकाळी इथून निघायचंय, रोटोरुआला न जाऊन चूक तर नाही ना केली… या सर्व प्रश्नांची उत्तरं आम्हाला आणखी ३-४ तासांनी मिळणार होती...
रात्री जेवण उरकून, सामानाची बांधाबांध करून ठेवून दहा-साडे दहाला परत बाहेर पडलो. हायवेवर काळोख, गाड्या तशाच रोरावत धावत होत्या. Dell च्या दिशेनं एक-दोघं रस्ता ओलांडून हॉटेलच्या आवारात शिरताना दिसले. न राहवून त्यांना विचारलं- Could you see the glow worms? त्वरित प्रतिसाद आला - Yep, they’re there, just fantastic! आणि संध्याकाळच्या सर्व प्रश्नांची उत्तरं एका दमात मिळाली.

उत्साहात रस्ता ओलांडून तिथे गेलो. तिथे २-३ गाड्या पार्क केलेल्या दिसत होत्या. काहीजण आत जाताना दिसत होते, काही आतून बाहेर येत होते. एकूण तेव्हा तिथे १५-२० जण तरी होते. त्यात ४-५ तरुण मुलींचा एक ग्रुपही होता. आमच्या पाठोपाठ आत शिरताना त्यातल्या एकीनं आतल्या दिशेला बोट दाखवत मला विचारलं ‘glow worm?’ मी हसून मान डोलावली. मी त्या क्षणी ग्लो-वर्म्सपेक्षा त्या मुलींचाच विचार करत होते. त्या इतक्या रात्री निर्धोकपणे भटकू शकत होत्या त्याचा मला फार म्हणजे फार हेवा वाटत होता.

पायवाटेनं आत शिरलो. संध्याकाळी येऊन गेलो होतो, तरी अंधारात पुढे पाऊल टाकताना बिचकायला होत होतं. आसपास माणसं असल्याचं फक्त जाणवत होतं. पण इकडे तिकडे पाहिलं की नुसता काळा अंधार, बाकी काहीच नाही… साधारण निम्मं अंतर आत आल्याचा अंदाज घेऊन एका जागी थांबलो. ग्लो वर्म्स जवळ जाऊन पाहिले तर दिसतात, की लांबून पाहायला हवेत; त्यांच्या ‘ग्लो’चा आकार केवढा असतो, म्हणजे आपल्या काजव्यांएवढे असतात, की त्याहून लहान, की मोठे… बरेच प्रश्न पडले होते. अंधारात काय शोधायचं हे माहित होतं; पण काय दिसणार आहे हे माहित नव्हतं! अंधाराला नजर सरावायला हवी आहे हे कळत होतं, पण वळत नव्हतं… फार गंमतीशीर २-४ मिनिटं होती ती… अंधारात डोळे फाडफाडून नुसतं इकडे तिकडे बघत होतो… आणि एका क्षणी तो अंधार ठिकठिकाणी चमचमायला लागला! आपल्या काजव्यांहूनही अगदी चिंटूकले, मंद निळसर दिवे, तिथे जिकडे तिकडे सगळीकडे होते! ज्या क्षणी डोळ्यांना ते दिसायला लागले तो क्षण अजूनही मला आठवतोय. कमाल transition होतं ते! आपण संध्याकाळी आलो तेव्हाही हे दिवे इथेच होते; गेली २-४ मिनिटंही असेच होते, फक्त आपल्याला दिसत नव्हते; या विचाराने भारी वाटलं. एकाच जागी काय उभं राहायचं, म्हणून जरा पुढे गेलो, गोल फिरलो, पुढे, मागे, सगळीकडे निळसर चिमुकले डॉट्स; ते दृश्य असलं अफाट होतं की कार्टून्ससारखं माझ्या डोळ्यांतही निळसर ठिपके उमटायच्या बेतात होते. वास्तविक ते वर्म्स त्यांच्या भक्ष्याला आकर्षून घेण्यासाठी चमकत असतात. आपले काजवे त्यांच्याहून बरेच प्रखर म्हणायला हवेत. काजवे इकडेतिकडे उडतात; हे वर्म्स एका जागी स्थिर असतात; खडकांना नाहीतर झाडांच्या फांद्यांना लटकतात. आम्ही त्यांचे फोटो काढण्याचे १-२ निष्फळ प्रयत्न केले आणि सोडून दिले. १५-२० मिनिटं डोळे भरून ते दृश्य पाहिलं आणि तिथून निघालो. बाहेर Dell च्या तोंडाशी एका फलकावर त्या ग्लो-वर्म्सची वैज्ञानिक माहिती दिलेली होती. माहिती वाचण्यासाठी तिथे व्यवस्थित दिवा वगैरेही होता. पण आम्ही तिथे थांबलो नाही; ती माहिती काय नंतर नेटवरही वाचता आली असती; त्या क्षणी आतल्या अंधारात जे पाहून आलो होतो तेच डोळ्यांसमोर असू दे असं वाटत होतं...

टाईमलाईननुसार, Unique to New Zealand च्या आमच्या ‘इजा-बिजा-तिजा’तला हा तिजा होता; पण अनुभव म्हणून पहिल्या नंबरचा!

----------

Cut to ६ दिवस आधी, वेलिंग्टन...

हॉटेलपासून चालत १० मिनिटांच्या अंतरावरच्या आय-साईटमध्ये शिरलो होतो, ‘झीलँडिया’ची चौकशी करायला. TripAdvisor नं आम्हाला या ‘झीलँडिया’च्या दिशेला अक्षरशः ढकललं होतं. ती जागा इथून किती लांब आहे, तिथे जायला बस बरी पडेल की टॅक्सी, वगैरे आमच्या नेहमीच्या प्रश्नांना हसतमुख उत्तर मिळालं - ‘You’ll get a free ride there; the bus leaves from there, every morning at 9:00...’ यातलं पहिलं ‘there’ झीलँडियासाठी होतं, आणि दुसरं, आम्ही उभे होतो तिथून १०-२० पावलांवरच्या बस-स्टॉपसाठी. आमचा दुसर्‍या दिवसाचा to & fro प्रश्नच एका क्षणात मिटला होता.

आय-साईटकडून ‘वेळेच्या आधी १५ मिनिटं हजर रहा’ अशी प्रेमळ सूचनाही मिळालेली होती. त्यामुळे दुसर्‍या दिवशी सकाळी पावणे नऊला दुसर्‍या ‘there’पाशी जाऊन उभे राहिलो. त्यादिवशी रविवार होता; वाटलं होतं, तिथे आणखी काहीजण नक्की असतील. पण कुणीच नव्हतं. रविवारमुळेच कदाचित रस्ते अगदी सामसूम होते; मुंबईतल्या फोर्टच्या एखाद्या गल्लीत उभं असल्यासारखा भास होत होता. तशाच दगडी इमारती, खिडक्यांना कमानी, वगैरे. क्वचित एखादी गाडी जाताना दिसत होती; क्वचित कुणीतरी पायी चालत जाताना दिसत होतं; हवेत चांगलाच गारठा होता; बोचरा वारा होता; आणि त्या free-ride चा पत्ता नव्हता. थंडीत अंमळ कुडकुडतच उभे होतो. नक्की इथेच यायचं होतं ना, बस दुसरीकडून कुठूनतरी निघून गेली नसेल ना, वगैरेही करून झालं. पण तिथल्या बस-स्टॉपसारख्या खांबावर ‘Zealandia Pickup’ असं स्वच्छ लिहिलेलं होतं. त्यामुळे ती जागा सोडायची नाही असं ठरवलं होतं. अजूनही स्टॉपवर, त्या फूटपाथवर, त्या रस्त्यावर आमच्याशिवाय कुणीच नव्हतं. शेवटी सव्वा-नऊला एक मोठी पिक-अप व्हॅन अवतरली. व्हॅनवर बाहेर झीलँडियाचा लोगो दिसला. ‘फ्री’ पिक-अपच्या मानाने गाडी एकदमच टकाटक निघाली. ड्रायव्हर तसा ‘अंकल कॅटेगरी’तला वाटला; भरघोस दाढी, मिश्या; आडदांड शरीर; त्यानं आतून दार उघडलं आणि आम्ही गाडीत पाय ठेवायच्या आधीच उशीर झाल्याबद्दल खणखणीत आवाजात आमची माफी मागितली. आमचा पुढचा पाय पुढे, मागचा मागे राहिला. ‘काय काका, लगेच सॉरी वगैरे कशाला? रविवारचं चालायचंच जरा इकडे-तिकडे...’ यातलं काहीही बोलून उपयोग नव्हता; कारण काकांना १५ मिनिटांच्या उशीरानं अगदी मेल्याहून मेल्यासारखं झाल्याचं त्यांच्या चेहर्‍यावर स्पष्ट दिसत होतं. गाडी निघाली; काकांनी उशीराचं स्पष्टीकरण द्यायला सुरूवात केली - गाडी सकाळी सुरू होईना, काहीतरी प्रॉब्लेम झाला होता; वगैरे वगैरे. जरा वेळानं त्यांना जाग आली, की झीलँडियाची प्राथमिक माहिती यांना सांगायला हवी. गाडीत पर्यटक असे आम्ही दोघंच होतो. तरी त्यांनी गगनभेदी आवाजात बोलायला सुरूवात केली -
नव्वदच्या दशकात वेलिंग्टनमधल्या जिम लिंच नामक निसर्गसंवर्धकाच्या डोक्यात एक कल्पना आली, की शहराच्या मध्यात अशी एक जागा तयार करावी जी न्यूझीलंडच्या स्थानिक प्राण्या-पक्ष्यांसाठी असेल. मात्र त्याला तिथे प्राणीसंग्रहालय करायचं नव्हतं. नैसर्गिक अधिवास हवा होता. ४-५ वर्षं त्यानं चिकाटीनं याचा पाठपुरावा केला; एका विस्तृत जंगलसदृश विभागाला कुंपण घालण्यात यश मिळवलं; आणि न्यूझीलंडमधून अस्तंगत होऊ घातलेल्या पक्ष्यांच्या, पाली-सरड्यांच्या काही जातींना जाणीवपूर्वक तिथे आणून सोडलं. आज त्या बर्‍याच काहीशे एकरांवर एक अप्रतिम, नैसर्गिक जंगल तयार झालं आहे. सुरूवातीला त्याचं नाव काहीतरी वेगळं होतं; “आता त्याला ‘झीलँडिया - प्राईड ऑफ वेलिंग्टन’ म्हणतात.” काकांनी एका झोकदार वळणावर शेवटचं वाक्य इतक्या प्राईडनं उच्चारलं, की स्वतः जिम लिंचही तितक्या अभिमानानं कधी बोलला नसेल.

१५-२० मिनिटांत झीलँडियापाशी पोहोचलो. ड्रायव्हर काकांचं बोलणं ऐकण्याच्या नादात गाडीच्या खिडकीतून वेलिंग्टनमधली मजा बघायची मात्र राहिली.

...

तिकीट काढून आत शिरलो. तिथेही फिरण्याचे काही पर्याय होते - २ तास, ४ तास, गायडेड टूर, इ. आम्ही ४ तासांचा पर्याय निवडला. एकतर, त्यादिवशी आम्ही दुसरं काहीही करणार नव्हतो; आणि दुसरं, काकांनी आम्हाला परतीची वेळ दुपारची तीनची सांगितली होती. त्यामुळे हाताशी भरपूर वेळ होता.
तिकीट देणार्‍या मुलीनं तिकिटासोबत झीलँडियाची माहिती देणारं एक फोल्डर हातात कोंबलं. तसंच एक फोल्डर ड्रायव्हर काकांनीही दिलं होतं. (न्यूझीलंडमधून निघेपर्यंत अशी इतकी फोल्डर्स, बुकलेट्स आणि नकाशे जवळ साठले, की परतल्यावर त्या जोरावर Travel to NewZealand चं माहितीकेंद्रही उघडता आलं असतं.)

तिकीटं घेऊन पुढे झालो, तर झीलँडिया स्टाफपैकी एक मावशी येणार्‍या पर्यटकांना प्राथमिक माहिती देत होत्या. Rather, ती माहिती ऐकल्याशिवाय त्या कुणाला पुढेच जाऊ देत नव्हत्या असं दिसलं. मग काय, आमच्या पुढचा ग्रूप पुढे सरकेपर्यंत निमूटपणे थांबलो. त्या मावशी तसं का करत होत्या हे थोड्याच वेळात समजलं. झीलँडिया जंगलात शिकारी प्राणी किंवा पक्ष्यांची अंडी खाणारे साप-उंदीर इत्यादी प्राणी अजिबात नाहीत. म्हणजे ते जंगल जाणीवपूर्वक अशा प्राण्यांपासून मुक्त ठेवलं गेलं आहे. तर, त्या मावशी तिथे येणार्‍या प्रत्येकाकडची बॅग, पर्स, पिशवी जे काही असेल ते स्वतः जातीने तपासत होत्या. कुणाच्या बॅगेत घरचे पाळलेले उंदीर किंवा साप नाहीत ना, हे पाहत होत्या. ‘घरनं कुणी साप-उंदीर कशाला बरोबर आणेल?’ ही माझ्या मनातली शंका मावशींना स्पष्ट ऐकू गेली बहुतेक. कारण त्या चेहर्‍यावरचं स्मितहास्य तसंच ठेवत पण जरा यांत्रिकपणे ‘Believe me, people bring along such pets... What if a rat jumps out... we just can’t afford it here’ असं म्हणाल्या. बोलता बोलता आमच्या सॅकमध्ये पार आतपर्यंत हात कोंबून आतल्या वस्तू उलट्यापालट्या करून, मग सॅक बाहेरून चाचपून, दाबून बघून त्यांनी मनाचं समाधान करून घेतलं आणि आम्हाला पुढे जाऊ दिलं. पुढे बराच वेळ ‘बॅगेत उंदीर’ या नुसत्या कल्पनेनंच मला कसंसं होत होतं. पण ती कसंसं करणारी कल्पना बाजूला सारून झीलँडियानं कधी मनाचा ताबा घेतला ते कळलंच नाही.

पुढचे ४ तास आमच्या अवतिभोवती घनदाट जंगल आणि चहूबाजूंनी विविध पक्ष्यांचं अखंड मंजूळ कूजन, इतकंच होतं! वाहनांचे आवाज नाहीत, माणसांचा गोंगाट नाही; ढगाळ हवा, वेलिंग्टन-स्पेशल बोचरा गारठा, हिरवी शांतता, व्यवस्थित आणि भरपूर दिशादर्शक असणारे विविध मार्ग... पायांची साथ असेल तितकं आपण नुसतं भटकायचं; अधेमध्ये जरावेळ टेकायला बाक दिसत होते; पक्ष्यांची माहिती देणारे फलक होते; मात्र त्या माहितीचा मारा केलेला नव्हता.

...

पायवाटांवर बर्‍याच ठिकाणी जाड वाळू टाकलेली होती. त्यातून चालणार्‍या पावलांचे आवाज आणि विविध दिशांनी विविध पक्ष्यांचे आवाज... बहुतेक सगळे पक्ष्यांचे आवाज अनोळखीच; पण अगदी वेगळे आणि लक्षात राहणारे. बहुतेक सगळे पक्षी केवळ जगाच्या त्या भागात आढळणारे; काही तर केवळ न्यूझीलंडमध्येच असणारे - किया, टुई, पुकुपुकू; ही नावं लक्षात राहिली कारण त्यांचं कूजन फार वेगळंच आणि सुंदर होतं. पाहियापासून ते आवाज ऐकत आलो होतो; त्यांच्या विशिष्ट धाटणीमुळे ते कानांनी अगदी लक्षात ठेवले होते. ते केवळ याच देशात आढळणारे पक्षी आहेत हे झीलँडियात फिरताना समजलं आणि काहीतरी अडव्हेंचरस केल्यासारखी कॉलर ताठ करून घ्यावीशी वाटली. कानांचा वेध घेणारं एखादं कूजन ऐकू आलं की पावलं आपोआप थबकायची; वाळूतल्या पावलांचाही आवाज थांबावा आणि फक्त त्या पक्ष्याचा आवाज ऐकत उभं राहावं असं वाटायचं.

ठिकठिकाणी पक्ष्यांसाठी खास घरटी, फीडर्स ठेवलेले होते. तिथे आसपासचे पक्षी माणसांना न बुजता अगदी समोर, शेजारी येऊन बसत होते. ‘पक्ष्यांना खायला घालू नये’च्या सूचना सगळीकडे होत्या; सगळीकडे त्या पाळल्या जात होत्या. एखादा पक्षी अगदी समोर येऊन बसला, की त्याला निरखावं, की डोळे मिटून फक्त त्याचा आवाज ऐकावा, की त्याचे फोटो काढावेत, असा प्रश्न पडत होता. पैकी फोटो काढण्याचा विचार सोडून देणे हे सर्वात सोपं होतं. ते आम्ही केलं. पक्ष्यांची एक से एक कूजनं कानांनी पीत, मनात साठवत जंगलात भटकत राहिलो.

वाटेवर अनेक लहान-मोठी तळी होती. प्रत्येक तळ्याची काहीतरी कथा होती. कथा म्हणजे पुराणकथा अशा अर्थानं नव्हे, तर संवर्धनाची गोष्ट अशा अर्थानं. अमूक तळ्याचं पाणी सजीवसृष्टीसाठी घातक बनलं होतं, मग शास्त्रज्ञांनी त्या पाण्यावर हे-हे प्रयोग केले, त्या पाण्यात अमूक प्रकारचं शैवाल चांगलं निपजलं, मग त्यावर गुजराण करणारे किडे तिथे आले, त्या किड्यांमागोमाग अमूक पक्षी आले... एवढं वाचलं की आपसूक नजर समोरच्या पाण्याकडे वळायची आणि तिथे ते पक्षी बसलेले दिसायचे. आधी आपलं त्यांच्याकडे लक्ष कसं गेलं नाही या विचारानं नवल करत आपण त्यांना निरखायचं आणि पुढे व्हायचं; हे सगळं आपोआप घडत होतं. तळ्यांच्या कथा तशा तिथे फलकांवर लिहिताना त्या लोकांना हे अपेक्षित होतं की नाही माहिती नाही; पण त्यामुळे मजा येत होती.

पुढची ५०० वर्षं ते जंगल तसंच ठेवायचं असं जिम लिंच अँड कंपनीनं ठरवलं आहे, म्हणे! त्या ५०० वर्षांपैकी एका कणभर टाईम-स्लाईसमध्ये त्या जंगलाला आपले पाय लागले; ‘संवर्धन’ म्हणजे काय त्याचा किलबिलता डेमो आपण पाहू शकलो; या विचारानं ‘पंख बिना उडूं..ऽऽ’ झालं. TripAdvisorचं ऐकलं म्हणून स्वतःचीच पाठ थोपटून घ्यावीशी वाटली. हाँगकाँग-ऑकलंड विमानात शेजारच्या बाईनं अगदी आवर्जून सांगितलं होतं, की मोठ्या शहरांच्या बाहेरचा न्यूझीलंड बघा; शहरांमध्ये वेळ घालवू नका. हे खरंच; पण मी त्यात भर घालून म्हणेन, झीलँडियासारख्या अपवादांकडेही लक्ष ठेवा.

तर, टाईमलाईननुसार, Unique to New Zealand च्या आमच्या ‘इजा-बिजा-तिजा’तला हा इजा होता; पण अशी काही यादी आपल्या खाती जमा होणार आहे हे तेव्हा मनात रजिस्टर व्हायचं होतं...
ते झालं पुढे २ दिवसांनी, ख्राईस्टचर्चमध्ये.

Cut to Akaroa, ख्राईस्टचर्चपासून दोन-अडीच तासांचा निसर्गसुंदर बसप्रवास करून आम्ही आता क्रूझमधून निघालो होतो, ‘हेक्टर डॉल्फिन्स’ पाहायला.

आमच्या दोन्ही बाजूंना लांबवर उंचच्या उंच खडक; समोर दूरवर दोन्ही बाजूंनी विंचवाच्या नांगीच्या टोकासारखे एकमेकांच्या दिशेला येऊन थांबलेले होते. दोन्हींच्या मधल्या साधारण २ किमीच्या ‘फटीतून’ दक्षिण पॅसिफिक समुद्राचं पाणी आत शिरलेलं. काय सुरेख पाणी दिसत होतं ते... निळ्या-हिरव्या रंगाचं! बोटवाला आसपासची भौगोलिक माहिती सांगत होता. मध्येच एकदा त्यानं डाव्या बाजूला अगदी खडकापाशी बोट नेऊन जरावेळ थांबवली. आम्ही लगेच बोटीच्या काठाशी उभे राहून खाली पाण्यात, किनार्‍यावर बघायला लागलो. वाटलं, आपला हेक्टर डॉल्फिन्सचा स्टॉप आला की काय. पण बोटवाला खाली नव्हे तर वर पाहायला सांगत होता. अक्षरशः अंगावर येणारा तो अजस्त्र खडक म्हणजे कैक वर्षांपूर्वी साचलेला लाव्हारस होता. ज्वालामुखीच्या अनेक उद्रेकांमुळे त्याचे एकावर एक असे ३-४ तरी जाड थर साचलेले होते. त्या थरांच्या मधल्या सीमारेषा अगदी स्पष्ट दिसत होत्या.

...

दोन थरांच्या वयातलं अंतर किती असेल कोण जाणे; एकूण ती रचना तयार होऊनच लाखो वर्षं झालेली; पण सर्वात वरचा थर सर्वात तरूण आणि अगदी खालचा सर्वात म्हातारा, म्हणून दोन्हींत पटकन काही फरक करता येतो का असं पाहायचा प्रयत्न केला; पण जमलं नाही. हलणारी बोट, असह्य बोचरा वारा, ही कारणंही होतीच.
आम्ही त्या २ किमी फटीच्या जसजसे जवळ जात होतो, तसतसा वार्‍याचा वेग अचाट होत होता. हा पॅसिफिक समुद्रातला ‘roaring forties’चा प्रदेश आहे हे बोटवाल्याकडून कळलं आणि वार्‍याने त्रासलेल्या आमच्या चेहर्‍यांचा अचानक ट्रान्सफर-सीन झाला.
बोटीत एक पामेरियन-टाईप दिसणारं कुत्र्याचं पिल्लू होतं. बोटीवरच्या कर्मचार्‍यांसारखाच एक गणवेश त्या पिल्लालाही घातलेला होता. म्हटलं, जरा अतीच लाड त्या पिल्लाचे. पण तसं नव्हतं. ते पिल्लू म्हणजेही ‘क्रू’चा एक भागच होतं. कसं? कारण डॉल्फिन्स जवळ आले की त्यांचं आपांपसांतलं कम्युनिकेशन या पिल्लालाही समजणार होतं. बोटवाल्याच्या म्हणण्यानुसार ते पिल्लूच आपल्याला डॉल्फिन्स कुठे असतील ते सांगणार होतं. आणि तसंच झालं. इतका वेळ उगीच इकडे तिकडे करणार्‍या त्या पिल्लाचे कान अचानक ताठ झाले. अचानक कुठल्यातरी कामगिरीवर निघाल्यासारखं ते हुशारीनं कशाचा तरी वेध घ्यायला लागलं; बोटवाल्यानं आधी सांगून ठेवलेलंच होतं, पाण्यात डॉल्फिन्स शोधू नका; त्यापेक्षा पिल्लाकडे लक्ष ठेवा. बघताबघता ते पिल्लू वाघ मागे लागल्यासारखं सुसाट वेगाने बोटीवर इकडे तिकडे धावाधाव करायला लागलं. आणि थोड्याच वेळात एकेक करत ते डॉल्फिन्स आमच्या बोटीच्या आसपास दिसायला लागले. आधी एकेकटे आणि मग जत्थ्याने. फिक्या करड्या रंगाचे, तुकतुकीत कांतीचे, बोटीहून अधिक वेगाने पाण्यात पोहत होते; डॉल्फिन-स्पेशल गोलाकार उडी मारत होते.

कैर्‍या आणि बाळकैर्‍या यांच्या आकारात जितका फरक तितकाच आपल्या माहितीचे मोठे डॉल्फिन्स आणि हेक्टर डॉल्फिन्स यांच्यातला फरक. हे चिमुकले आकाराचे डॉल्फिन्स जगभरात केवळ न्यूझीलंडमधल्या अकारोआच्या पाण्यातच दिसतात. इतके छोटेसे, गोंडस ते मासे; त्यांना असा uniqueness जपण्याची खरं म्हणजे काही गरज नव्हती. जगभरात ते जिथे जिथे गेले असते तिथे सगळीकडे त्यांच्यावर spotlight पडलाच असता; पण तरी त्यांचं आपलं अकारोआ एके अकारोआ! त्यांच्यासाठी आमच्यासारख्यांना जीव मुठीत धरून दोन-अडीच तासांचा बसप्रवास करायला TripAdvisor नं भाग पाडलं होतं...

यानंतर तीनच दिवसांनी आम्ही हॉकिटिकातले ग्लो-वर्म्स पाहणार होतो; बाकी कशाच्याही आधी TripAdvisor ला ‘5-star rating’ देणार होतो. गंमत म्हणजे आम्ही पाहिलेल्या या तीन Unique to NewZealand गोष्टींपैकी एकाचेही धड फोटो आम्हाला काढता आले नाहीत. पण त्या गोष्टी होत्याही तशाच; हौशी फोटोग्राफर्सना सहजी कॅमेरात पकडता न येणार्‍या...

न्यूझीलंड-३ : हा खेळ मिनरल्सचा!

Submitted by ललिता-प्रीति on 23 June, 2018 - 13:18

न्यूझीलंड-१ : माओरी! माओरी!!

न्यूझीलंड-२ : Unique to NewZealand... हे फक्त इथेच!

----------

भूगर्भीय हालचाली म्हटलं की एकतर वज्रेश्वरी-गणेशपुरीची गरम पाण्याची कुंडं आठवतात; किंवा मग थेट कुठलातरी (प्रत्यक्ष न पाहिलेला) जागृत ज्वालामुखी. मध्यंतरी इंडोनेशियातल्या एका जागृत ज्वालामुखीच्या पर्यटनावरचा एक लेख वाचनात आला होता. तो वाचून ते ठिकाण तेव्हाच माझ्या विशलिस्टमध्ये आलेलं होतं. गरम पाण्याची कुंडं लहानपणी पाहिलेलीच होती. त्यामुळे एकदा इंडोनिशियाला एक फेरी केली, म्हणजे चारधामच्या चालीवर भूगर्भीय हालचालींचं द्विधाम पूर्ण झालं असं समजायला हरकत नाही असं मनोमन ठरवून टाकलेलं होतं. पण मग न्यूझीलंडच्या रोटोरुआनं खांद्यावर टॅप करून ‘शुक...शुक’ केलं, आणि सांगितलं, ‘हमारे जैसे भी खडे हैं राहों में...’

रोटोरुआच्या एअरपोर्टवर विमानातून बाहेर पाऊल टाकलं आणि एक वेगळाच वास नाकात शिरला. म्हटलं तर त्याची नोंद घेतली गेली; म्हटलं तर नाही. १०-१५ वर्षं गुजराथच्या अत्यंत प्रदूषित औद्योगिक पट्ट्यात राहिल्यानं अशा वेगळ्या वासाची नाकाला इतकी सवय झाली आहे, की तो वास आल्यावर आधी गुजराथचीच आठवण आली. गुजराथइतका तो वास तीव्र नसल्यानं त्याकडे लगेच दुर्लक्षही झालं.
हॉटेल चेक-इन, आय-साईट, गारठा, बोचरा वारा सगळं झालं. आय-साईटजवळच्या मोठ्या तळ्याच्या काठी (Rotorua Lake) निवांत अर्धा-पाऊण तास फिरलो. आमचं हॉटेल तसं ‘रिहाईशी इलाक्या’तच होतं. आसपास टुमदार बैठी घरं, छोट्या आखीवरेखीव गल्ल्या; बहुतेक घरांच्या परसदाराच्या नाहीतर पार्किंगच्या एका कोपर्‍यात एक-एक उंच, बारीक पाईप उभा केलेला दिसत होता. त्यातून मंदशी वाफ बाहेर पडताना दिसत होती. वाटलं, त्यांची एक्झॉस्टची नाहीतर सेंट्रल हीटिंगची काहीतरी पारंपरिक पद्धत असावी.

निघण्यापूर्वी आम्ही रोटोरुआच्या रकान्यात एकूण ३ गोष्टी टाकल्या होत्या. माओरी शो आणि डिनर, ते पुईया (Te Puia) आणि वाय-ओ-तापू (Wai-O-Tapu). पैकी माओरी शो तर पाहियातच पार पडला होता. (वायटॉमोचा पत्ता आधीच कट झालेला होता.) उरलेल्या दोन्ही गोष्टी geo-thermal activities च्या नावाखाली येत होत्या. म्हटलं, चला, गरम पाण्याची किवी-कुंडं बघून येऊ; काहीतरी वेगळं असलं तर मजा; नसलं तरी आपल्याकडे दिसते तशी बजबजपुरी तिथे नक्की नसणार. पण ते ठिकाण ‘गरम पाण्याची कुंडं’ यापलिकडेही एकदम भारी निघालं. गंमत म्हणजे, प्लॅनिंगदरम्यान geo-thermal activity ही कॅटेगरी एकदा कळल्यावर आणि तिथे जाण्याचं नक्की केल्यावर त्याबद्दल TripAdvisor वर आम्ही आणखी फारशी काही शोधाशोध केलेली नव्हती. थोडक्यात रोटोरुआला पोहोचल्याच्या दुसर्‍या दिवशी दुपारच्या टळटळीत ऊन्हात ते पुईयाच्या तिकीट खिडकीशी आम्ही जाऊन धडकलो तेव्हा आमच्या पाट्या बर्‍यापैकी कोर्‍याच होत्या.

तिथे दोन पर्याय होते - ‘फुल डे पास’ आणि ‘छोटी गाईडेड टूर+फ्री टाईम’. तेव्हा दुपारचा १ वाजून गेलेला होता; त्यामुळे पूर्ण दिवसाच्या पासमध्ये पैसे घालवणे पटेना. म्हणून मग दुसरा पर्याय निवडला. गाईडेड टूर साधारण ३०-४० मिनिटांची होती. पैकी अर्धा अधिक वेळ माओरी संस्कृती, कोरीव कामाचा स्टुडिओ इत्यादी पाहण्यात गेला. पण ती गाईड अगदी बोलघेवडी होती; रंगवून रंगवून माहिती सांगत होती. ते सगळं पाहत, फिरत असताना मधूनच लांबवरची एक गोष्ट सारखं लक्ष वेधून घेत होती. लांब हिरवाईच्या पार्श्वभूमीवर ओसाड, रखरखीत पृष्ठभागातून एकगठ्ठा वाफा बाहेर पडताना दिसत होत्या. पण गाईडच्या मागेमागे फिरताना बघताबघता ते दृष्य नजरेआड होत होतं.

pohutu long shot_compressed.jpg

३-४ वेळा असं झाल्यावर मला राहवेना. मी गाईडचं बोलणं अडवून आणि त्या ठिकाणाकडे बोट दाखवून तिला विचारलं- ‘आपण तिथे जवळ जाणार आहोत का?’ हे म्हणजे असं, की हॉटेलात आपण ऑर्डर केलेले पदार्थ आपल्यासमोर येतात आणि तेवढ्यात शेजारच्या टेबलावर त्याहून वेगळं, काहीतरी इंटरेस्टिंग दिसतं आणि आपल्याला वाटतं, ते काय आहे, ते घेऊ या... ‘अफकर्स, वी आऽऽ गोइंग दीअऽ’ ती खणखणीत माओरी टोनमध्ये म्हणाली (Of course, we’re going there.) आणि शेजारच्या टेबलावरचं सिझलर मला एकदम माझ्या पुढ्यात येत असल्याचा भास झाला.
आणि अखेर गाईडेड टूरची शेवटची ५-१० मिनिटं त्या गाईडनं आपला मोहरा त्या वाफाळत्या ठिकाणाकडे वळवला. त्याचं नाव पोहुटू गीझर्स. (Pohutu Geysers) आखीवरेखीव वाटेवरून आम्ही त्याच्या अगदी जवळ जाऊन पोहोचलो. तिनं त्याची प्राथमिक माहिती सांगितली आणि आमचा निरोप घेतला. आता त्या परिसरात आमचे आम्ही फिरायला मोकळे होतो.

रुक्ष, ओसाड, वाळवंटी भासणारा परिसर; ओबडधोबड अग्निजन्य खडकांचे गठ्ठे इकडेतिकडे विखुरलेले; ठिकठिकाणाहून वाफा बाहेर पडताना दिसत होत्या. त्या सर्व वाफाळ्यांचा दादा म्हणजे तो पोहुटू. दक्षिण गोलार्धातला सर्वात मोठा गीझर. त्याची शेजारी शेजारी दोन तोंडं असावीत. दोन्ही तोंडं फुरफुरत, फुसफुसत होती. कोण अधिक वाफ सोडतं, अशी दोघांच्यात स्पर्धा लागलेली. पण त्यांच्यात mutual understanding होतं. गाईडच्या सांगण्यानुसार, दोन्ही तोंडं आळीपाळीने साधारण दर अर्ध्या तासांच्या अंतराने erupt होणारी होती. ‘Erupt’ शब्द ऐकल्यावर परत तीच द्विधाम-सिच्युएशन आली. आपल्या दृष्टीने erupt होतो तो केवळ ज्वालामुखी; पृथ्वीच्या पोटातून उसळून वर येण्याचा हक्क केवळ लाव्हारसालाच! पण जगात अनेक ठिकाणं अशीही आहेत की जिथे तो स्वतः न येता आपल्या भालदार-चोपदारांना पाठवतो; ते पुईया हे ठिकाण असंच त्या भालदार-चोपदारांचं आहे.

आणि कसले भारी होते ते भालदार-चोपदार. येण्याची वर्दी दिल्यासारखे अधिकाधिक वाफा सोडत होते. त्या तोंडांच्या भागात अग्नीजन्य खडकाचा एक मोठा गठ्ठा होता; त्याच्या भोवतीनं लाकडी कुंपण घातलेलं होतं. कुंपणालगत हळूहळू पर्यटक गोळा होत होते. आम्हीही त्या गर्दीत घुसलो. कुंपणापलिकडचा खडक अगदी समोर, हाताच्या अंतरावर होता. मला एक असं नेहमी वाटतं बरं का, की जे ठिकाण बघायला गेलो आहोत, तिथल्या दगडा-खडकांना आपण किमान स्पर्श तरी करायला हवा; तिथल्या नदी-समुद्राच्या पाण्यानं पावलं भिजायला हवीत; तिथल्या डोंगरवाटांवरची माती हातापायांना, कपड्यांना लागायला हवी; त्याशिवाय त्या जागेचा संपूर्ण फील आल्यासारखा वाटतच नाही... या यादीत आपण ताजा ताजा अग्नीजन्य खडक हा ‘आयटेम’ही टाकावा असा मात्र कधी विचारही केलेला नव्हता. इथे तो अवचितपणे अगदी समोर आला होता; पण हात लांब करून त्याला स्पर्श करण्याची हिंमत होईना. कुंपण होतं ते एक झालंच; शिवाय त्या गठ्ठ्याच्या मिळेल त्या फटीतून, दिसेल त्या बारीकशा वाटेनं वाफा येत होत्या. पोहुटू-वाफांच्या पुढे त्यांचं अस्तित्व तसं नगण्यच म्हणायचं; पण तरी ‘संत श्री ज्ञानेश्वरान्‌ परमिट दिलेलें आहें ऽऽ’च्या चालीवर त्या डँट के आपलं असणे दाखवून देत होत्या. नीट कान दिले, तर तिथे ‘पोहुटू असेल दक्षिण गोलार्धातला सर्वात मोठाऽऽ, पण म्हणून आम्ही खडकातून बाहेर येऊच नये की काऽऽय!’ हे स्वच्छ ऐकू येत होतं. इतकी ऊष्णता पोटात घेऊन असलेला तो खडक चांगला सणसणीत गरम असणार हे ओघानं आलंच. वार्‍याची झुळूक आली की खडकाच्या दिशेनं जरा गरम हवेचा झोतही जाणवत होताच. त्यामुळे मी त्याला हात लावण्याचा प्लॅन रद्द केला.

इकडे मी गरम दगड वगैरे विचार करत होते आणि पलिकडे त्या गठ्ठ्यालगतच्या एका निळ्याशार छोट्या तळ्यात (The Blueys) दोन बदकं निवांत पोहत होती! इतकी कमाल वाटली ते पाहून. त्या बदकांकडे मी ज्या नवलाईनं पाहिलं, त्याच नवलाईनं पुढे Queenstown Lake च्या हाडं गोठवणार्‍या गार पाण्यात मजेमजेत डुंबणार्‍या चिल्ल्यापिल्ल्यांकडेही पाहिलं. ते पाणी हाडं गोठवणारं होतं, ते आमच्यासाठी; त्यांच्यासाठी ती lovely, gorgeous weather मध्ये केलेली धमाल होती. त्या बदकांसाठीही तो just another day होता. त्यांना ना त्या वाफांशी काहीही देणंघेणं होतं, ना तिथल्या H2S च्या वासाशी.
गीझर्समधून बाहेर येणारं पाणी त्या तळ्यात साठतं, खालच्या पत्थराच्या फटींमधून पुढे निघून जातं, त्या पाण्यातली मिनरल्स मात्र तळ्यात साचून राहतात, त्यांच्यामुळेच तळ्याला तसा रंग आला आहे, असं तिथल्या एका माहितीफलकावर लिहिलेलं होतं. पुरातन काळात माओरी लोकांचं हे स्नानाचं ठिकाण होतं. गीझर्समधून बाहेर पडणार्‍या ऊष्णतेवर, गरम पाण्यावर अन्न शिजवलं जायचं. आधुनिक काळातही (६०-७० च्या दशकात, बहुतेक) रोटोरुआच्या नागरिकांनी ठरवलं की आपणही त्या ऊष्णतेचा वापर करून घ्यायला हवा. मग ते पुईयापासून उष्णतावाहक पाईप्सचं जाळं शहरात नेण्यात आलं. काही काळ ते चाललं. त्याचा परिणाम असा झाला, की पोहुटूचा दमसास कमी पडायला लागला. एकीकडे त्याच मिनरल्समुळे वगैरे पाईप्स खराब व्हायला लागले. काही वर्षांतच ती सगळी सिस्टीम गुंडाळावी लागली. आणि मग पोहुटू परत एकदा पहिल्यासारखा जोमानं जोर-बैठका काढायला लागला.

... आता पोहुटू-वाफांचा वेग वाढला होता; वाफांबरोबर थोडंथोडं पाणीही उसळायला लागलं होतं. दिवाळीतली झाडं कशी फुलबाजीनं पेटवली की आधी काही सेकंद एकाच ज्योतीनं भसाभस जळतात आणि मग त्यातून कारंज्यासारख्या ठिणग्या उडायला लागतात, तसाच प्रकार होता तो. वाफांचा जोर जसजसा वाढायला लागला, तसतशी जमिनीखालून एक मंदशी पण अखंड घरघर ऐकू यायला लागली. आमच्या आसपासची गर्दीही वाढायला लागली होती. वाटलं, हे सगळं जराशा उंचीवरून पाहता यायला हवं. आसपास पाहिलं, तर आम्ही उभे होतो त्याच्या मागेच ४-६ पायर्‍या चढून जाऊन एक खुली कॅफेटेरियासारखी जागा दिसत होती. आम्ही लगेच गर्दीतून बाहेर पडून तिथे जाऊन उभे राहिलो. आणि तेच बरं झालं; तिथून आसपासचा बराच परिसर एका नजरेत दिसायला लागला. आता जमिनीखालची घरघर, खळबळ अधिक जोरानं ऐकू यायला लागली. पायांनाही ते जाणवायला लागलं. आणि बघता बघता पोहुटूच्या दोन तोंडांपैकी कुठलंतरी एक भसाभस पाणी बाहेर फेकायला लागलं. केवढी ताकद होती त्यात! बाहेर आलेलं पाणी सरळ उंच आकाशात भिरकावलं जात होतं; त्याच्याबरोबर वाफांचे लोळच्या लोळ उठत होते. त्यावेळी आकाश स्वच्छ होतं; पण अध्येमध्ये ढगांचे दाट पुंजकेही दिसत होते. पोहुटूच्या दाट, पांढर्‍या वाफा वरवर जायला लागल्या की नजरेनं त्यांना फॉलो करायचं; बघताबघता त्या ढगांच्या पुंजक्यातल्या एक होऊन विरून जायच्या; नजरेच्या टप्प्यात वाफा कुठे संपत होत्या आणि ढग कुठे सुरू होत होते, ते कळतंच नव्हतं... हा नजरखेळ करत मी बराच वेळ उभी होते. दरम्यान जमिनीखालचा आवाजही खूप वाढला होता. विमान रन-वेवर धावायला लागल्यावर येतो तसा तो आवाज वाटत होता. पोहुटू आता पूर्ण जोमानं उसळत होता. त्याचं पाणी ३० मीटर उंचीपर्यंत उसळतं म्हणे.

या सगळ्या गोष्टी जशा एका मागोमाग सुरू झाल्या तशाच एकामागोमाग एक कमी कमी होत गेल्या. पुन्हा सगळं जरा थंडावलं. मग आम्ही तिथून हललो. तिथून पुढची पायवाट वर चढत होती. ती दिशा पकडली. पायवाटेच्या दोन्ही बाजूंना कुंपण होतं; कुंपणाच्या पलिकडे वेगवेगळ्या आकाराचे, खोलीचे क्रेटर्स; कुठे करड्या मातकट मातीतून वाफा येत होत्या; मध्येच एखादा खडक हिरवट नाहीतर लालसर रंगाचा झालेला; कुठे दलदलीसारखं दिसणारं काळपट पाणी वाहत होतं; एका खड्ड्यात एकदम मऊशार चिखल खदखदत होता. हा Rotorua Mud ब्यूटी आणि स्किन-केअर इंडस्ट्रीमध्ये खूप प्रसिद्ध आहे, म्हणतात. त्याच्यावर काही प्रक्रिया करून सुपरमार्केट्समध्ये तो विकायला ठेवलेला दिसला. आपल्याकडच्या मुलतानी मिट्टीचंच हे किवी भावंडं म्हणायला हवं. छोट्याशा गोलाकार खड्ड्यांमध्ये खळखळ उकळणारं पाणी तर जिथे तिथे होतं. क्रेटर्सच्या भोवताली खुरटी झाडं होती. त्यांची पानंही मिनरल-डिपॉझिट्समुळे गंज लागल्यासारखी लालसर दिसत होती. म्हटलं तर परिसरावर एक अवकळा आलेली; पण ते होतं सगळं नैसर्गिकच, त्यामुळे नवलाचं. दूर क्षितीजावर हिरव्यागार उंच डोंगररांगा, मग जरा कमी उंचीच्या टेकड्या, त्यांच्यावर जरा विरळ झाडी आणि त्या पार्श्वभूमीवर हा ओसाड परिसर, सगळं एकाच दृष्टीक्षेपात. ती हिरवीगार झाडंही पृथ्वीच्या पोटातूनच वर आलेली, हे पोहुटूही तिथलेच, The Blueys चा निळा रंग तिथलाच आणि H2S ही तिथलाच.

तो H2S हुंगत हुंगत पायवाट जिथपर्यंत जात होती तिथवर वर वर चालत गेलो आणि परत फिरलो. आता परत एकदा पोहुटूच्या उसळण्याची वेळ झाली होती. त्याच्यासमोरच्या कुंपणापाशी आता फारसं कुणी नव्हतं. मी तिथे जाऊन उभी राहिले. पोहुटू परत एकदा जोमानं उसळायला लागला. त्याचवेळी जोरात वाराही वाहत होता. आणि वार्‍याबरोबर त्या पाण्याचे मस्त तुषार एकदम अंगावर आले. गरम खडक को मारो गोली, दस्तुरखुद्द पोहुटूचं पाणीच अंगावर उडलं होतं. अजिबात अपेक्षित नसताना त्या जागेचा संपूर्ण फील येण्यासाठीची माझी अट पोहुटूनं सुफळ संपूर्ण केली होती. मेरा बस चलता, तो हातावरचे, चेहर्‍यावरचे ते ‘मिनरली’ तुषार मी जसेच्या तसे घरी घेऊन आले असते. पण ते काही शक्य नव्हतं.

हॉटेलवर परतलो, तर हॉटेलच्या पार्किंगच्या एका कोपर्‍यातही एक उंच पाईप उभा केलेला दिसला. त्यातूनही मंदशी वाफ बाहेर पडताना दिसत होती. आता पोहुटूमुळे ट्यूब पेटली, की ती एक्झॉस्टची नाहीतर सेंट्रल हीटिंगची पारंपरिक पद्धत वगैरे नव्हती; तर तिथल्या घरांच्या, आमच्या हॉटेलच्या लगेच खालीही पृथ्वी उकळत होती; त्या वाफेला बाहेर पडता यावं म्हणून केलेली ती सोय होती. क्षणभर त्या विचाराने थरारल्यासारखं झालं. त्या पाईपांमधून येणार्‍या वाफेकडे तिथली माणसं सतत लक्ष ठेवून असतील का? वाफांचं प्रमाण वाढलं तर ती त्यांच्यासाठी चिंतेची बाब असेल का? त्यांच्या स्थानिक ‘वेदर फोरकास्ट’मध्ये त्या वाफांचाही उल्लेख होत असेल का? होत असेल सुद्धा; कोण जाणे...

----------

रोटोरुआत येऊन ३६ तास उलटले होते. वातावरणातल्या H2S ची नाकाला कधी सवय झाली कळलंही नव्हतं. आता आम्ही निघालो होतो वाय-ओ-तापूला. हे त्या भागातलं आणखी एक नैसर्गिक नवलाईचं ठिकाण - Geothermal Wonderland. रोटोरुआपासून बसनं साधारण तासाभराचा निसर्गसुंदर रस्ता होता. प्रत्यक्ष ते ठिकाण पुन्हा उजाड, रुक्षच. अशा ठिकाणी एखादं पर्यटनस्थळ असेल असा आपण विचारही करणार नाही. ते पुईयाच्या तुलनेत हा परिसर बराच विस्तीर्ण होता. आत साधारण २५-३० व्ह्यू-पॉईंट्स असलेला मोठा ट्रेल होता. रिसेप्शनपाशी त्याचा नकाशा मिळत होता. नकाशाच्या मदतीनं आपल्याला वाटेल तितका वेळ तिथे रमतगमत फिरता येत होतं.

devil's bath_compressed.jpg

ते-पुईयाचा ‘B/W Show’ म्हटला, तर इथे एकदम ईस्टमनकलर मामला होता. भडक पोपटी-हिरव्या रंगाचं एक तळं (Devil’s Bath), एका तळ्यात हॉट चॉकोलेटसारखं दाट, गरम पाणी, त्याचं नाव Devil’s Inkpot! पोपटी पाण्यात आंघोळ करणार्‍या डेव्हिलनं पेनातली शाई मात्र अगदी नेमस्त रंगाची निवडली होती. कुठे Inferno crater, कुठे Bird’s Nest Crater, अशा ठिकाणी पक्षी घरटं बांधूच कसं शकतील असा विचार करेपर्यंत त्या क्रेटरच्या करड्या आणि कोरड्या पार्श्वभूमीवर आतून एक काळा पक्षी उडत बाहेर आला. आता काय बोलणार त्यावर! निसर्गापुढे हात टेकावे लागतात, ते असे! एक उकळता Oyster pool दिसला. एका तळ्यात मध्यभागी ‘हे १०० डिग्रीचं पाणी आहे बरं का, हात घातलात तर कातडी जळेल’ असा इशारा देणारी लाकडी पाटी दिसली. वाफा आणि ऊष्णता याशिवाय आसपास काहीच नसताना तिथे कोण मरायला हात घालणार! मध्येच उंच Alum Cliffs होते. मळकट हिरवट पिवळ्या रंगाच्या Sulphur Caves तर तोंडी लावायला जिकडेतिकडे होत्या. पण सर्वात भारी होते, Artist’s Palette आणि त्याच्या शेजारचा Champagne Pool!

शँपेन पूल :

champagne pool_compressed.jpg

आर्टिस्ट्स पॅलेट :

artist's pallete_compressed.jpg

या रंगांनाही कारणीभूत होती अशी कुठली कुठली खनिजं नाहीतर मिनरल्स! या दोन्ही तळ्यांच्या मधून चालत जाण्यासाठी छोटासा लाकडी पूल होता. पुलावर उभं राहून खाली वाकलं तर अगदी सहज पाण्यात हात घालता आला असता. माझे हात थोडा वेळ शिवशिवले सुद्धा... पण ते पाणी इतकं गरम दिसतच होतं, की हात घालणे शक्यच नव्हतं. (माझ्यासारख्या शिवशिव्यांसाठीच आधीची ती इशारा देणारी पाटी लावली गेली असणार, हे उघड होतं.)
अत्यंत रुक्ष, ओसाड, भकास वाटणार्‍या परिसरातली झाडं-झुडुपंही तशीच साजेशी होती. मनुका, कनुका आणि मिंगीमिंगी (Manuka, Kanuka, Mingimingi) या तीन जातीची shrubs तिथे सर्वाधिक आढळतात असं कळलं. पैकी मनुका झुडुपाला फुलंही येत असावीत. कारण ऑकलंडपासून सगळीकडच्या दुकानांमध्ये Manuka Honey विकायला ठेवलेला दिसला.
पाय दुखेपर्यंत त्या ट्रेलचा मार्ग फॉलो करत फिरलो. एक डोळा घड्याळावरही ठेवून होतो. कारण बस-ड्रायव्हरनं एक वेळ दिली होती; आणि जवळपास एक धमकीही दिली होती, की त्या वेळेच्या पुढे मी फारफार तर १० मिनिटं थांबणार, मग सरळ निघून जाणार. त्यामुळे निमूटपणे त्या वेळेच्या आधी पाच मिनिटं रिसेप्शनपाशी परतलो. रिसेप्शनपाशी सुंदर गुलाबी फुलांच्या दोन मोठ्या कुंड्या होत्या. आलो तेव्हा त्याकडे लक्षही दिलं नव्हतं. पण आत ३-४ तास नजरेला केवळ रखरखाट दिसला होता; त्या पार्श्वभूमीवर गुलाबी रंगांची फुलं प्रथमच पाहत असल्यासारखे त्या फुलांचे लगेच फोटो-बिटो काढले गेले.

वाय-ओ-तापूमध्ये एक ‘Lady Knox’ नावाचा गीझर आहे, तो दररोज सकाळी १०:१५ वाजता उसळतो असं कळलं होतं. अशी ठराविक वेळ कळल्यामुळे आम्ही ठरवून तिथे गेलो नाही. आदल्या दिवशी ते पुईयातली पोहुटूजवळची गर्दी पाहता तिथेही गर्दी होणार हे उघड होतं. आणि पोहुटू तर दिवसभर परत परत उसळणारे; ती ‘लेडी नॉक्स’ सकाळी एकदाच तोंड दाखवणार म्हटल्यावर तर तिथल्या गर्दीत न जाणे हेच शहाणपणाचं वाटलं.

रोटोरुआतली ही दोन ठिकाणं पर्यटनाच्या लौकिक व्याखेत न बसणारीच; ती पाहिली आणि ‘There’s no such thing as लौकिक व्याख्या; ज्यानं त्यानं आपापल्या व्याख्या बनवाव्यात, त्या विस्ताराव्यात’ हे ज्ञानही पदरात पाडून घेतलं.
तो geothermal प्रभाव असा, की पुढे बरेच दिवस रस्त्यात साचलेलं वगैरे पाणी दिसलं की ‘अरे, हे उकळत का नाहीये’ असं पटकन वाटून जायचं...

----------

Cut to हॉकिटिका...

‘आधी हॉकीटिका गॉर्ज बघायला जाऊ या... आज त्याचा रंग अगदी अप्रतिम दिसतो आहे...’ ड्रायव्हर काकूंचं हे वाक्य ऐकून जरा प्रश्नच पडला. ‘आज’ म्हणजे? रोज त्याचा रंग वेगवेगळा असतो का? त्या रोजच्या पर्यटकांना हेच सांगत असण्याची शक्यता अधिक होती. पण हरकत नव्हती; त्यांच्या कामाचा तो एक भाग म्हणून सोडून दिलं. काकू मस्त गप्पीष्ट होत्या. मुळात त्या स्वतः टोटल ‘संतूर काकू’ होत्या. त्यांच्या बोलण्यातून त्यांची चिल्लीपिल्ली नातवंडं असल्याचं कळलं होतं. पण त्यांच्याकडे पाहून तसं अजिबातच वाटत नव्हतं. मी अगदी मनापासून त्यांना तशी काँप्लिमेंट दिली. त्या गेली १० वर्षं हॉकिटिकात पर्यटकांना फिरवून आणायचं काम करत आहेत. ड्रायव्हिंग पण अगदी झोकात करत होत्या.

त्यांच्याशी गप्पाटप्पा करत, तिथली अगदी करकरीत कंट्री-साईड न्याहाळत साधारण अर्ध्या तासात गॉर्जपाशी पोहोचलो. गाडीतून उतरता उतरता लक्षात आलं की रिमझिम पावसाला सुरूवात झाली होती. ‘छत्री नाही का? नसायचीच...’ असा चेहरा न करता काकूंनी आम्हाला गाडीच्या सीटखालची एक छत्री काढून दिली. जोडीला सँडफ्लाईजपासून बचाव करण्यासाठी म्हणून एक लोशन लावायला दिलं. न्यूझीलंडच्या साऊथ आयलंडमध्ये, त्यातही पश्चिम किनारपट्टीवरच्या मिलफर्ड साऊंड परिसरात फिरताना या सँड फ्लाईजचा त्रास जाणवतो असं निघण्यापूर्वी नेटवर वाचलं होतं. तिथे जाण्यापूर्वी ते रिपेलण्ट विकत घेण्याचं ठरवलंही होतंच. त्यामुळे काकूंच्या हातातून ती बाटली घेऊन मी त्याच्या लेबलचा फोटो काढून ठेवला. म्हटलं, पुढे उपयोग होईल. बाटली उघडून ते लोशन चेहर्‍याला आणि हातांना फासलं. तर ते चक्क निलगिरी तेलासारखं काहीतरी निघालं! आपल्या नेहमीच्या पाहण्यातला मेडिकल स्टोअरवाला एखाद्या दिवशी अचानक मल्टिप्लेक्समध्ये दिसला तर आधी आपल्याला प्रश्न पडतो, ‘कोण बरं हा... चेहरा खूपच ओळखीचा आहे’ तसंच झालं. तिथे परदेशातल्या त्या पूर्ण अनोळखी जंगलात चक्क आपल्या निलगिरीचा वास नाकात शिरेल याची अजिबात अपेक्षा नव्हती. त्यामुळे तो वास कशाचा हे पटकन लक्षातच येईना. असो. तर ते ‘युकॅलिप्टस’च असल्याची काकूंना विचारून खात्री करून घेतली आणि निघालो.
काही पावलं काकू आमच्या बरोबर आल्या, आणि पुढचा रस्ता दाखवून मागे फिरल्या. त्यांनीही परतायची एक ठराविक वेळ दिली आणि ‘उशीर करू नका’ अशी प्रेमळ धमकीही दिली. त्यांचा तात्पुरता निरोप घेऊन वळलो, आणि दूरवर ती अप्रतिम निळ्या रंगाची दुलई अंथरल्यागत गॉर्ज दिसली. काय कमाल रंग होता! नजर ठरत नव्हती.

hokitika gorge long shot_compressed.jpg

आपल्याला पुढे जायचं आहे, ७-८ टप्प्यांचा ट्रेल पार करायचा आहे, हे लक्षात आल्यावर समोरची पायवाट पकडून चालत निघालो. अधूनमधून एखाद्या वळणावर ती निळी दुलई परत दिसायची; दरवेळी आणखी आणखी जवळ येत जाणारी. आणि तो नजरेला शांत करणारा नितळ, निळा रंग! त्याचं काय वर्णन करणार!
ट्रेलचे टप्पे फॉलो करत करत अगदी नदीच्या काठाशी गेलो. शेवटी जरासा रॉकी पॅच होता; पण तिथवर जाऊन त्या निळ्या पाण्याशी न जाता परत फिरायचं हे शक्यच नव्हतं. पाण्यात पाय बुडवायची खूप सुरसुरी आली होती. पण ढगाळ हवा आणि भुरभूर पावसामुळे हवेत खूपच गारठा होता. त्यात बूट काढून पाय भिजवायला नको वाटलं. पण तरी मी पाण्यात हात बुडवून आलेच. पाण्याचा निळा रंग बोटांनाही लागेल की काय असं वाटावं इतका तो सुंदर, पक्का आणि एकसारखा रंग होता.

hokitika gorge_compressed.jpg

तिथल्या एका माहितीफलकावर त्या निळ्या रंगाची ‘रेसिपी’ लिहिलेली होती - ‘दगडांचा भुगा, त्यात चिमूटभर हिम, आणि पुरातन ग्लेशियर्समधली मिनरल्स असं मिश्रण करून ठेवावं. नदीच्या पाण्यात ते सतत मिसळत राहावं. म्हणजे पाण्याला हा रंग येईल.’ घ्या! म्हणजे, ते पुइयाच्या निळ्या तलावाची आणि इथली, दोन्ही रेसिप्या वेगवेगळ्या निघाल्या; पण अंतिम पदार्थ एकसारखा होता. इथला जरा अधिक ‘अहाहा!’ निळा होता. आसपास छान झाडी होती, स्थानिक पक्षी होते, शांऽत वातावरण होतं. नदीही अगदी संथ होती, पण या सर्व गोष्टींवर तो पाण्याचा ‘मिल्की, टरकॉईज’ रंग कडी करत होता. अशा वेळी डोळे भरून पाहण्यापलिकडे आपल्या हातात काहीही नसतं...

हा मिनरल्सची किमया न्यूझीलंडहून परतल्यावरही पुढे कैक दिवस नजरेसमोरून हटणार नव्हती!

तिथल्या खाद्य संस्कृतीबद्दल पण वाचायला आवडेल >>>

स्मि, पहिल्या भागात एका माओरी डिनरबद्दल लिहिलं आहे.
प्लस तिथले विविध स्वादाचे मफिन्स आणि इतर बेकरी प्रॉडक्ट्सही खूप खाल्ले आम्ही. (आपल्याकडे 'मफिन्स' या नावाखाली जे विकतात ते म्हणजे गिर्‍हाईकांची शुद्ध फसवणूक आहे असं माझं आता मत बनलं आहे )

न्यूझीलंड-स्पेशल कडक्क फिल्टर कॉफी जवळपास रोज घेतली. कारण सगळीकडे आम्ही स्टुडिओ अपार्टमेंट्समध्ये राहिलो; आणि सगळीकडे फिल्टर, मायक्रोवेव्ह ओव्हन, आणि त्या कॉफीची पाकीटं असायचीच.

रोटोरुआत एका बेकरीत एक `नमकीन pie' खायला मिळाला. तो भारी होता. रोटोरुआतच `काऊंटडाऊन' सुपर मार्केटमधून चणे-दाणे गटातले स्थानिक पदार्थ घेतले. ते खूप आवडले. मग पुढे प्रत्येक ठिकाणे ते घेतलेच.

हेझलनट फ्लेवरची कॉफी इत्यादी मला आवडत नाही फारशी; मात्र न्यूझीलंडमध्ये मी प्रथम नुसते हेझलनट्स खाल्ले, आणि ते मला खूप आवडले.
ड्राय-फ्रूट गटातलं क्रॅनबेरीही मी या टूरमध्ये प्रथम खाऊन पाहिलं. ते पण मला खूप आवडलं. त्यावरही आम्ही आडवा हात मारला होता. दिवसभर फिरताना पाठीवरच्या सॅकमध्ये मफिन्स, या सुक्या क्रॅनबेरीज आणि फळं असायचीच.

सॅलड्स, स्थानिक फळं खूप खाल्ली.

नॉन-व्हेजमध्ये बीफ आणि पोर्कचे पदार्थच अधिक दिसले. त्यामुळे काही नॉनव्हेज ऑर्डर देताना चिकनची डीश शोधावी लागायची. बीफ-पोर्कची आजवर कधी पोटाला सवय नाही; उगीच प्रवासात पोट बिघडायला नको, हे त्यामागचं एकमेव कारण.

हॉकिटिकात मुद्दाम एका स्थानिक पिझ्झा जॉइंटला गेलो; तिथला पिझ्झा छान आणि वेगळ्याच खमंग स्वादाचा होता.
ख्राईस्टचर्चमध्ये स्थानिक भाज्या वापरून केलेली लझान्याची एक डीश खाल्ली, पण ती जरा सपक वाटली.
ख्राईस्टचर्च आणि आसपास 'कँटरबरी चीझ' मिळतं, ती देखील न्यूझीलंडची खासीयत आहे. ते खाल्लं, इकडेही घेऊन आलो. आपल्या सवयीच्या चवीपेक्षा त्याची चव आणि स्वाद जरा अधिक आंबूस आणि कमी मिठाचा; (त्यामुळे घरच्या चीझ फॅ.क्ल.कडून त्याला ५ पैकी ३ स्टार्स मिळाले. ) ते गरम असताना जास्त छान लागतं.

वेलिंग्टन-झीलँडियाच्या कॅफेटेरियात एक कमाल चवीचं `रेड पम्पकीन सूप' मिळालं. नावाला सूप, पण होतं लापशीइतकं दाट. पण ऑसम्म चव होती.

वेलिंग्टनलाच आमच्या हॉटेलच्या समोर चक्क एक `नवरंग डेअरी' होती वेलिंग्टनमध्ये एक दिवस भुरभूर पाऊस, सोसाट्याचा वारा आणि थंडी होती. त्या वार्‍यात बाहेर पडून खादाडीची ठिकाणं शोधणं नको वाटलं, तेव्हा त्या नवरंग डेअरीतून तिथलं मॅगी आणि अंडी आणून हॉटेलरूममधल्या कंडक्शन टॉपवर शिजवून खाल्ली

क्वीन्सटाऊनमध्ये एक खूप जुनं चॉकलेट-प्रॉडक्टचं दुकान दिसलं - पॅटॅगॉनिया. शनिवार-रविवार तिथे झुंबड गर्दी होती. तिथलं स्थानिक चॉकोलेट आणि आईसक्रीम बेस्ट होतं.

आणि हो, अकारोआच्या समुद्रात मिळणारा salmon ही खाल्ला. त्याला किवी मत्स्यप्रेमींमध्ये विशेष स्थान आहे. आम्ही खाल्ली ती त्याची डीश इतर खूप घटकपदार्थ नसलेली अशी होती, सौम्य, तो मासा एकदम टेंडर शिजलेला; त्याचा स्वाद त्यामुळे पूर्णपणे कळला; आवडलाही.

न्यूझीलंड-४ : You are here. (जंगल वॉक्स-ट्रेल्स, भाग १ला)

Submitted by ललिता-प्रीति on 16 October, 2018 - 17:14

न्यूझीलंड-१ : माओरी! माओरी!!

न्यूझीलंड-२ : Unique to NewZealand... हे फक्त इथेच!

न्यूझीलंड-3 : हा खेळ मिनरल्सचा

----------

‘नेचर अँड पार्क्स’ थीम ठरवून टूरचं प्लॅनिंग करत असताना ‘काय करायचं नाही’ ते डोक्यात पक्कं होतं. त्यामुळे, एखादा बीच-वॉक, एखादा जंगल-ट्रेल करायला मिळाला तरी भरून पावलो, अशी भावना होती. कारण, करायचं नाही असं ठरवलेलं खरंच न केल्याचा आनंद अधिक होणार होता. प्रत्यक्षात या टूरमध्ये आम्ही ११ वॉक्स/ट्रेल्स करू शकलो; आणि त्यांपैकी तब्बल ७ मूळ प्लॅनमध्ये नसलेले, उत्स्फूर्तपणे/ऐनवेळी ठरवून केलेले होते. त्यांतल्या सर्वात आवडलेल्या अनुभवापासून सुरूवात करते...

ते-पुईयाची चार-एक तासांची ‘जिओथर्मल’ रपेट करून जस्ट बाहेर पडलो होतो. तिथून आमचं हॉटेल तसं फार लांब नव्हतं; पण येताना टॅक्सीनं आलो होतो हे कारण काढून टॅक्सीनंच परत जायचं ठरवलं. रस्त्यापर्यंत जाऊन पाहिलं तर टॅक्सी-स्टँड वगैरे कुठे दृष्टीक्षेपात आलं नाही. येताना वाटेतही तसं काही दिसलं नव्हतं. मग सरळ तिथल्या रिसेप्शन डेस्ककडे गेले. तिथे आम्हाला दुपारी माओरी-सैर करवणारी बाई बसलेली होती. तिला म्हटलं, हॉटेलपर्यंत टॅक्सी हवी आहे; बस असेल तरी चालेल, कुठून पकडायची ते सांगा. बस होती, पण तिथून बस-स्टॉप जरा उलट्या दिशेला लांब होता. तिनं तिच्या फोनवरून आमच्यासाठी टॅक्सी मागवण्याचा प्रस्ताव दिला; आम्ही कशाला नाही म्हणतोय. झालं; एक फोन कॉल, आणि ती म्हणाली ५ मिनिटं थांबा, टॅक्सी येतेच आहे. मला प्रश्न पडला, की तिला आम्ही हॉटेलचा नाव-पत्ता वगैरे काहीच सांगितलेलं नव्हतं... तिथे जायला टॅक्सीवाला नाही म्हणाला तर... अशी कशी अर्धवट माहितीवर लगेच टॅक्सी बोलावली... पण मी जरा १-२ सेकंद धीर धरला असता तरी चाललं असतं; कारण ती म्हणाली, तुम्हाला जिथे जायचंय तिथे टॅक्सी नेऊन सोडेल. हे एकदम अनपेक्षित!
तिला थँक्यू म्हणून वळताना तिच्या समोरच्या डेस्कवर काही नकाशे, माहितीपत्रकं ठेवलेली दिसली. तिला विचारून त्यातला एक नकाशा मी उचलला. तो अर्थातच रोटोरुआचा टुरिस्टी नकाशा होता. आपण आत्ता कुठे आहोत, आपल्या आसपास काय आहे ते मी त्यात बघायला लागले. जीपीएसच्या मदतीविना असं छापिल नकाशावर ‘You are here’ ठरवायला मजा येते.

त्या भागातलं आणखी एक प्रमुख आकर्षण होतं, माओरी व्हिलेज, शो आणि माओरी डिनर. पण आम्ही ते सगळं पाहियात करून आलेलो होतो. त्यामुळे मी बाकीचं बघायला लागले. माओरी व्हिलेजच्या आसपास बराच मोठा जंगलाचा, हिरवागार भाग दिसत होता. एव्हाना मला तिथल्या अशा माहितीपत्रकांमध्ये माओरी नावं किती आहेत आणि इंग्रजी नावं किती आहेत हे बघायचा नाद लागला होता; त्यातल्या माओरी नावांचे उच्चार करून बघताना आधी बोबडी वळायची, मग हळूहळू ते मोठाले शब्द मध्येमध्ये कुठे तोडायचे हे लक्षात यायला लागलं होतं. असं सगळं पाहत असताना नकाशात ‘Redwoods Forest Walk’ हे शब्द दिसले. शेजारीच त्याची त्रोटक माहिती देणारे काही icons होते; चालणे, पळणे, सायकलिंग, व्हील-चेअर, इत्यादीसाठी सोयिस्कर; कुटुंबासहित जाऊ शकता; वगैरे. मी घड्याळ पाहिलं तर पाच वाजत आलेले होते. हॉटेलवर परतून आणखी काही करायचं ठरलं नव्हतं. ८:००/८:३० शिवाय अंधार पडत नाही हे देखील आता समजलेलं होतं; त्यामुळे टॅक्सी आल्यावर हॉटेलवर परतायचा बेत पुढे ढकलून टॅक्सीवाल्याला म्हटलं, ‘चलो, रेडवूड्स फॉरेस्ट...’
टॅक्सी ड्रायव्हर (इंडियन नावाचा) फिजीयन होता. (न्यूझीलंडमध्ये आम्हाला बहुतेक सगळे असेच टॅक्सीवाले भेटले.) त्यानं काही चुकीचं ऐकलं, की आमचे उच्चार त्याला समजले नाहीत, कोण जाणे, पण त्यानं तिथून बाहेर पडून २-४ मिनिटांत टॅक्सी एका मोठ्या गेटपाशी आणून उभी केली. तिथे माओरी-शो, माओरी-डिनरच्या जाहिरातींचे मोठाले बॅनर्स दिसत होते. आधी वाटलं, माओरी शो आणि रेडवूड्स दोन्हींसाठी तिथूनच प्रवेश असेल. तरी नकाशावरून केलेला अंतराचा अंदाज आणि आम्हाला लागलेला वेळ याचं गणित काही जुळत नव्हतं. टॅक्सीतून उतरून पैसे देताना ड्रायव्हरला ‘रेडवूड्स फॉरेस्टला इथूनच जायचं ना?’ हे विचारलं. आणि ते बरंच झालं, कारण आता त्यानं ते बरोबर ऐकलं आणि आम्हाला चुकीच्या ठिकाणी आणल्याचं त्याच्या (आणि आमच्याही) लक्षात आलं. मग मी त्याच्यासमोर हातातला नकाशा नाचवला; ‘इथे इथे बैस रे मोरा’ करत त्याला ती जागा दाखवली. त्यानं परत आम्हाला टॅक्सीत घातलं आणि आमच्या अंतराच्या अंदाजाशी साधारण मेळ खाईल इतकं अंतर खरोखर काटून आम्हाला रेडवूड्स फॉरेस्टच्या दारात नेऊन सोडलं.

तिथे नमनाला आधी i-SITE ची एक शाखा दिसली. आणि मला कसं अगदी परिचित ठिकाणी आल्यासारखंच वाटलं. ‘फॉरेस्ट-वॉक’ची माहिती विचारावी म्हणून तिकडे मोहरा वळवला. तर दरवाज्याच्या बाहेरच भिंतीवर संबंधित सविस्तर माहिती असलेला मोठा नकाशा लावलेला होता. मग परत You are here वगैरे करून, नकाशा ट्रेस केला. फॉरेस्ट ट्रेलचे एकूण ६ मार्ग होते. आम्ही त्यातला ३.४ किमी.चा ‘वायटावा वॉक’ (Waitawa Walk) निवडला. त्यासाठीचा कलर-कोड पाहिला. ‘तो रंग फॉलो करा’ असं तिथे म्हटलं होतं. म्हणजे नेमकं काय करायचं ते तिथे उभं राहून कळलं नसतं. मग आम्ही इमानेइतबारे ‘Start here’ची पाटी शोधली आणि चालायला लागलो.
आता हमरस्ता आमच्या मागे होता. त्यावरून धावणार्‍या गाड्यांचे आवाज येत होते. आसपास काही चिल्लीपिल्ली बागडत होती. एका बाजूला तिथे आलेल्यांच्या गाड्या पार्क केलेल्या दिसत होत्या... इकडेतिकडे बघत जेमतेम शंभर-एक मीटर गेलो असू, आणि आसपासची माफक वर्दळ मागे पडलेली जाणवली; हमरस्त्यावरची वाहनं ऐकू येईनाशी झाली; आजूबाजूची झाडं अधिक सरळसोट आणि मोठाली व्हायला लागली... आम्ही शिस्तीत त्या झाडांच्या, म्हणजे रेडवूड्सच्या जंगलात शिरलेलो होतो. मागे पाहिलं, तर पार्क केलेल्या गाड्या, आय-साईटचं ऑफिस काहीही दिसत नव्हतं. चौफेर नजर फिरवू तिकडे केवळ ती सरळसोट, गगनाला भिडणारी रेडवूड झाडं. तांबूस झाक असलेली, खडबडीत खोडं; आणि वरती उंचावर त्यांच्या फांद्या आणि पानं. जमिनीलगत खोडाचा घेर हा एवढा... आपले दोन्ही हात पसरले तर त्याचा व्यास जेमतेम कव्हर होईल, असा. पायांखाली जरा ओलसर, दमट माती आणि काट्याकुट्या.

आणखी एक भारी जाणीव झाली- कानांत आता अवर्णनीय शांतता भरून राहिली होती. दिवसाउजेडी, डोळे मिटून एका जागी उभं राहिलं आणि कानांना कुठला आवाजच आला नाही तर कसं वाटेल? मी शब्दशः तशी उभी राहिले काही सेकंद. इतक्या शांततेचं काय करायचं हे शहरी भारतीयांना सहसा माहितीच नसतं! त्या शांततेला सरावायला मला जरा वेळच लागला. हवा सुखावह गार होती. जंगलाचा ‘calm and quiet’पणा अगदी ‘caaaalmly’ आणि ‘quieeeetly’ आत आत उतरत होता. त्यानंच मला उचंबळून आल्यासारखं झालं. ओळखीतले, नात्यातले जे-जे चेहरे आठवले त्या सर्वांना त्याक्षणी त्या शांततेचं वर्णन करून सांगावं असं अगदी आतून वाटलं. आणि ती शांतता अल्पजीवी नव्हती. जसजसं आत आत जात होतो तसतशी तिची पातळी वरवर जाताना जाणवत होती. मला अशा शांततेचं खूप अप्रूप आहे.
चालताना अधेमध्ये व्यायामासाठी येणारे तुरळक स्थानिक दिसत होते. आपापल्या पाळीव कुत्र्यांना फिरायला घेऊन आलेली काही मंडळी दिसत होती. त्या सर्वांचा मला फार हेवा वाटला.
आमच्या पायवाटेला मधूनच आणखी एखादी पायवाट छेद देत होती. अशा ठिकाणी कलर-कोड्सच्या पाट्या लावलेल्या होत्या. तुमच्या रंगाचा बाण ज्या दिशेला असेल त्या दिशेला जात राहायचं. रोज येणार्‍यांना नंतर नंतर त्या बाणांचीही आवश्यकता भासत नसणार. तशी बाणांची पहिली पाटी दिसली तिथे आपला रंग निळा की जांभळा यावरून आमचा ‘गांधी, की नेहरू, की काहीतरी रोड’टाईप एक संवाद झडलाच. पण दोघांमधल्या अधिक काटेकोर आणि शिस्तशीर भिडूनं चालायला सुरूवात करण्यापूर्वी नकाशाच्या विवक्षित भागाचा फोटो काढून ठेवला होता. त्यानं तो लगेच ‘एक्झिबिट नं. १’ म्हणून सादर केला. त्यावरून आमचा रंग निळा असल्याचं सिद्ध झालं. मग दुसर्‍या भिडूला युक्तिवादासाठी बोलण्यासारखं काही उरलं नाही. Rather, बाण, रंग, दिशा वगैरेंची चिंता तो भिडू करेल या आनंदात दुसरा भिडू अधिकच मुक्तपणे शांतता प्यायला मोकळा झाला.
गंमत म्हणजे, तिथे पक्ष्यांचे आवाजही नव्हते. मुळातच त्या भागात सतत गंधकाचा वास भरून राहिलेला असल्यामुळे इतरत्र किलबिलणार्‍या पक्ष्यांची संख्या तिथे कमी असण्याचीही शक्यता होतीच. वाटेत कुठेकुठे कडेला छोट्या छोट्या खड्ड्यांमध्ये पावसाचं पाणी साचून राहिलेलं दिसत होतं. तिकडे लक्ष गेलं, की काहीतरी चुकतंय असं वाटत होतं; ‘अरे, हे उकळत कसं नाहीये’ असा प्रश्न पडत होता. दुपारच्या ते-पुईयातल्या फेरफटक्याचा तो परिणाम होता.
मुद्दामहून लागवड करून वाढवलेलं जंगल आहे हे कळत होतं; मात्र कुठेही मानवी हस्तक्षेप नावालाही नव्हता. वाटेत एका झाडापाशी एक पाटी दिसली- The Mary Sutherland Memorial Redwood. २०व्या शतकाच्या सुरूवातीला इंग्लंडमध्ये मेरी सुदरलंड नावाची एक जंगल-अभ्यासक होऊन गेली. जगातली ती पहिली स्त्री जंगल-अभ्यासक होती. तिनं १० वर्षं न्यूझीलंड फॉरेस्ट सर्विसमध्ये काम केलं. त्यापैकी काही काळ ती इथल्या जंगलपरिसरात येऊन राहिली होती. तिच्या स्मृतीप्रीत्यर्थ लावलेलं ते झाड होतं. खरं म्हणजे ते सगळे वृक्षच होते; त्यांना झाडं म्हणणे म्हणजे ‘सशाच्या टाळूला गंडस्थळ म्हणण्या’च्या उलट जे असेल, ते होतं. त्यांच्या खडबडीत खोडांना अधूनमधून हात लावत, माना वर करकरून त्यांचे शेंडे पाहण्याचा प्रयत्न करत, जमेल तसे फोटो-व्हिडिओ काढत चालत होतो.
अवघ्या पाऊण-एक तासात तो वॉक संपला; पण काय बहार आणली त्यानं!

परतल्यावर आय-साईटला विनंती करून टॅक्सी मागवली. टॅक्सीची वाट पाहत थांबलो होतो, तर समोर अनेक उंच रेडवूड्सना जोडणारा अरुंद आणि जरासा झुलता पूल दिसत होता. जमिनीपासून उंची असेल १०-१५ फूट. काही तुरळक पर्यटक त्यावरून बिचकत बिचकत चालत होते. एका झाडाच्या खाली एक लहानशी लाकडी केबिन दिसत होती. केबिनमध्ये त्या जंगलातल्या स्टाफपैकी एक जण बसलेला होता. मला कुठे राहावतंय; मी तडक गेले त्याच्याकडे आणि त्या ‘ट्री-टॉप वॉक’ची चौकशी केली. Day-walkची वेळ संपत आली होती. पण ‘तुम्ही नाईट-वॉक ट्राय करू शकता’ असं त्यानं सुचवलं. रात्री ८:३० नंतर तो करता येणार होता. It’s very much safe अशी पुस्तीही त्यानं जोडली. क्षणभर त्या कल्पनेनं माझे डोळे चमकले. पण त्यासाठी आम्हाला एकतर आणखी दोन-अडीच तास तिथे वेळ काढावा लागला असता; जवळचं अबरचबर खाऊन जेवणाची वेळ मारून न्यावी लागली असती; (कारण तिथे जुजबी स्नॅक्स मिळत होते आणि त्यातलेही बरेचसे संपत आलेले होते) किंवा मग हॉटेलवर जाऊन, जेवून परत यावं लागलं असतं. यायच्या-जायच्या टॅक्सीचं भाडं अधिक ट्री-टॉप वॉकसाठी भरावे लागणारे प्रत्येकी २०-२५ NZ डॉलर्स अशी सगळी बेरीज केल्यावर मी तो ट्री-टॉप नाईटवॉकचा विचार गपगुमान सोडून दिला. जो फॉरेस्ट वॉक करून आलो होतो तो देखील बरेच दिवस पुरून उरणारा होताच.
असं अचानक नकाशात दिसलं जंगल, ठरवलं आणि गेलो तिथल्या वॉकला, हे मी करू शकेन असं त्याच्या ४ दिवस आधी कुणी मला सांगितलं असतं तर मला ते खरं वाटलं नसतं. पण त्यामागे खरंच ४ दिवसांपूर्वी केलेल्या अशाच आणखी एका वॉकचा कॉन्फिडन्स होता.

----------

Cut to ४ दिवस आधी, पाहिया....
पाहियातल्या (आणि न्यूझीलंडमधल्याही) भटकंतीचा पहिला दिवस. सकाळचा अर्धा दिवस ‘वायटँगी ट्रीटी ग्राऊंड्स’ परिसरात घालवून, जेवण उरकून आता आम्ही ‘ओपुआ फॉरेस्ट लूक-आऊट’ला (Opua Forest Lookout) निघालो होतो.
घरून निघण्यापूर्वी त्या रॉस टेलरच्या इंटरव्ह्यूच्या आगेमागेच कधीतरी नकाशावर मला या ओपुआ जंगलाबद्दल समजलं होतं. ते आमच्या हॉटेलपासून जवळ दिसत होतं. तेव्हाच मनाशी नोंदवून ठेवलं होतं, की जमल्यास/वेळ मिळाल्यास या जंगलात जायचं... आणि आता बहुतेक ते जमणार असं दिसत होतं.
सकाळी हॉटेलवरून चालत येताना ओपुआच्या पत्त्यातल्या ‘स्कूल रोड’ची पाटी कुठेतरी पाहिल्याचं आठवत होतं. तरी आधी i-SITE मध्ये जाऊन चौकशी केली. त्यांनी रस्ता सांगितला; लगेच एक नकाशाही हातात कोंबला; त्यात ओपुआ ट्रेलचे दोन पर्याय मार्क केले- एक १.४ किमीचा आणि दुसरा ५.२ किमीचा. सकाळी आमची बर्‍यापैकी पायपीट झालेली होती. शिवाय टूरच्या पहिल्याच दिवशी वयाला न शोभणारं साहस नको असा मध्यमवयीन विचार करून आम्ही पहिला छोटा पर्याय ठरवून टाकला.
मुख्य रस्त्यावरून त्या स्कूल-रोडवर वळलो. रस्त्याच्या दोन्ही बाजूंना छोटी छोटी, टुमदार बंगलेवजा घरं होती. मध्येच ‘स्कूल-रोड’मधल्या स्कूलचं मैदान दिसलं. शाळा सुटलेली होती; मैदानात, शाळेत सामसूम होती. माझा जरा विरसच झाला. नाहीतर मी शाळेतली मुलं, त्यांचे गणवेष, एकंदर तिथली चहलपहल पाहत ५-१० मिनिटं नक्की थांबले असते.
सर्व घरांच्या बाहेर garbage-bags ची बोचकी ठेवलेली दिसत होती. केर-कचरा गोळा करणार्‍या गाडीची वेळ झालेली असावी. बहुतेक घरांच्या बाहेर जुन्या पद्धतीच्या लाकडी पत्रपेट्या दिसत होत्या. प्रत्येक घराबाहेर लहानशी का होईना बाग होती. बागेत पाणी घालण्यासाठी काय सोय आहे, नळांची पद्धत, पाईप कोणते वापरले जातात, अंगणांमध्ये कोणकोणती झाडं-फुलं लावलेली आहेत, कुंड्या साधारणपणे कशा दिसतात, घरांच्या दारांचे-फाटकांचे प्रकार कसे आहेत, अशा बारीकसारीक गोष्टी पाहण्यात मला फारच रस होता; निव्वळ कुतूहल म्हणून, परका प्रदेश जाणून घेण्याचा एक मार्ग म्हणून; पण तसं निरखत घरांसमोर उभं राहणे हे अर्थातच बरं दिसलं नसतं. त्यामुळे चालता-चालता जेवढं दिसत होतं तेवढ्यावर समाधान मानत निघाले होते.

जरावेळाने किंचित चढाचा रस्ता सुरू झाला. आपण गेली दहा-एक मिनिटं हातातला नकाशा रिफर केलेला नाही हे जाणवलं. परक्या देशातल्या भटकंतीच्या पहिल्याच दिवशी इतका निष्काळजीपणा या वयात बरा नव्हे, असं एकमेकांना सुनावत आम्ही तो नकाशा उघडला. नव्याने You are here करून, आता पुढचा लँडमार्क कोणता दिसायला हवा हे नक्की करून पुढे निघालो.
समोरून एक मध्यमवयीन बाई येत होती. रस्ता सरळसोट असल्यामुळे बर्‍याच आधीपासून ती दिसलेली होती. व्यायामाचा पेहराव, कानाला हेडफोन्स; आम्ही नकाशा पाहतोय हे तिनं पाहिलं होतं. आमच्याजवळ आल्यावर तिनं आपणहून हेडफोन्स काढले आणि चौकशी केली : ‘You guys looking for Opua Forest?’ आम्ही ‘हो’ म्हणताच तिनं आपणहून सविस्तर रस्ता सांगायला सुरूवात केली- ‘असंच सरळ जा. एका ठिकाणी कार-पार्किंगची जागा दिसेल. (हे सांगताना तिनं दोन्ही हात पसरले. त्यावरून ती जागा बर्‍यापैकी मोठी असावी असा आम्ही अंदाज केला.) जंगलात शिरायचा रस्ता त्या पार्किंगच्या एका कोपर्‍यात आहे. There’s a small green and yellow signboard. हा रस्ता उजवीकडे वळेल. तिकडे जाऊ नका. माझं घर त्याच रस्त्यावर शेवटी आहे. बरेच जण तिकडे वळतात आणि मग येऊन आम्हाला रस्ता विचारत बसतात.’ शेवटचं वाक्य बोलताना तिनं कपाळाला हात टेकवून वैताग दर्शवला. (तिचा सूर पाहता तिनं घराबाहेर एखादी ‘पाहिया-पाटी’ही लावली असावी.) माणसांची काही-काही gestures जगभरात एकसारखीच असतात, हे किती बरं असतं. तिच्या वैतागाशी मी लगेच कनेक्ट झाले.
तोंडभरून हसत तिला थँक्यू म्हटलं. तिनंही ‘थम्ब्स-अप’ करत Enjoy म्हटलं आणि हेडफोन्स परत कानांवर सरकवत ती निघून गेली. टूरिस्ट-सीझनमध्ये त्या बाईच्या दाराशी घडणारे सीन्स-संवाद इमॅजिन करत पुढची पाच मिनिटं आम्ही जरा टाईमपास केला. आणि ती रस्ता उजवीकडे वळणारी जागा आली. पण ती मोठी कार-पार्किंगची जागा काही दिसेना. शिवाय पार्किंगची जागा म्हणजे तिथे एखाद-दुसरी गाडी तरी उभी असणारच असं आम्ही धरून चाललो होतो. तसंही नव्हतं. तो ग्रीन-अँड-यलो बोर्डही दृष्टीपथात नव्हता.

दोघांमधल्या काटेकोर आणि शिस्तशीर भिडूनं त्या बाईचा ‘उजवीकडे वळू नका’ हा इशारा चक्क नीट digest केलेला नव्हता. त्यामुळे त्या तिठ्याशी जंगलाचा रस्ता पटकन दिसेना म्हणताना त्या भिडूनं ‘गांधी, की नेहरू, की काहीतरी रोड’ हा संवाद सुरू होण्याआधीच उजवीकडचा रस्ता पकडून चालायला सुरूवात केली. दुसर्‍या भिडूची absent-minded म्हणून अधिक ख्याती असल्यामुळे त्याला युक्तीवादाला बोलण्यासारखं काही उरलं नाही; आणि दुसरा भिडूही गपगुमान पहिल्या भिडूच्या मागे चालायला लागला.
तो रस्ता आता आणखीनच चढाचा होता; तशीच दोन्ही बाजूंना घरं, बागा. थोडं चालून गेल्यावर पहिल्या भिडूच्या लक्षात यायला लागलं, की हे काही खरं नाही. तशी कुणकूण लागताच दुसर्‍या भिडूला चेव चढला. मात्र टूरचा पहिलाच दिवस असल्यामुळे भांडणाचा बेत रहित करून दोघं उलटे वळले.
एखादी वस्तू घरभर शोधून मिळाली नाही की परत पहिल्या जागीच व्यवस्थित शोधावी तसं पुन्हा मी तिठ्यापाशी येऊन तो हिरवा-पिवळा बोर्ड शोधायला सुरूवात केली. आणि यावेळी तो सापडला. बुटकासा, अगदी जमिनीलगत तो अगदी एका कोपर्‍यात लावलेला होता. त्या बाईनं बरोबर सांगितलं होतं. मात्र तो कोपरा धरून त्याच्या अलिकडची मोकळी जागा म्हणजे हात पसरून दाखवण्याजोगी मोठी पार्किंगची जागा अजिबातच नव्हती. तिथे जेमतेम २-३ छोट्या cars, त्या देखील कशाबशा पार्क करता आल्या असत्या. ‘पार्किंगची मोठी जागा’ याच्या जगभरातल्या व्याख्या वेगवेगळ्या असतात हे यानिमित्तानं सिद्ध झालं.
हिरव्या-पिवळ्या बोर्डालगत एक बारीकशी पायवाट आत शिरत होती. गोरज मुहूर्तावर त्या पायवाटेने आम्ही अखेर ओपुआ जंगलात शिरलो. गंमत म्हणजे, आधीच्या शोधाशोधीत मी जवळपास तिथपर्यंत जाऊन परत आले होते. तेव्हा बोर्ड शोधायचा होता, त्यामुळे वाटेकडे लक्षच दिलं नव्हतं. ते सगळं आठवून हसायला यायला लागलं. १० मिनिटं उगीच वाया घालवली होती.
गर्द झाडीतून चालायला सुरूवात केली. थोड्यात वेळात पायवाट वर चढायला लागली. एक बारीकसा ओहोळ लागला. झुळझूळ पाणी वाहत होतं. तो पार करण्यासाठी लहानसा लाकडी पूल होता. तो ओलांडला आणि झाडी आणखी गर्द झाली. बाहेर तिठ्याशी लख्ख ऊन असलं तरी जंगलात तुलनेनं चांगलंच अंधारून आलेलं. इथे मला जरा बाकबूक वाटायला सुरूवात झाली. जायचंय का शेवटपर्यंत, पुढे आणखीनच अंधारून येणार, परतताना तर काळोखच होईल, काही साप-सरडे असले म्हणजे, वगैरे नाना शंका-कुशंका यायला लागल्या. TripAdvisor वर तर जंगल एकदम सुरक्षित वगैरे मतं वाचलेली होती. तरी ‘अंदर की आवाज’ स्वस्थ बसू देईना. आम्ही सावकाश चालत, वर वर जात होतो. सुरूवातीलाच पायवाटेच्या कडेला कुठल्यातरी झाडाच्या दोन फांद्या पडलेल्या दिसल्या होत्या. बर्‍यापैकी सरळसोट, बारीक, हातात ठेवण्याजोग्या वजनाच्या. त्या आम्ही उचलून घेतल्या होत्या. चढताना त्या काठ्यांचा सपोर्ट कामी येत होता. एका क्षणी जाणवलं, की हे जरासं ट्रेकिंगसारखं होत चाललं आहे. ही जाणीव भारी होती. त्यामुळे मनातली बाकबूक किंचित मागे पडली.
जंगलात पूर्ण शांतता होती; आणखी कुणी तिथे असेल असं वाटत तरी नव्हतं. चढताना मला बर्‍यापैकी दम लागत होता. त्यामुळे तर शेवटपर्यंत जायचंच हा निश्चय आणखी पक्का व्हायला लागला. जरा वेळाने समोरून एक बाई आणि तिचा कुत्रा येताना दिसले आणि काय हायसं वाटलं. ती आमच्याकडे पाहून हसली, ‘हॅलो’ म्हणाली. १.४ किमी.चं अंतर आहे हे ठाऊक असूनही तिला मी ‘आणखी किती रस्ता आहे?’ असं विचारलं. ती ‘Ohh, just 10 or 15 minutes more...’ असं किरकोळीत म्हणाली आणि निघून गेली. मनात म्हटलं, तुझं काय जातंय किरकोळीत काढायला, तू रोज येत असशील, आम्हाला नाही सवय अशी रोज जंगलात भटकायची...
हपापत, धापा टाकत चढत होते. वाटेत आपापल्या कुत्र्यांना घेऊन आलेली आणि आता परत निघालेली आणखी २-३ मंडळी दिसली. मध्ये एक पॅच पायर्‍यांचा आला. चढाच्या रस्त्यावर पायर्‍यांसारखा महावैतागवाणा प्रकार नाही. १५-२० पायर्‍याच होत्या म्हणून नशीब. त्या चढून गेलो आणि मग जरा सरळ वाट सुरू झाली. गर्द झाडी होतीच; पण आता जरा उंचावर आल्यामुळे की काय, अंधारून आलेलं कमी झालं होतं. झाडांमधून कुठे कुठे ऊन दिसायला लागलं होतं. सपाट वाटेच्या कृपेनं काटेकोर भिडूला दिशा वगैरे ठरवायला थोडासा अवसर मिळाला... म्हणेपर्यंत परत चढ सुरू झाला. एका ठिकाणी वाट झपकन उजवीकडे वळली. तिथे काटकोनात दोन बाक दिसले. बाकांपाशीच आमची वाट संपत होती.
एका बाकावर एक चिनी रंगरुपाची तरुण मुलगी एकटीच बसलेली होती; हातातल्या फोनवर काहीतरी करत होती. बाकाच्या पुढ्यात झाडीतून खाली Paihia-bay दृष्टीस पडत होता.

निळं, नितळ पाणी; वरती निळं, नितळ आकाश; फारच झकास दृश्य होतं ते. हीच ती lookout ची जागा असावी हे लक्षात आलं. तिथे एक लाकडी रेलिंग होतं. सर्वात वरच्या लाकडी पट्टीवर कॅलिग्राफी, चित्रकला, खोदकाम, कोरीवकाम वगैरे केलेलं दिसत होतं. काही शब्द, नावं लिहिलेली दिसत होती. सार्वजनिक ठिकाणी असली ग्राफिटी चितारण्याची वृत्ती जगभरात सारखीच असते, असा त्याचा अर्थ होता. (त्यातला एकही शब्द/नाव भारतीय नव्हतं; ते पाहून मला उगीच हायसं वाटलं.) एका बाकाच्या मागे एक खडबडीत उंचवटा होता. त्यावर चढून खालच्या दृश्याचा फोटो काढण्याचा प्रयत्न केला. पण फारसं काही हाती आलं नाही.
तिथे आम्ही आपांपसांत बोलत होतो, समोरचं दृश्य आवाजी दाद देऊन admire करत होतो; फोटो-व्हिडिओ काढत होतो; आमचं हे सगळं सुरू असताना ती चिनी मुलगी फोनवर अखंड काहीतरी ब्राऊज करत होती. फोनच्या स्क्रीनवर हलणारा तिचा अंगठा वगळता ती जराही हललेली नव्हती. इथवर येऊन फोनच बघत बसायचं, तर ते ती खाली समुद्रकिनार्‍यावर किंवा तिच्या हॉटेलमध्ये बसूनही करू शकली असती, असं मनोमन वाटलं. (मनोमन कशाला, हे मी मोठ्यांदा बोलले असते तरी तिला थोडीच कळणार होतं.) बरं, तिच्याबरोबरही कुणी नव्हतं. तिथे एकटीनं येऊन फोन बघत बसावंसं तिला का वाटलं असेल कोण जाणे. आम्ही तिथून निघालो तरी ती जागची हललेली नव्हती. वाट पुन्हा झपकन डावीकडे वळली आणि मी त्या मुलीचा विचार सोडून दिला.
आता उताराचा रस्ता होता. चालायला लागलो. वेग आपोआपच जास्त होता. ‘जमलं तर करू’ म्हटलेली गोष्ट पहिल्याच दिवशी जमवली होती. त्या जाणीवेनंच खूप आनंद झाला होता. शिवाय, ट्रेकिंगचा feel, रस्ता शोधताना आलेली मजा, हा added bonus होता. डोंगरवाटा तुडवायला तर काय मला कायमच आवडतं. मग ते अंतर १ किमी असो, नाहीतर १० किमी! १०-१५ मिनिटांत खाली पोहोचलो. वाटेत परत काही ठिकाणी अंधार अगदी दाटून यायला लागला होता. तासाभरापूर्वी इथून जाताना आपल्याला बाकबूक वाटली होती याचाही आता मला विसर पडला होता.
जंगलातून बाहेर पडून परत ‘स्कूल-रोड’ला लागलो. दुपारी परिसरात सामसूम होती. आता जरा वर्दळ दिसत होती. मुख्य रस्त्याला लागताना समोरून ३-४ बायका येताना दिसल्या; छान कपडे, मेकअप, शूज, पर्सेस; त्यांतून अचानक आमच्या दिशेनं प्रश्न आला, ‘Could you find the road? How was the lookout?’ आधी काही कळेचना, की या बायांना कसं काय समजलं आपण कुठे गेलो होतो. तेवढ्यात ट्यूब पेटली, की दुपारी आम्हाला रस्ता सांगणारी बाईच आताही चौकशी करत होती. मी तिला अजिबात ओळखलं नाही. तिचा दुपारचा अवतार आणि आताचं रूप यात खूपच फरक होता. पण तिनं आम्हाला बरोबर ओळखलं होतं. तिला परत तोंडभरून हसून उत्तर दिलं, थँक्यू म्हटलं आणि हॉटेलचा रस्ता धरला.
७:००/७:३० वाजत आले होते. अजूनही लख्ख उजेड होता. दक्षिण पॅसिफिक समुद्र निवांत पहुडलेला होता. माझ्या मनात मात्र काहीतरी achieve केल्याच्या विचारानं उकळ्या फुटत होत्या...

त्याच्या दुसर्‍याच दिवशी सकाळी Hole in the Rock Cruise करून परत येताना (त्याबद्दलही लिहायचं आहेच.) आमच्या बोटीत काहीतरी किरकोळ तांत्रिक बिघाड झाला. म्हणून बोटवाल्यानं वाटेत एका लहानशा बेटापाशी बोट थांबवली. Paihia bayमध्ये अशी लहान-मोठी मिळून जवळजवळ १०० बेटं आहेत, म्हणे. आम्ही सगळे खाली उतरलो. दुसरी बोट बोलावली होती. ती यायला किमान २०-२५ मिनिटं लागणार होती. ते चिमुकलं बेट झकासच होतं. अर्धा तास तिथेच समुद्रकिनार्‍यावर वेळ काढायला काहीच हरकत नव्हती.

पण आमच्या बोटीतले काहीजण उतरल्यावर एका दिशेला चालायला लागले आणि जवळच्या टेकडीवर दिसेनासे झाले. मी जरा त्यांचा माग काढला, तर त्या मार्गावर परत एक हिरवा-पिवळा बोर्ड दिसला. Motuarohia Track आणि Way to viewing platform..

आदल्या दिवशीच्या माफक adventure चा हँगओव्हर अजून उतरलेला नव्हताच. मी बोटीवरच्या स्टाफपैकी एका मुलीला माहिती विचारली. तर तो रस्ताही आवाक्यातला आहे, असं दिसलं. त्या जागेला Captain Cook’s Lookout असंही म्हणतात, असं तिच्याकडून कळलं. कॅप्टन कूक तिथून समुद्रावरच्या हालचालींवर लक्ष ठेवायचा म्हणे. आम्ही मग जराही वेळ न दवडता तिला सांगून तडक ती दिशा पकडली. अंतर जास्त नव्हतं; मात्र चढ आदल्या दिवशीच्या तुलनेत खूप होता. शिवाय अर्धा रस्ताभर लाकडी जिने होते. (न्यूझीलंड सेनादलाने १२-१५ वर्षांपूर्वी या पायर्‍या तिथे बसवल्या, म्हणे.)
अधिक हपापत, अधिक धपापत १५ मिनिटांत वर पोहोचलो. आणि वरून जे काही amazing दृश्य दिसलं! प्रचंड वारा होता; गारठा होता; फोटो काढताना हात स्थिर ठेवणे कठीण जात होतं. पण त्या दृश्यानं डोळे जसे निवले त्याला तोड नव्हती. जवळपास २७० अंशातला देखावा पाहता येत होता. १० मिनिटं तिथे थांबलो आणि निघालो.

माफक का होईना, पण Unplanned adventure आणि ते कमालीचं निसर्गसौंदर्य यामुळे मला परत एकदा उचंबळून आल्यासारखं झालं. (खरं म्हणजे, हे पहिलं; रेडवूड्समध्ये उचंबळून आलं ते नंतर होतं.)
तसंच परत ५ मिनिटांत खाली आलो. तोवर दुसरी बोटही आलेली होती. या बेटाचं नाव Roberton Island असं नंतर नेटवर समजलं. मी मात्र ते ‘कॅ. कूक आयलंड’ या नावानंच लक्षात ठेवलंय. आजही ते नाव आठवलं, की मी डोळे मिटते आणि मनानं त्या viewing platform वर पोहोचते. तिथला वारा आजही माझ्या कानांत घुमतो; गारठ्यानं आखडलेली बोटं आठवतात. त्यापेक्षाही ज्या ऊर्मीनं मी ती वाट पकडली ती ऊर्मी परत एकदा शरीरात, मनात जागी झाल्यासारखी वाटते.
त्या ऊर्मीचं अप्रूप मनात कायम जागं राहो अशी माझी इच्छा आहे.

<क्रमशः>

न्यूझीलंड-५ : किवी शहरांतल्या डोंगरांवर (जंगल वॉक्स-ट्रेल्स, भाग २)

Submitted by ललिता-प्रीति on 12 March, 2019 - 15:48

न्यूझीलंड-१ : माओरी! माओरी!! - https://www.maayboli.com/node/65811

न्यूझीलंड-२ : Unique to NewZealand... हे फक्त इथेच! - https://www.maayboli.com/node/66047

न्यूझीलंड-3 : हा खेळ मिनरल्सचा - https://www.maayboli.com/node/66538

न्यूझीलंड-४ : You are here. (जंगल वॉक्स-ट्रेल्स, भाग १ला) - https://www.maayboli.com/node/67789

---------------------

पाहिया, रोटोरुआची भटकंती संपवून वेलिंग्टनला पोहोचलो तोवर अशा आयत्यावेळी ठरवून केलेल्या वॉक्सची जवळपास चटक लागल्यासारखं झालं होतं. वेलिंग्टनच्या वाटेवर असताना नकाशात हॉटेलचा पत्ता वगैरे पाहत होते; तेव्हा हॉटेलपासून जवळच ‘माऊंट व्हिक्टोरिया लूक-आऊट’ नावाचा ट्रेल दिसला. तिथे जायचं हे ओघानं आलंच.
वेलिंग्टनला हॉटेल चेक-इन केलं, i-SITE ची वारी केली, तिथे दुसर्‍या दिवशीच्या ‘झीलँडिया टूर’ची व्यवस्था लावली, तिथून जवळच्याच ‘बेसिन-रिझर्व क्रिकेट ग्राऊंड’मध्ये एक फेरफटका मारला आणि मग माऊंट व्हिक्टोरियाची वाट पकडली.
आमचं हॉटेल आणि आसपासचा रहिवासी भाग एका अर्थानं मा.व्हिक्टोरियावरच वसलेला होता. कारण आम्ही लूक-आऊटच्या दिशेला चालायला लागलो तो चांगलाच चढाचा रस्ता निघाला. जवळपास दहा-एक मिनिटं हाशहुश करत चालत होतो. दोन्ही बाजूंना टुमदार घरं नाहीतर २-३ मजली इमारती दिसत होत्या. पण चढ असा होता की धड फोटो काढायचंही सुचलं नाही.

आमच्या जरा पुढे एक बाई हातात भाजीपाला-वाणसामानाच्या पिशव्या घेऊन चालत होती. रस्त्याच्या शेवटी वस्ती संपून जिथे लूक-आऊटची डोंगरवाट सुरू होत होती, तिथे तिचं घर होतं. घराच्या फाटकातून ती आत शिरून दिसेनाशी झाली, म्हणून ते कळलं. मनात आलं, घरगुती बाजारहाट करून, वजन उचलून असं चढावर चालत यायचं म्हणजे केवढा व्याप आणि ताप! तो देखील आठवड्यातून किमान एक-दोन वेळा तरी करावाच लागत असेल. मग तिथे घरं घेऊन राहणार्‍यांनी काय विचार करून ती ठिकाणं नक्की केली असतील? बरं, ती काही झोपडपट्टी किंवा एखादी अनधिकृत वस्ती वगैरे नव्हती. सगळी व्यवस्थित बांधकामाची मध्यमवर्गीय/उच्च मध्यमवर्गीय घरं होती. पण अशा चढावरची घरं म्हणून ती स्वस्तात पडली असतील का? आम्ही वेलिंग्टनमध्ये होतो ते २ दिवस विकांताचे होते. त्यामुळेच बहुदा सर्व घरांसमोर गाड्या पार्क केलेल्या दिसत होत्या. अशा रस्त्याला पॅरलल पार्किंग करायचं म्हणजे देखील कठीण आणि काटेकोरपणे करायचं काम. अर्थात पुढे त्याचीही सवय होत असणार, म्हणा. त्या पायी चालणार्‍या बाईचं मात्र मला खरंच कौतुक वाटलं.
जंगलवाट सुरू होत होती तिथे एक माहितीफलक होता. त्याच्या चौथर्‍यावर जरा वेळ टेकलो, कारण चढाच्या रस्त्यानं बघताबघता चांगलाच घाम काढला होता.

चांगलं कडक ऊन होतं; तिथल्या बोचर्‍या गारठ्यात त्यामुळे खरं म्हणजे बरं वाटत होतं. अंगावरचं जॅकेटही निघालं, त्यानं अधिकच मोकळं मोकळं वाटायला लागलं. आणि आम्ही उत्साहात पायवाटेनं वर चढायला सुरूवात केली.

छान, शांत पायवाट; दोन्ही बाजूंना झाडी. आधीच्या अनुभवांवरून लक्षात आलं होतं, की अशा ट्रेल्सच्या वाटेवर व्यवस्थित पाट्या असतात, दिशादर्शक बाण असतात, एकूणच हे ट्रेल प्रकरण निःशंक मनानं जावं असं असतं. त्यामुळे आता मनोमन बाकबूक वगैरे नावालाही नव्हती. साधारण अर्धा तास कच्ची पायवाट होती. वाटेवर दमट माती, बारीक दगड-गोटे, मध्येच कडेला मातीच्या घट्ट ढिगार्‍याच्या आडून अर्धवट बाहेर आलेली एखादी मोठी शिळा; अशा शिळेवर जरावेळ उगीचच टेकल्याशिवाय मला राहवत नाही. म्हणजे तेव्हा मला दम लागलेला असतो, किंवा मी बसायला जागा शोधतच असते असं काही नसतं; पण आधीच्या लेखांमध्ये कुठेतरी म्हटलं तसं, असं केल्याशिवाय त्या ठिकाणाचा ‘फील’ आल्यासारखा वाटतच नाही. एका ठिकाणी तशीच टेकले. डोंगर माझ्यामागे होता, समोर होतं बघताबघता विहंगम फ्रेममध्ये गेलेलं वेलिंग्टन शहर. मात्र एक आहे, शहर अनोळखी असेल तर असा ‘bird’s eye view’ जवळपास वायाच जातो. कुठे कोणती ठिकाणं आहेत, त्यांचं आपांपसातलं रस्त्यावरचं अंतर किती आहे हे माहिती असेल, तर विहंगम दृश्यातल्या बदललेल्या perspective ची मजा असते, ती अशा ठिकाणी येत नाही. तरी त्यातल्या त्यात वरून ‘बेसिन-रिझर्व’ सापडलं; त्यावरून आमच्या हॉटेलची आणि i-SITE ची जागा नक्की केली; याहून अधिक काही करणं शक्य नव्हतं.

एका ठिकाणी आमची पायवाट पक्क्या रस्त्याला जाऊन मिळाली. हा मा.व्हिक्टोरियावर वाहन घेऊन येण्याचा रस्ता. आम्ही हॉटेलपासून पायी आलो त्या तुलनेत हा पक्का रस्ता बराच लांबून येत असावा असं दिसलं. पक्का रस्ता लागल्यावर थोडीफार वर्दळही लागली. स्ट्रोलर्समधून कच्च्याबच्च्यांना घेऊन निघालेले आई-बाप, विकांत असल्यामुळे हुंदडायला आलेली तरूण पोरंपोरी, खाजगी वाहनं, पर्यटकांच्या दोन-चार बसेस...

आणखी १०-१५ मिनिटांत आम्ही समीटला पोहोचलो. इतका वेळ स्वच्छ ऊन्ह अधिक गार वारा असं दुर्मिळ combination सुखावह वाटत होतं; ते चित्र वर पोहोचताच पूर्णतः बदललं. वर ऊन्ह होतंच, पण प्रचंड सोसाट्याचा आणि अचाट बोचरा वाराही होता. ‘Windy Wellington’चा खरा हिसका तिथे बसला. वरून ३६० अंशात शहराचं अप्रतिम दृश्य दिसत होतं; लांबवर विमानतळाची धावपट्टी दिसत होती; तिथे ये-जा करणारी विमानं दिसत होती; एकीकडे वेलिंग्टन बंदर, त्याच्या जरा डावीकडे आम्ही जिथून आलो तो रहिवासी भाग; आणखी डावीकडे अथांग साऊथ पॅसिफिक सी!

दूरवर तंद्री लावून एकटक बघत बसावं असं इतकं काय काय समोर होतं, पण तो वारा...!! समीटच्या ठिकाणी मोठा गोलाकार observation deck आहे, कडेला रेलिंग आहे. रेलिंगवर ओळीनं अनेक माहितीफलक होते. १८व्या-१९व्या शतकातला वेलिंग्टनचा इतिहास, त्या बंदराचं महत्व वगैरे बरीच काय काय इंटरेस्टिंग माहिती होती; पण तो वारा...!! धड काही सुचूच देत नव्हता!! फोटो काढायचे तर हात स्थिर ठेवणे कठीण होतं; फोन हातातून उडून जाईल की काय असं वाटत होतं.

समीट डेकवरून काही पायर्‍या खाली उतरून मग पुन्हा थोडी फिरण्यासारखी मोकळी जागा होती. त्या जागेत Richard Byrd या अंटार्क्टिक संशोधकाचं एक छोटंसं स्मारक आहे. स्मारकाचा आकार बर्फाळ प्रदेशात संशोधक ज्या प्रकारच्या तंबूत राहतात तसा आहे. आत Richard Byrd चा अर्धाकृती पुतळा आहे. पुतळ्याच्या मागच्या भिंतीसाठीचे दगड अंटार्क्टिकाच्या एका ग्लेशियरमधून आणलेले आहेत, अशा अर्थाची एक पाटी तिथे जमिनीत लावलेली होती. त्या ग्लेशियरचं नावही दिलेलं होतं. हे एक मला जरासं झेपलं नाही. पर्यावरणवाद्यांनी याला आक्षेप वगैरे कसा घेतला नाही, असा प्रश्न पडला. पण मी त्यावर फारसा विचार केला नाही; कारण स्मारकाची मागची बाजू अधिक इंटरेस्टिंग होती. तंबूच्या आकारातली ती मागची बाजू बरोबर उत्तर-दक्षिण येईल अशी रचना केलेली आहे. तिथे एका मोठ्या माहितीफलकावरच्या नकाशात वेलिंग्टन आणि अंटार्क्टिका खंडाची पॅसिफिक समुद्रातली जागा दर्शवलेली होती. शेजारी लिहिलं होतं, की तंबूच्या त्या रेषेत सरळ उड्डाण केलं तर पुढचा थांबा असेल थेट अंटार्क्टिका खंड.

ते वाचून क्षणभर थबकायला झालं. वेलिंग्टन असं पॅसिफिक समुद्रात ‘शेवटी’ आहे, याची कल्पनाच नव्हती. आपण दक्षिण गोलार्धातल्या एका टोकावर उभे आहोत, हा scenario अंतराळाच्या perspective मधून नजरेसमोर तरळून गेला. तरी कुठेतरी वाटलं, की हवेतून उडत थेट अंटार्क्टिकाला जाता येत असेल, पण न्यूझीलंडच्या साऊथ आयलंडचा एखादा बारीकसा भाग तरी त्या axis च्या वाटेत मध्ये येत असणारच. मग वार्‍याची तमा न बाळगता डोळ्यांवरचा गॉगल काढला, फोनवरचा मॅप उघडला, झूम-आऊट करून अंटार्क्टिकाला मॅपवर आणलं, दुसर्‍या फोनची edge त्या रेषेत ठेवून बघितली, तर खरंच तसंच होतं. (वास्तविक, असा पडताळा करण्याचं मला काही नडलेलं नव्हतं. पण मुळात नकाशे हे माझं आवडतं प्रकरण; त्यात टूर-प्लॅनिंगपासूनच न्यूझीलंडचा नकाशा इतक्या वेळा पाहिला गेला होता, तरी आपल्याला कधीच कसं हे लक्षात आलं नाही, ही टोचणी त्यामागे जास्त होती. असो.)

त्या उत्तर-दक्षिण रेषेनं मा.व्हिक्टोरिया ट्रेलचं सार्थक झालं. पाहिया-रोटोरुआच्या तुलनेत वेलिंग्टनमध्ये अंधार लवकर पडणार याची कुणकूण लागली तसं आम्ही तिथून निघालो. पायवाटेवरून जरासं खाली आल्यावर कानांशी सुसाटणारा वारा आधी बंद झाला; त्यानं कोण हायसं वाटलं!
डोंगरावरून आम्ही खाली उतरत असतानाच आकाशात हळूहळू ढग जमायला लागले होते. रात्री जेवणाच्या शोधार्थ परत बाहेर पडलो, तर किंचित भुरभूर पाऊस पडत होता आणि अचाट बोचरा वारा मा.व्हिक्टोरियावरून खाली रस्त्यांवरही उतरला होता. जेवणानंतर वेलिंग्टन बंदराच्या परिसरात एक फेरफटका मारण्याचं ठरवलं होतं; पण ‘Windy Wellington’नं तो बेत रहित करायला लावला.

----------

Cut to .... १२ दिवसांनंतर, ऑकलंड.

न्यूझीलंड टूरचा शेवटचा दिवस. दिवसभराचा काहीही कार्यक्रम ठरवलेला नव्हता. तरी हाताशी एक अख्खा दिवस होता. त्यामुळे सकाळी नाश्ता वगैरे करून नकाशा धुंडाळत होतो. नेचर ट्रेल, पायपीट, या प्रकारातली दोन ठिकाणं खुणावत होती. एक, One Tree Hill आणि दुसरं, Mt. Eden. पैकी One Tree Hill जरा लांबच पडत होतं. दुसर्‍या दिवशी भल्या पहाटे निघायचं होतं. त्यामुळे तो पर्याय बाद केला.
तुलनेनं माऊंट ईडन जवळ होतं. जरा शोधाशोध केल्यावर कळलं, की तिथून जवळ ‘माऊंट ईडन’ हे ऑकलंडचं उपनगरीय रेल्वे स्टेशन होतं. मग काय! तडक ऑकलंड उपनगरीय रेल्वे सेवा आजमावून बघायचं ठरवून टाकलं. माऊंट ईडनची ट्रेन ‘Britomart’ स्टेशनवरून सुटते असं नेटवर वाचलं. आदल्या दिवशी संध्याकाळी आम्ही ऑकलंड बंदर परिसरात बरंच पायी फिरलो होतो. तेव्हा एक मोठं उपनगरीय रेल्वे स्टेशनही बाहेरून पाहिलं होतं. नकाशात पाहिलं तर आम्ही पाहिलेलं ते स्टेशन ब्रिटोमार्टच निघालं. (आदल्या दिवशी यातलं काहीच डोक्यातही नव्हतं; त्यामुळे स्टेशनचं नाव वगैरे बघून ठेवावं असं काही वाटलं नव्हतं.)

मा.ईडनचा हा आमचा ट्रेल सुरू झाला तो आमच्या हॉटेलपासूनच. आदल्या दिवशी निरुद्देश भटकताना फारसं काही जाणवलं नव्हतं; पण आता लक्षात आलं, की ब्रिटोमार्टपर्यंत परत चालत जायचं तर बराच वेळ गेला असता. मग तिथपर्यंत जाण्यासाठी बसची शोधाशोध सुरू केली. हॉटेलपासून जवळच Auckland SkyBusचं (ऑकलंडची सिटी बस) एक ‘airport drop special’ थांबा-cum-कार्यालय-cum-तिकीट घर होतं. तिथे केवळ विमानतळाला जाणार्‍या आणि विमानतळाहून येणार्‍या बसेस थांबत होत्या. तरी आम्ही सरळ तिथेच जाऊन धडकलो आणि ब्रिटोमार्टच्या बसची चौकशी केली. जराशा भलत्या ठिकाणी चौकशी केली गेली तरी कोणतेही ‘लूक्स’ न मिळता व्यवस्थित माहिती मिळते याची गेल्या २-३ आठवड्यांत इतक्या वेळा प्रचिती आलेली होती, की आम्ही निवांत होतो. आणि तसंच झालं. बसस्टॉपवर उभ्या असलेल्या तिकीट तपासनीसानंच आम्हाला माहिती दिली. रस्त्याच्या दुसर्‍या बाजूला त्या बससाठीचा स्टॉप होता, तो दाखवला. ती बस थेट ब्रिटोमार्टला जाणारी नव्हती; त्यामुळे दुसर्‍या बससाठी कुठे उतरावं लागेल ते देखील सांगितलं. आम्हाला लगेचच बस मिळाली. बस बदलायची वेळ आली तिथे उतरल्यावर मेंदूतल्या आदल्या दिवशीच्या जीपीएसमुळे ब्रिटोमार्ट स्टेशन जवळ आल्याचं समजलं. मग आम्ही दुसरी बस पकडायचा विचार सोडून दिला आणि पायी निघालो.
जेमतेम ५-१० मिनिटांत स्टेशनला पोहोचलो; स्टेशनात शिरल्यावर लक्षात आलं, की कालच्या रस्त्यापेक्षा आज आम्ही वेगळ्याच वाटेनं आलो होतो! पण तरी exploration केल्यासारखं वाटत होतं ते भारी होतं.
तिकीट काढलं. रेल्वे स्टेशन म्हणावं तर ट्रेन्सचा, रुळांचा कुठे मागमूसही नव्हता. एका ठिकाणी खाली जाणारे जिने दिसत होते. प्लॅटफॉर्मवर जाण्यासाठी तोच रस्ता होता; पण रेल्वे भुयारी नव्हती; फक्त स्टेशन भुयारी होतं. ४ जिने उतरून गेलो तर खाली ३-४ प्लॅटफॉर्म्स दिसले. स्टेशनावर सगळा शुकशुकाट! एका प्लॅटफॉर्मवर ट्रेन उभी होती.

आमच्या तिकिटावर जी वेळ लिहिली होती तीच ही ट्रेन किंवा कसं वगैरे विचार करत जरा उभे होतो, तर एक रेल्वे स्टाफपैकी वाटणारा मनुष्य जवळ आला. ‘You guys from India?’ त्यानं चौकशी केली. आम्ही ‘बुगुबुगू’ केल्यावर तो एकदम सैलावला आणि उत्साहानं गप्पा मारायला लागला. तो चेन्नईचा होता, गेली २०-२२ वर्षं ऑकलंडमध्ये तिकीट तपासनीसाची नोकरी करत होता. त्यानं आमचं तिकीट बघितलं. आमची ट्रेन कुठल्या प्लॅटफॉर्मवर आणि किती वाजता येईल ते सांगितलं.
मग त्यानं आपणहून आम्हाला त्या उभ्या असलेल्या ट्रेनच्या इंजिनरूममध्ये नेलं; तिथले consoles, controls वगैरे दाखवले; फक्त फोटो काढू दिले नाहीत, नाहीतर त्याच्या नोकरीवर गदा आली असती, म्हणे. स्टेशनात कुठे सीसीटीव्ही नव्हते का, असा प्रश्न पडला. इंजिनरूममध्ये मला चिंता, की तेवढ्यात ती ट्रेन सुटली तर काय? पण मग म्हटलं, आपण तिकीट तर काढलेलं आहे; ट्रेन सुटली तर या महाभागाला पकडून ठेवायचं; उतरू द्यायचं नाही. पण तसं काही झालं नाही.
आम्ही खाली उतरून परत जरा वेळ गप्पा मारल्या. ऑकलंडमधले train rush hours, नोकरदार माणसांसाठीच्या प्रवासाच्या सोयी; सकाळी साडेनऊ-दहा पर्यंत ट्रेन्सना गर्दी असते, त्यानंतर निवांत असतं, मग संध्याकाळी ६-७ वाजता गर्दी, वगैरे. आम्ही मुंबईहून आलोय, हे कळल्याबरोब्बर त्यानं न्यूझीलंड-भारत आंतरराष्ट्रीय स्नेहसामना सोडून दिला आणि चेन्नई-मुंबई स्थानिक कबड्डी सुरू केली... बाप रे, मुंबईच्या लोकल ट्रेन्स, भयानक गर्दी, मी तो प्रवास करण्याचा विचारही करू शकत नाही, चेन्नईतच छान वाटतं, इत्यादी... मग आम्ही गप्पा आवरत्या घेतल्या आणि आमच्या प्लॅटफॉर्मवर जाऊन उभे राहिलो.

ट्रेन आली, रिकामीच होती. आत चढलो. समोरच एका छोट्या फलकावर ‘कृपया, रेल्वे क्रॉसिंगपाशी मोबाईल हेडफोन्स काढून ठेवा’ अशी पाटी दिसली. (इतका वेळ मुंबई लोकल ट्रेन्सशी काही कनेक्शनच होत नव्हतं, ते इथे झालं.) पुढच्या ‘पार्नेल’ स्टेशनला काही कॉलेजवयीन मुलं डब्यात चढली. त्यांच्या आपांपसांत जोरजोरात गप्पा सुरू होत्या. तिथल्या तरुणाईचे गप्पांचे विषय जाणून घेऊ म्हणून मी जरा कान टवकारले तर ती मुलं बिचारी अभ्यासाबद्दलच बोलत होती. मग मी तो नाद सोडून दिला. पुढचं स्टेशन ‘न्यू मार्केट’. हे एक जंक्शन आहे. आमची ट्रेन स्टेशनात थांबली, पुन्हा जराशी उलट्या दिशेला गेली आणि मग मार्गस्थ झाली. तिसरं स्टेशन ‘माऊंट ईडन’.

आम्ही उतरलो. निर्मनुष्य स्टेशनाचा एक फोटो काढला आणि जिना चढून वर रस्त्यावर आलो. तिथून माऊंट ईडनची वाट शोधायला फारसं जड गेलं नाही.

Travel sites वर याचा उल्लेख ‘Mt Eden Volcano Walk’ असा केला जातो. साधारण दीड-दोन किमीचं अंतर; स्वच्छ, डांबरी पायवाट, भरपूर झाडी; मात्र संपूर्ण चढाचा रस्ता आहे; सवय नसेल तर धाप लागतेच. आम्ही पायपिटीच्या दृष्टीनंच निघालो होतो, त्यामुळे तो प्रश्न नव्हता.
वास्तविक माऊंट ईडन हा एक मृत ज्वालामुखी आहे. काही हजार वर्षांपूर्वी त्याचा शेवटचा उद्रेक झाला होता. समीटच्या जरासा अलिकडे एक मोठा crater दिसतो. तिथे आता सगळं हिरवंगार गवत आहे. मात्र क्रेटरच्या आत उतरू नये अशा पाट्याही तिथे दिसल्या. त्यामुळे तो मृत नसून सुप्त ज्वालामुखी असावा का, अशी शंका आली.

क्रेटरच्या कडेकडेने वरती जाण्याची वाट आहे. चालताना खाली ऑकलंड शहर दिसत होतं; इथे परत तेच, एक ऑकलंड स्काय टॉवर वगळला तर इतर काहीच ओळखीचं नव्हतं; असं म्हणेम्हणेपर्यंत खाली ‘ईडन पार्क क्रिकेट ग्राऊंड’ दिसलं.

इथे ते रग्बी ग्राऊंड म्हणून ओळखलं जातं. रग्बीच्या सामन्यांव्यतिरिक्त वेळ उरला तर तिथे क्रिकेटच्या मॅचेस होतात. (आम्ही आदल्या दिवशी क्रिकेट ग्राऊंडला कसं जायचं त्याची चौकशी केली होती, तेव्हा ही माहिती मिळाली होती.)
रमतगमत, फोटो काढत समीटला पोहोचलो. मध्येच ऊन्ह, मध्येच ढग येत होते; हवा छान होती; मुख्य म्हणजे वेलिंग्टनसारखा हैराण करणारा वारा नव्हता.

समीटपाशी एक अतर्क्य गोष्ट पाहिली.
अशा ठिकाणी अनेकदा असते तशी तिथे एका चौथर्‍यावर जगभरातल्या विविध प्रमुख शहरांची दिशा आणि अंतरं दर्शवणारी एक मोठी गोलाकार पितळी पाटी लावलेली होती. जो-तो तिथे जाऊन आपापल्या ओळखीची नावं शोधत होता, त्याचे फोटो काढत होता; त्यात काही फार नवल नव्हतं. आम्हीही दिल्ली शोधलं; त्याऐवजी मुंबई दिसल्यावर खूष झालो. पाऊस-वार्‍यामुळे ती पाटी जराशी काळी पडली होती, मात्र पाटीवरचं ‘बीजिंग’चं नाव तेवढं लख्ख चमकत होतं.

ते कसं काय, हा प्रश्न पडेपडेपर्यंत त्याच्या उत्तराचा ‘live demo’ मिळाला! दहा-एक मिनिटंच आधी तिथे एक मोठी बस भरून चिनी पर्यटक आले होते. त्यातले काही त्या पाटीपाशी जमले; त्यांनीही त्यांच्या ओळखीचं नाव शोधलं असणार; ते दिसल्या दिसल्या अनेक दिवस हरवलेलं मांजरीचं चिमुकलं पिल्लू अचानक सापडलं तर त्याला कसं कुरवाळू तसं त्यांनी त्या बिजींग शब्दाला अक्षरशः कुरवाळायला सुरूवात केली. सर्वांच्या चेहर्‍यांवर जुन्या हिंदी सिनेमातल्या अंध, म्हातार्‍या ‘माँऽऽ’सारखे भाव. आसपास उभ्या असलेल्या आमच्यासारख्यांना ते चिनी ‘बिजींग ऽऽ बिजींगऽऽ’ करत तिथे बोट दाखवून सांगत होते; मोठमोठ्या आवाजात मागच्यांना बोलावत होते; मग मागून आलेले बिजींगला कुरवाळण्याचं काम पुढे सुरू ठेवत होते. असं त्यांचं पुढची ५-१० मिनिटं सुरू होतं. मी अक्षरशः अवाक्‌ होऊन ते पाहत होते. हे नुसतं कुणी मला सांगितलं असतं तर माझा विश्वास बसला नसता. पण चकाकत्या बिजींगचा धडधडीत पुरावा समोर होता. (बिजींगलगतच मॉस्कोचंही नाव होतं; collateral damage मुळे ते पण चकाकत होतं.) ही देशप्रेम व्यक्त करायची अनोखी पद्धत म्हणायची? की जागतिक पातळीवरचं exposure नसल्याचा परिणाम म्हणायचा? की चायना-मेड social conditioning म्हणायचं? काही कळेना. त्यांतल्या कुणालातरी कारण विचारण्याची माझी फार इच्छा होती. पण परदेशात ग्रूपनं फिरणार्‍या चिनी पर्यटकांना एकतर इंग्रजी बोलता येत नाही, किंवा त्यांच्याशी बोलायला गेलं तर ते उत्तर द्यायला अजिबात उत्सुक नसतात, असा माझा एकंदर अनुभव; त्यामुळे तसाही विचारून फारसा उपयोग झाला नसताच. त्या अचाट आणि अतर्क्य गोष्टीचा अर्थ लावायचा मी बराच वेळ प्रयत्न करत राहिले...
दीड-दोनपर्यंत तिथे निवांत वेळ काढला आणि मग परत फिरलो.
माऊंट ईडनला काही अंतरापर्यंत वाहनं आणण्याची सोय आहे. मोठ्या टूरिस्ट बसेससाठी पार्किंगचीही जागा आहे. पार्किंगच्या ठिकाणी एका बाजूच्या लॉनवर २-३ मोठे कापडी फलक अंथरून ठेवले होते; फलकांवर काही चित्रं, फोटो आणि चिनी लिपीतला मजकूर दिसत होता.

माझी उत्सुकता चाळवली. मी जवळ जाऊन पाहिलं, तर त्यातले काही फोटो ओळखीचे वाटले. ते तियानानमेन चौकातल्या त्या काळ्या घटनेबद्द्लचे होते. रणगाड्यासमोर हात पसरून उभा असलेला एक मनुष्य - हा फेमस फोटोही होता. चिनी मजकुरात एकच इंग्रजी वाक्य दिसलं. ते कसल्याशा संघटनेचं होतं; आणि एकूण फलकांमधून चिनी कम्युनिस्ट नेत्यांचा निषेध केला असावा असं दिसत होतं. त्या वरच्या कुरवाळू चिन्यांची बस तिथेच शेजारी उभी होती. तिथे येणार्‍या चिन्यांना ते फलक दिसावेत असेच अंथरलेले होते. आता मला उत्सुकता वाटली, की कुरवाळू चिनी हे फलक पाहून कशी प्रतिक्रिया देत असतील? की या फलकांचा परिणाम म्हणून तो वरचा चकाकता पुरावा होता? काही कळायला मार्ग नव्हता. ते चिनी खाली परतेपर्यंत थांबून ते काय करतात बघावं असाही एकदा विचार आला. पण पोटात कावळे कोकलत असल्यामुळे मी तो सोडून दिला.

खाली उतरून रस्त्यावर आलो. एका दुकानात चौकशी करून बस-स्टॉप शोधला आणि बसनं दुपारनंतर हॉटेलवर परतलो.
पाहियात पहिल्या दिवशी जसं काहीतरी achieve केल्यासारखं वाटलं होतं, तसंच परत वाटलं. न्यूझीलंडमधला शेवटचा दिवस ध्यानीमनी नसलेल्या प्रकारे सार्थकी लागला होता.

न्यूझीलंड-६ : किवी क्रिकेट ग्राऊंड्स

Submitted by ललिता-प्रीति on 27 January, 2020 - 15:17

न्यूझीलंड-१ : माओरी! माओरी!! - https://www.maayboli.com/node/65811

न्यूझीलंड-२ : Unique to NewZealand... हे फक्त इथेच! - https://www.maayboli.com/node/66047

न्यूझीलंड-3 : हा खेळ मिनरल्सचा - https://www.maayboli.com/node/66538

न्यूझीलंड-४ : You are here. (जंगल वॉक्स-ट्रेल्स, भाग १ला) - https://www.maayboli.com/node/67789

न्यूझीलंड-५ : किवी शहरांतल्या डोंगरांवर (जंगल वॉक्स-ट्रेल्स, भाग २) - https://www.maayboli.com/node/69265

---------------------

न्यूझीलंड टूरच्या आधीच्या आठवड्यात टीव्हीवर रॉस टेलरचे इंग्रजी उच्चार समजून घेण्याचा प्रयत्न केला होता; तरी त्या देशात फिरताना खास क्रिकेट थीम मनात धरून फिरावं, बघावं असं काही निघताना डोक्यात नव्हतं. तिथे पहिल्याच दिवशी पाहियाच्या समुद्रकिनार्‍यावर (Horotutu Beach) भटकताना ही एक पाटी दिसली आणि तो धागा लक्षात आला.

ज्ञात माहितीनुसार न्यूझीलंडमध्ये १८३२ साली पहिला किकेट सामना खेळला गेला. सामन्याची जागा त्या पाटीच्या आसपास कुठेतरी असावी असं त्यात लिहिलेलं होतं. हा फोटो काढला तिथे आता व्यवस्थित डांबरी रस्ता आहे. समोर समुद्र. म्हणजे रस्त्याच्या दुसर्‍या बाजूला ते ठिकाण असावं असा आम्ही अंदाज बांधला. आता त्या बाजूला घरं, हॉटेलं वगैरे आहेत. पाहियात क्रिकेटचा उल्लेख अन्यत्र कुठे दिसला नाही. पुढे रोटोरुआतही तसंच. शिवाय इतर इतकं काय काय नवनवीन बघण्यासारखं होतं, की क्रिकेट-क्रिकेट करत फिरावं असं काही वाटलेलं नव्हतं.
क्रिकेट परत एकदम समोर आलं वेलिंग्टनला, टूर सुरू होऊन एक आठवडा उलटून गेल्यावर.

वेलिंग्टनला एअरपोर्टबाहेर आलो, तिथे एकमेव दिसलेली टॅक्सी घेतली आणि हॉटेलच्या दिशेनं निघालो. टॅक्सीवाला पाकिस्तानी होता. आम्ही इंडियन आहोत हे कळताच त्याने मस्त हिंदीतून गप्पा मारायला सुरूवात केली. वेलिंग्टनमध्ये फारसे भारतीय पर्यटक येत नाहीत, म्हणाला. तुम्हाला इथे फिरायला गाडी हवी असेल तर सांगा; माझा हाच व्यवसाय आहे; असं म्हणून त्याने त्याचं व्हिजिटिंग कार्डही दिलं. रस्त्यात तो वेलिंग्टन शहराची थोडीफार माहिती सांगत होता; वाटेत दिसणार्‍या शहरातल्या जागा, रस्ते, काही इमारती, त्यांची नावं, वगैरे.
वाटेत व्हिक्टोरिया टनेल आला. माऊंट व्हिक्टोरिया ही वेलिंग्टन शहरातली प्रसिद्ध जागा आहे, इत्यादी बोलत बोलत टनेलच्या बाहेर निघालो आणि एका ठिकाणी उजवीकडे वळलो. ड्रायव्हर डाव्या हाताला इशारा करत म्हणाला- “हे दिसतंय ते आहे the biggest round-about of the Southern Hemisphere... त्याला the Basin Reserve म्हणतात...” ते नाव मेंदूपर्यंत पोचायला काही क्षण लागले; आणि मी आनंदानं उडालेच. त्याला म्हणावंसं वाटलं, अरे नुसतं round-about काय, round-about?? फेमस क्रिकेट ग्राऊंड आहे ते!!

का कोण जाणे, The Basin Reserve या नावानं कॉलेजच्या दिवसांपासून मनात घर केलं होतं. (आत्ता लिहितानाही उचंबळून आल्यासारखं झालं.) माझ्या आठवणीप्रमाणे, late 80’s मध्ये आपल्या टीमच्या ऑस्ट्रेलिया-न्यूझीलंडमधल्या टेस्ट-मॅचेसचं दूरदर्शनवर थेट प्रक्षेपण सुरू झालं. वेळेच्या फरकामुळे ते मध्यरात्री दोन-अडीच वाजता सुरू व्हायचं. तेव्हा २४ तास टीव्ही नव्हता. त्यामुळे त्याचं फार अप्रूप वाटायचं. शिवाय channel-9 चं तेव्हा out of the world वाटणारं प्रक्षेपण, स्लो-मोशन्स, रिची बेनॉची कॉमेंट्री, ॲनालिसीस वगैरेंमुळे ट्रीट असायची. त्या टेस्ट-मॅचेस असतील तेव्हा मी रात्री २ चा गजर लावून उठायचे आणि पहिलं सेशन पाहून सकाळच्या कॉलेजला जायचे. कॉलेजमध्ये आणखी एक क्रिकेटवेडी मैत्रीण होती. ती पण पहाटे मॅच बघून आलेली असायची. मग आम्ही दोघीच त्याच्या गप्पा मारायचो.
या सगळ्यात MCG, SCG, Gabba, WACA, या नावांच्या तुलनेत The Basin Reserve हे नाव फारच artistic वाटायचं. ऑस्ट्रेलियातल्या स्टेडियम्सच्या तुलनेत ते चिमुकलं असल्यामुळे फार आवडायचं सुद्धा...

हे सगळं त्या दिवशी परत आनंदात उचंबळून वर आलं. त्याच्या पुढच्याच चौकात आमचं हॉटेल होतं. ग्राऊंडपासून हॉटेल इतकं जवळ आहे म्हटल्यावर काय, तिथे जायचं हे obvious होतं. दुपारी ४ च्या सुमारास बाहेर पडलो; अंतर जेमतेम अर्धा किमीच होतं. तिथे सिक्युरिटी वगैरे असणारच, मग आपल्याला just like that आत शिरू देतील का, वगैरे प्रश्न होतेच. पण म्हटलं जाऊन बघू; कुणी मनाई केली तर परत येऊ. तर तिथे टोटल शुकशुकाट होता. तरी आम्ही मेन एन्ट्रन्सपाशी पाच-एक मिनिटं घोटाळलो; गेट उघडं होतं, पण आत जावं की नाही कळत नव्हतं. तेवढ्यात १-२ माणसं त्या गेटमधून ये-जा करताना दिसली. मोठा चौक ओलांडून इकडून तिकडे जावं तशीच ती त्या गेटमधून निघून गेली. ती जागा ’क्रिकेट ग्राऊंड’ म्हणून कुणाच्याही खिजगणतीत नव्हती. मग आम्हीही बिन्धास्त आत शिरलो.

प्रथमच एका आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट मॅचेससाठीच्या स्टेडियमच्या आत पाय ठेवला होता. जाम भारी वाटत होतं.

उजव्या हाताला छोटंसं पॅव्हेलियन, विरुद्ध बाजूला elevated lawns, मागे माऊंट व्हिक्टोरिया. बस्स! इतकंच. बराच वेळ मी तिथे उभ्या उभ्या तो परिसर नुसता न्याहाळत होते. टेस्ट-मॅच असेल तेव्हा इथे कसं दृश्य असेल ते इमॅजिन करत होते.

मग पॅव्हेलियनच्या कडेकडेने चालायला सुरूवात केली. पॅव्हेलियन संपलं तिथे त्या ग्राऊंडची माहिती सांगणारा एक विभाग दिसला. जुने-जुने २०व्या शतकाच्या सुरूवातीचे क्रिकेट सामने, त्यातले प्रसिद्ध खेळाडू वगैरे माहिती डिस्प्ले केली होती.

या ग्राऊंडवरचा सर्वाधिक टेस्ट स्कोअर आणि न्यूझीलंड टीमचा इथला सर्वाधिक टेस्ट स्कोअर असा एक मोठा डिस्प्ले दिसला.

तो ३०२ स्कोअर कोणत्या टीमचा ते तिथे लिहिलेलं नव्हतं. (आम्ही पाहून आल्यानंतर हे आकडे बदललेही असतील.)

पायाखालच्या वाटेवर डांबरात २ पाट्या बसवलेल्या दिसल्या.

ब्रँडन मॅकलमचं debut पासून सलग १०० टेस्ट्स खेळण्याचं रेकॉर्ड, आणि १९९१ सालच्या न्यूझीलंड-श्रीलंका टेस्ट मॅचमधली मार्टिन क्रो-अँड्रू जोन्सची रेकॉर्ड पार्टनरशिप - याबद्दल तिथे माहिती लिहिलेली होती.

’मनाई’ कॅटेगरीतला एकमेव बोर्ड इथे होता (ग्राऊंडच्या देखभालीचं काम सुरू आहे, ग्राऊंडमध्ये प्रवेश करण्यास मनाई आहे.) तिथला बाऊंड्री रोप उचलून लाकडी कंपाऊंडवर ठेवलेला होता.

मी जाऊन त्या रोपला हळूच हात लावून आले. अगदी बाऊंड्री अडवून ४ रन्स वाचवल्याचं फीलिंग आलं!

लांबवर elevated lawns वर एक-दोघं उन्हात निवांत पडलेली होती. बाकी तिथे अक्षरशः चिटपाखरूही नव्हतं. मॅचेस असतील तेव्हा या ग्राऊंडची शान, नसतील तेव्हा किस झाड की पत्ती! त्याचीच फार मजा वाटत होती. पण त्यामुळेच आम्ही त्या जागी निवांत फिरू शकलो होतो.
(तिथून मग माऊंट व्हिक्टोरियावर फिरायला गेलो. वरून परत बेसिन-रिझर्व दिसलं. त्याचा फोटो https://www.maayboli.com/node/69265 (न्यूझीलंड-५ : किवी शहरांतल्या डोंगरांवर) या धाग्यावर आहेच.)

----------

त्यानंतर एक आठवड्यानं क्वीन्सटाऊनमध्ये पोचलो. तिथला हॉटेलचा मालक सत्तरीचा, पण फार उत्साही होता. हॉटेल सिटी सेंटरपासून थोडं लांब होतं. तर त्यानं आम्ही पोचलो त्यादिवशी संध्याकाळी आम्हाला सिटी सेंटरमध्ये त्याच्या कारमधून फ्री-राइड देऊ केली. वाटेत एका जागी गाडी थांबवून, क्वीन्सटाऊन लेक दाखवलं, थोडी माहिती सांगितली; लेकच्या मध्यभागी एक बेट आहे, त्यावर गोल्फ कोर्स आहे, वगैरे. मी त्याला ’गोल्फ कोर्स वगैरे जाऊ दे’ अशा आविर्भावात क्वीन्सटाऊन क्रिकेट ग्राऊंड कुठे आहे असं विचारलं. त्यानं ती दिशा दाखवली. ते उलट दिशेला जरा लांब होतं.
आम्ही क्वीन्सटाऊनमधून निघायच्या दिवशी त्यानं आम्हाला एअरपोर्टपर्यंत पुन्हा फ्री-राइड देऊ केली. ’जरा १०-१५ मिनिटं आधी निघणे शक्य असेल तर वाटेत क्रिकेट ग्राऊंड दाखवतो’ म्हणाला. मी टुण्णकन उडीच मारली. ते तर बेसिन-रिझर्वपेक्षाही चिमुकलं ग्राऊंड निघालं. पण अत्यंत सुंदर आणि निसर्गरम्य.

आम्हाला ऑकलंडचं विमान पकडायचं होतं, त्यामुळे तिथे बेसिन-रिझर्वइतका वेळ घालवता आला नाही. तरी पॅव्हेलियनमधल्या खुर्चीवर मी जरा वेळ बसून घेतलंच.

----------

ऑकलंडमध्ये माऊंट ईडन समीटला पोचता पोचता दुसर्‍या बाजूला खाली अचानक ईडन पार्क स्टेडियम दिसलं, अगदी त्या ’EDEN PARK’ अक्षरांसहित...

याबद्दलही आधीच्या धाग्यात लिहिलं आहेच. (https://www.maayboli.com/node/69265)

(क्रिकेट टेलिकास्टच्या वेळेस या फोटोच्या विरुद्ध बाजूला कॅमेरा असतो. त्यामुळे माऊंट ईडन हमखास दिसतं. आधी कधी असं मुद्दाम पाहिलं नव्हतं. पण तिथे जाऊन आल्यावर ते लक्षात आलं.)
ध्यानीमनी नसताना अशी आकारत गेलेली किवी क्रिकेट थीम त्या दृश्यानं शेवटाला आली.

यात आमचं मुख्य हुकलं ते ख्राइस्टचर्चचं हॅगली पार्क. ॲकारोआ टूरहून परतल्यावर ख्राइस्टचर्च सिटीत आम्ही जिथे बसमधून उतरलो तिथून ते ग्राऊंड फार लांब नव्हतं. अर्थात हे नंतर कधीतरी नकाशा बघताना कळलं. शिवाय एकूणच (ॲकारोआला एक अख्खा दिवस खर्ची पडल्यामुळे) ख्राइस्टचर्चमध्ये ग्राऊंड कुठे आहे ते शोधून तिथे भटकायला जायला वेळ मिळालाच नसता. नंतर जरा हळहळायला झालं खरं, पण ’गोडी अपूर्णतेची’ म्हणून ते सोडून दिलं, झालं!

किवी आणि कांगारू या प्राण्यांची माझी ओळख शालेय पुस्तकात झाली. हे जगावेगळे आणि काहीसे चमत्कारिक वाटणारे प्राणी जर खरोखरच बघायला मिळाले तर किती मजा येईल असे तेव्हा मला नेहमी वाटायचे. लहानपणी एकदा वर्तमानपत्रात कांगारू आपल्या देशात क्रिकेट खेळायला येणार असे वाचून "वा वा. आता आपण या प्राण्यांना इथेच बघू शकू" असे वाटून वडीलधार्‍या मंडळींना मला त्यांना बघायला घेऊन चला अशी गळ घातली होती. त्यांनी मिश्किलपणे हसत सहजासहजी होकार का दिला होता ते दुसर्‍याच दिवशी कांगारूंच्या संघाचा पेपरातला फोटो बघून समजले. नंतर सुरू झालेल्या चेष्टेला उत्तर म्हणून मीही, "मग भारताच्या खेळाडूंना का नाही वाघ-सिंह-मोर अशी आपल्या इथल्या प्राण्यांची नावे देत?" असे विचारून त्यांना बर्‍यापैकी निरुत्तर केले होते. मात्र या विचित्र प्राण्यांमुळे न्यूझीलंड आणि ऑस्ट्रेलिया या देशांची भटकंतीच्या यादीत नकळत भर पडली होती. शिवाय नंतर या देशांबद्दलचे ज्ञान जसजसे वाढत गेले तसतशी त्यांची नावे यादीत वरवर सरकत गेली. असो.

जायचे ठरवल्यानंतर नेहमीप्रमाणेच आंतरजालीय शोधमोहीम हाती घेणे आलेच. बर्‍याच जालोत्खननानंतर ग्लोबस नावाच्या कंपनीची "डाउन अंडर डिस्कव्हरी" ही सहल पसंत पडली. कारण त्या सहलीत केवळ वरील प्राण्यांपेक्षा आता जास्त महत्त्वाच्या वाटणार्‍या उलुरू कातळ (आयर्स रॉक) आणि केर्न्सच्या बृहत् रोधक प्रवाळी (द ग्रेट बॅरिअर रीफ) सारख्या आकर्षणांचा समावेश होता. शिवाय ज्या इतर आकर्षणांचा मूळ सहलीत अंतर्भाव नव्हता ती वैकल्पिकररित्या पहाण्या-करण्यासाठी पुरेसा मोकळा वेळ ठेवलेला होता. या निवडलेल्या सहलीच्या मार्गाचा आराखडा ग्लोबसच्या सौजन्याने मिळालेल्या खालील नकाश्यात आहे:

चीनच्या सफरीत भेटलेल्या ऑस्ट्रेलियन सहप्रवाशाकडून या देशांना भेट देण्यासाठी मार्च हा महिना सर्वोत्तम असे कळले होते. याचे मुख्य कारण असे की या महिन्यात दक्षिण गोलार्धातला उन्हाळा संपून थंडीचा मोसम सुरू होतो पण थंडीचा कडाका सुरू होण्यास अजून काही अवधी बाकी असतो. त्यामुळे वातावरण गुलाबी थंडीचे आणि सुखद असते. तसेच हा मोसम पानगळीच्या दिवसांचा म्हणजे वृक्षांच्या रंगीबेरंगी पानांनी सजलेल्या निसर्गाचा काळ... अर्थातच डोळ्यांना मेजवानी. तर मग याच बेताने सुरुवात केली. पण काही कारणांनी तारीख पुढे जात जात ६ ते २५ एप्रिल असा बेत पक्का झाला. प्रथम जरा विरस झाला कारण आंतरजालावर एप्रिल महिन्याचे तापमान न्युझीलंडमध्ये ५ ते १० अंश सें. आणि ऑस्ट्रेलियात १० ते २० अंश सें. असे दिसत होते. पण प्रवासाचे दिवस जसजसे जवळ येऊ लागले तसे कळू लागले की त्या वर्षी ऑस्ट्रेलियात उष्म्याची लाट चालू होती आणि एप्रिल महिन्यात तापमान सरासरीपेक्षा पाच एक अंशांनी जास्तच असणार होते. मार्चचे तापमान एप्रिलमध्ये सरकवल्याबद्दल निसर्गाचे मनोमन आभार मानले आणि प्रवासी बॅगेतला गरम कपड्यांचा भार कमी केला ! मात्र थर्मलवेअरचा एक संच मात्र तसाच ठेवला त्याचे कारण आताच सांगून पुढची मजा कमी करत नाही. सब्र का फल मीठा होता है... है की नै? ;)

आता व्हिसाची तयारी सुरू झाली. आजपर्यंत सर्वसाधारणपणे सगळे पर्यटन व्हिसा एक दोन आठवड्यात मिळाले होते त्यामुळे जरासा निर्धास्त राहिलो. पण तेथेच घोळ झाला. ऑस्ट्रेलिया आणि न्युझीलंडच्या व्हिसा देण्याच्या पद्धती इतरांपेक्षा एकदम वेगळ्या निघाल्या. पहिले तर गल्फ आणि उत्तर आफ्रिकेत वास्तव्य असणार्‍यांसाठी (अगदी नागरीक असणार्‍यांनाही) दुबईच्या एंबॅसीतच अर्ज करावा लागतो. त्यासाठी अर्ज, पासपोर्टची प्रत (मूळ पासपोर्ट नाही) आणि इतर कागदपत्रे पाठवावी लागतात, इथपर्यंत ठीक होते आणि ती जमवाजमव केलीही. नशिबाने ऑस्ट्रेलिया एंबॅसीतर्फे कागदपत्र स्वीकारण्यासाठी नेमलेल्या एजन्सीचे एक ऑफिस दम्माममघ्ये होते हे ही फार छान होते. मात्र ऑस्ट्रेलिया व्हिसा फी केवळ डिमांड ड्राफ्टने घेणार असे त्यांच्या वेबसाइटवर कळले. पण माझे खाते असलेल्या बँकेने "आम्ही युएई मघे वटणारा डीडी देत नाही" असे सांगितले. सौदिमधल्या सर्वात मोठ्या खाजगी बँकेकडून असे काही ऐकावे लागेल असे वाटले नव्हते. इतर बँकाही आमच्याकडे खाते असेल तरच डीडी देऊ अन्यथा नाही असे म्हणू लागल्या. एजन्सीच्या ऑफिसमध्ये मुलाखतीची वेळ घेऊन नकद रक्कम भरावी या हेतूने गेलो. तेथे त्यांनीही डीडीला पर्याय नाही असेच सांगितले. शेवटी एका स्थानिक मित्राला गाठून त्याच्या बँकेतून डीडी घेतला आणि परत वेबसाईटवर मुलाखतीची वेळ घेऊन व्हिसाचा अर्ज देऊन आलो. पण या सगळ्या सोपस्कारात एक आठवडा खर्ची पडला. अर्ज स्वीकारताना एजन्सीतील ऑफिसरने, "अहो तुमची सहलीची तारीख फक्त पाच आठवड्यानंतर आहे. ऑस्ट्रेलियाच्या व्हिसाला सहा आठवडे सहज लागतात." असे म्हणून सज्जड धक्का दिला !

या सगळ्यात न्यूझीलंडच्या व्हिसाचे काम मागेच राहिले होते. कारण पहिला ऑस्ट्रेलियाचा व्हिसा स्टँप करून घेऊ व मग न्युझिलंडचे काम करू असा सोपा हिशेब मनात होता. दरम्यान रियाधच्या न्यूझीलंड एंबॅसीमध्ये फोन करणे चालू होतेच पण स्वयंचलित यंत्रणेवर 'प्रथम हा नंबर फिरवा मग तो नंबर फिरवा' असे करत करत मध्येच फोन बंद होत होता. नंतर आंतरजालावरून कळले की न्यूझीलंडच्या व्हिसालाही मूळ पासपोर्ट लागत नाही आणि दम्माममध्ये त्यांची कोणतीही एजंसीपण नाही. अर्ज आणि इतर कागदपत्र क्रेडिट कार्डच्या डिटेल्ससह थेट दुबईच्या व्हिसा ऑफिसमध्ये पाठवायचे असतात आणि तेच प्रथम फी वसूल करून मग व्हिसाची कारवाई सुरू करतात. ताबडतोप कुरियरने सर्व कागदपत्र पाठवून दिले. त्यांची दोन दिवसांनी ईमेल आली की "तुमच्या बँकेचे क्रेडिट कार्ड आमची सिस्टीम स्वीकारत नाही". झाले, दुष्काळात तेरावा महिना ! शेवटी परत स्थानिक मित्राला पकडून त्याच्या क्रेडिट कार्डाचे डिटेल्स ईमेलने पाठवले. मग मात्र त्याच दिवशी अर्ज दाखल करून घेतल्याची ईमेल आली... पण "तुमच्या सहलीची तारीख फारच जवळची आहे. त्या मुदतीत व्हिसा देण्याची खात्री देऊ शकत नाही. आमच्या ऑफिसमधून व्हिसा ऑफिसरतर्फे तुम्हाला संदेश येईल." अश्या प्रेमळ इशार्‍यासकट!

मी तर विमानाचे तिकीट काढून आणि सहलीची सर्व फी भरून मोकळा झालो होतो. जीव टांगणिला लागतो म्हणजे नक्की काय होते याचा प्रदीर्घ अनुभव सुरू झाला होता! कामाच्या गडबडीत गुंतलेला नसेन तेव्हा मला सारखे 'सहलीचा दिवस उलटून गेला तरी व्हिसा आला नाही आणि सगळे पैसे पाण्यात बुडाले' असे भास व्हायला लागले !

दोन आठवडे उलटले तरी दोन्ही एंबँसींमधून काहीही संदेश आला नाही. त्यातच ग्लोबसने २६ पानी फायनल कन्फर्मेशन दस्तावेज पाठवून 'आता सहलीत काहीही बदल केला तर मजबूत दंडास तयार राहावे' असा वैधानीक इशाराही दिला ! मग राहवेना. न्यूझीलंड व्हिसा ऑफिसने सांगितल्याप्रमाणे अपेक्षीत असणारी ईमेल आली नव्हती या काडीचा आधार (बुडत्याला काडीचा आधार या चालीवर) घेऊन "आपली ईमेल अजून मिळाली नाही म्हणून चौकशी करत आहे. त्याचबरोबर हे आताच हाती आलेले टूर कंपनीचे फायनल कन्फर्मेशन दस्तावेज आपल्या माहितीसाठी जोडत आहे." अशी ईमेल पाठवली त्यांना पाठवली. दोन दिवसांनी ईमेल आली की, "तुमचा व्हिसा मंजूर झाला आहे. व्हिसा लेबल चिकटवायला पासपोर्ट कुरियरने ताबडतोप पाठवून द्या." लगेच आमच्या हॉस्पीटलच्या कुरियरला फोन फिरवला. तर त्यांच्या कंपनी पॉलीसीप्रमाणे ते पासपोर्ट स्वीकारू शकत नाही असे कळले. अनोळखी कुरियरच्या हाती पासपोर्ट देणे जिवावर आले. एंबॅसीच्या वेबसाइटवरील एका विधानाचा आधार घेऊन व्हिसा ऑफिसरला 'ईमेल व्हिसा एंडोर्समेंट' ची विनंती केली. पलीकडचा बाईसाहेबांनी साफ नकार दिला, पण त्याचबरोबर एका कुरियर कंपनीचे नावही सुचवले. आता वेळ घालवण्यात अर्थ नव्हता. सरळ त्याच दिवशी त्यांनी सुचवलेल्या कुरीयरबरोबर पासपोर्ट पाठवून दिला.

एक प्रकरण जरा रुळावर आले होते पण दुसरे घोंगडे अजून भिजतच पडलेले होते. मग ऑस्ट्रेलियन व्हिसा ऑफिसलाही वरच्या सारखीच ईमेल पाठवली आणि ग्लोबसच्या दस्तऐवजासोबत न्यूझीलंड एंबॅसीतून आलेली व्हिसा कन्फ़र्मेशनची ईमेलही जोडून दिली. अहो आश्चर्यम्! दुसर्‍याच दिवशी ईमेलमध्ये ऑस्ट्रेलियाची 'व्हिसा ग्रँट नोटिस' आली!! आणि तीही शुक्रवारी, जो इथला आठवड्याच्या सुट्टीचा दिवस असतो !!! व्हिसा लेबल चिकटवण्याची सक्ती ऑस्ट्रेलिया करत नाही... केवळ व्हिसा ग्रँट नोटीस पुरेशी असते. नंतर अनुभव आला की ती नोटीसही केवळ आपल्या माहितीसाठीच असते. ऑस्ट्रेलियात प्रवेश करताना मी ती नोटिस येवढ्या कौतुकाने पुढे केली पण इमिग्रेशन ऑफिसरने तिच्याकडे ढुंकूनही पाहिले नाही :( त्याने पासपोर्ट संगणकात स्वाईप केला आणि मॉनीटरवर पाहून दहा सेकंदात शिक्का मारून वेलकम म्हणाला. (ही काय वागण्याची पद्धत झाली !? केवढ्या कौतुकाने ती नोटीस घेऊन मी हजारो किलोमीटर दूर प्रवास केला होता !)

आता फक्त न्यूझीलंड व्हिसासकट पासपोर्ट हातात येण्याची वाट पहायची होती. मात्र इतक्या सगळ्या गोंधळामुळे 'अजून काही घोळ बाकी राहिला तर नाही ना?' अशी शंकेची पाल चुकचुकत राहिलीच. पासपोर्ट पुढच्या चार-पाच दिवसात हाती आला आणि मग मात्र टांगलेला जीव खाली येऊन भांड्यात पडला. हुश्श्य !

====================================================================

सहलीचा दिवस उजाडला आणि आम्ही दम्माम - दुबई - मेलबर्न (ऑस्ट्रेलिया) मार्गे - ऑकलंड (न्यूझीलंड) अशा १४,८६१ किलोमीटरच्या आणि साडेअठरा तासांच्या प्रवासाला घरातून भल्या पहाटे एक वाजता बाहेर पडलो. दम्माम-दुबई हा सव्वा-दीड तासाचा प्रवास अंगवळणी पडलेला होताच. दुबई-मेलबर्न हा प्रवास मात्र आतापर्यंत केलेल्या सलग विमांप्रवासातील सर्वात मोठा म्हणजे ११,६५६ किमी आणि साडेतेरा तासांचा होता. पण ए-३८० हे एअरबसचे अत्याधुनिक विमान असल्याने बसायची आसने जरा सुटसुटीत होती आणि पाय पसरायला जागाही छान होती. कधी डुलक्या घेत, मधूनच खिडकीतून डोकावत (दीड महिना अगोदर बुक केलेली खिडकीवाली खुर्ची होती राव !) आणि कधी चित्रपट पाहत वेळ घालवला... लाईफ ऑफ पाय, हॉबीट आणि एक (नाव विसरलो) असे एकूण तीन चित्रपट पाहून झाले +D ! या प्रवासातले हे काही क्षण...

दुबई विमानतळाचे टर्मीनल ३...

प्रवासाची सुरूवात...

भारतावरून उड्डाण...

मेलबर्नला उतरताना त्याचे झालेले पहाटेचे दर्शन...

मेलबर्नच्या थांब्याला (स्टॉपओव्हर) १ तास ३५ मिनिटे विमानातच बसून रहायला लागणार होते. मेलबर्नची पाशिंदरं उतरली आणि ऑकलंडला जाण्यारी नवीन पाशिंदरं गाडीत चढली की तेच विमान पुढे जायला उडेल असा आराखडा होता. पण विमान मेलबर्नला उतरायला उंची कमी करू लागले तेव्हाच कप्तानाने "प्रवाश्यांनी आपला सगळा बाडबिस्तरा घेऊन खाली उतरावे आणि ४५ मिनिटात १४ नंबरच्या निर्गमन द्वाराजवळ यावे" असे सांगितले. एवढ्या लांबच्या प्रवासात विमानात खूप कचरा साठतो त्यामुळे नीट सफाई करण्याकरिता बर्‍याच वेळा असे करतात. शिवाय ऑस्ट्रेलियाचा बहुप्रवेश व्हिसा हाती होताच त्यामुळे निर्धास्त होतो. जरासे रमत गमत विमानतळावर इकडे तिकडे फिरत ४५ मिनिटाने निर्गमन द्वाराजवळ पोहोचलो. अर्थातच आधिचे आणि नवीन असे मिळून साधारण ५००+ प्रवाशांची गर्दी जमा झाली होती. प्रवासाची वेळ होऊन ३० मिनिटे अधिक लोटली तरी विमानात बसण्याची घोषणा झाली नाही तेव्हा मात्र सर्व प्रवाशांत चलबिचल सुरू झाली आणि विमानकंपनीला माहिती देण्यासाठी घोषणा करणे भाग पडले... पण त्या घोषणेनंतरही 'विमानात काही तांत्रिक बिघाड आहे आणि तो केव्हा दुरुस्त होईल हे माहीत नाही' याच्या पलीकडे काहीच माहिती मिळाली नाही.

विमानकंपन्यांच्या नेहमीच्या रिवाजाप्रमाणे उशीराचे चार तास झाले तसे सर्वांना उपहाराची कूपने देणे सुरू झाले. माझी मात्र जेवणावरची वासनाच उडून गेली होती. माझी सहल २९ प्रवासी आणि एक सहल निर्देशक अशी तीस जणांची एकत्र सहल होती. नशिबाने तो पहिला दिवस ऑकलंडमधल्या वस्तीचा होता पण दुसर्‍याच दिवशी बसने पुढच्या ठिकाणी जायचे होते. त्यामुळे जर आज रात्रीपर्यंत ऑकलंडला पोचलो नाही आणि माझ्याविना सहल पुढे गेली तर काय करावे लागेल अश्या विवंचनेत मी पडलो होतो. विमानकंपनीच्या कर्मचार्‍यांची तुटपुंजी आणि उडवाउडवीची उत्तरे रागात आणि त्यापेक्षा जास्त काळजीत सतत भर टाकत होती. पण त्यांच्याशी भांडूनही काही फायदा नव्हता. कारण पर्यायी विमानाची सोय करण्याची वेळ आली तर एखादा तुसडा ऑफिसर जाणूनबुजून सगळ्यात शेवटच्या विमानात जागा देवून उट्टे काढेल ही भिती होती. (आणि तिथला मुख्य ऑफिसर तर एकदम खडूस होता... त्याच्या वागण्याबाबत मी सहलीवरून परत आल्यावर विमानकंपनीकडे तक्रारसुद्धा केली.)

वाट पाहत कंटाळलेल्या प्रवाशांनी गट करून 'विमानात तांत्रिक बिघाड' म्हणजे नक्की काय यावर चर्चा सुरू केली. कोणाच्या मते विमान उतरताना धावपट्टीवर जरा जोरातच आदळले होते त्याचा हा परिणाम होता तर काहींनी कॉकपिटमध्ये धूर झाल्याची हवाईसुंदऱ्यांमध्ये चाललेली चर्चा ऐकल्याचे सांगितले. इतका उशीर होऊन बिघाड ठीक होत नव्हता म्हणजे प्रकरण नक्कीच गंभीर होते. त्यामुळे पर्यायी विमानाची व्यवस्था आणि तीही लवकरात लवकर करतील तर बरे असे वाटत होते. कारण आता याच विमानातून उडणे कोणालाच बरे वाटत नव्हते.

हेच ते मेलबर्नचे निर्गमनद्वार १४... हे कायमचे स्मरणात राहील... आयुष्यात कोणत्याच दारासमोर इतका वेळ कधीच उभा राहीलेलो नाही !

पाहता पाहता सहा तास झाले तरी दोष दूर होईना तसे मग प्रवाशांची पर्यायी विमानातून जाण्याची व्यवस्था करण्यात येत आहे अशी घोषणा झाली. पण हे कामही तितके सोपे नव्हते. कारण ऑकलंड हे जरी न्यूझीलंडमधले सर्वात जास्त लोखसंख्येचे शहर असले तरी मेलबर्न-ऑकलंड या मार्गावर काही फार वर्दळ नसते. सगळी मिळून संपूर्ण न्यूझीलंडची लोकसंख्या ४५ लाख. असे असताना त्याच्या कोणत्याच शहराच्या मार्गावर काही तासांत ५००+ अतिरिक्त प्रवासी वाहून नेण्याएवढी विमानांची फार मोठी वर्दळ कशी असू शकेल? असो. नवीन विमानांत जागा मिळालेल्या प्रवाशांची नावे पुकारली जाऊ लागली. माझी अडचण सांगूनही माझे नाव पहिल्या यादीत नव्हतेच! सात तासांचा उशीर झाला होता आणि आता मात्र माझी काळजी कळसाला पोचली होती. दुसर्‍या यादीतही नाव नव्हते. आता काहीतरी हालचाल करणे भागच होते. शेवटी एका ऑफिसरला गाठून परत एकदा सगळ्या परिस्थितीची कल्पना दिली. तो जरा सहृदय निघाला. त्याने बर्‍याच वेळा पुकारूनही न आलेल्या पहिल्या यादीतील एका प्रवाशाच्या जागी माझे नाव टाकले आणि मला बोर्डिंग कार्ड दिले. सुटकेचा निःश्वास टाकून धावतच नवीन निर्गमन द्वार गाठले. चेकईन करताना पूर्वीच्या विमानात चेकईन केलेल्या बॅगेबाबत चौकशी केली तर तिथल्या बाईसाहेबांनी सांगितले की, "काळजी करू नका मी तुमच्या बॅगेचा क्रमांक नोंदवला आहे, बॅग विमानाबरोबर येईल." चला, सुटकेचा निःश्वास सोडून विमानात बसलो.

मेलबर्न-ऑकलंड हा प्रवास २,६२९ किलोमीटरचा आहे आणि उडून जायला तीन तास लागतात. कर्मधर्मसंयोगाने खिडकीजवळची जागा मिळाली...पण जागा मिळाली हेच खूप होते! विमानाने आकाशात झेप घेतल्यावर झालेले हे मेलबर्न आणि त्याच्या परिसराचे झालेले दर्शन...

अगोदरच्या कटकटींमुळे थकवाही आला होता. सरळ ताणून दिली. अल्पोपाहार देण्यासाठी हवाईसंदरीने एकदा जागे केले तेव्हाची पंधरा मिनिटेच ती काय जागा होतो. तसा सगळा प्रवास समुद्रावरून असल्याने विमान उडता-उतरतानाच काय तो शहरांचा नजारा दिसणार होता म्हणा. प्रवास ठीकठाक झाला. इमिग्रेशनचे सोपस्कार आटपून बॅग घ्यायला गेलो तर तिथे पुकारा सुरू होता की, "दुबईहून आलेल्या प्रवाशांनी आपल्या चेकईन केलेल्या सामानाची नोंदणी 'बॅगेज सर्व्हिसेस' वर करावी". थोडक्यात आमच्या मूळ विमानातील कोणाच्याही बॅगा नवीन विमानातून आणल्या नव्हत्या! त्या कधी आणल्या जातील याची कल्पना नाही पण उद्या मिळतील असे कळले. मग परत चारदा विचारल्यावर नाईलाजाने माहिती दिली गेली की बॅगा रात्री बारापर्यंत पोचतील, त्यानंतर कस्टमतपासणी होऊन नंतर प्रत्येकाने लिहून दिलेल्या पत्त्यावर पोचविणारी बस सहा वाजता विमानतळाबाहेर पडेल. आमच्या सहलीची बस तर सकाळी सात वाजता हॉटेलच्या बाहेर पडणार होती. शेवटी थोडी हुज्जत घालून कबूल करवून घेतले की बॅगा आल्यावर मला हॉटेलमध्ये फोन करून कळवले जाईल आणि मी स्वतः विमानतळावर येऊन माझी बॅग ताब्यात घेईन. यात मला त्रास आणि खर्च सोसावा लागणार होता. पण दुसरा काही मार्ग दिसत नव्हता... कारण बॅगा घेऊन येणारी बस माझ्याच हॉटेलवर पहिल्यांदा आणि तीही सातच्या आत येण्याची शक्यता नगण्यच होती म्हणा.

हॉटेलवर येऊन प्रथम सहल निर्देशकाला गाठले. त्याच्याकडे माझ्या या विमानप्रवासाची माहिती होतीच आणि मी वेळेवर न पोचल्याने विमानतळावर चौकशी करून मला का उशीर झाला याची माहिती त्याने काढली होती. त्यामुळे एकमेकाला प्रत्यक्ष भेटल्यावर दोघांनाही तितकाच आनंद झाला! रखडलेल्या बॅगेबाबत चर्चा करून मी ठरवलेला मार्गच ठीक आहे अशी आमची संमतीही झाली.

स्थानिक वेळेप्रमाणे रात्री ९ वाजता म्हणजे ठरलेल्या वेळेपेक्षा मी ८ तास उशीरा पोचलो होतो. त्यामुळे मी ठरवलेल्या ऑकलंडच्या स्काय सिटी टॉवरची खाजगी भेट आणि त्याच्यावर असलेल्या फिरत्या रेस्तरॉमधील जेवणाच्या बेताचा खेळखंडोबा झाला होता. शिवाय कॅमेर्‍याचा बॅटरी चार्जर मी चेकइन केलेल्या बॅगेतच ठेवला. त्यामुळे तो ताब्यात येईपर्यंत फोटोही जपूनच काढावे लागणार होते.

खोलीत जाऊन एक दीर्घ शॉवर घेतला तेव्हा जरा हुशारी आली पण काळजी तशीच कायम होती. न राहवून साडेदहा वाजता विमानतळावर फोन केला. आता मात्र जरा एका समजूतदार बाईसाहेबांनी फोन उचलला. माझी कर्मकहाणी ऐकून त्यांना माझी कणव आली असावी. त्यांनी सविस्तर माहिती दिली की रात्री १२ वाजता सगळ्या बॅगा येणार आहेत आणि कस्टम्स तपासणी झाली की माझी बॅग त्या चार वाजेपर्यंत हॉटेलवर पोहोचवण्याची सोय करतील. पण आतापर्यंतच्या अनुभवाने यावर पटकन विश्वास बसणे जरा कठीणच गेले! साडेचार वाजताचा गजर लावून झोपलो. हो, सामान आले नाही तर विमांतळावर जाऊन ते वाटप करणार्‍या बसमध्ये चढवले जाण्याअगोदर त्यावर कब्जा करून सातच्या आत परत हॉटेलवर येणे फार जरूरीचे होते ना !

इतका थकवा आला होता तरी झोपण्याची केवळ धडपडच चालू होती. दर तासाला झोपमोड होत होती. सव्वाचार वाजले तरी हॉटेलच्या रिसेप्शनवरून काही फोन येत नाही असे बघून स्वतःच फोन फिरवला. विमानतळावरून बॅग आली का म्हणून चौकशी केली तर बेलबॉय म्हणाला, "हो आलीय, घेऊन येतो". बॅग खोलीत ठेवताना म्हणतो कसा, "साडेतीनलाच बॅग आली पण उगाच कशाला तुमची झोपमोड करायची म्हणून फोन केला नाही." आता याचे मी काय करू? इकडे मी बॅग आली नाही म्हणून तळमळतोय आणि हा झोपमोड करायला नको म्हणून बॅग घेऊन बसला होता ! मात्र बॅगेला बघूनच इतके भरून आले की त्याला मनोमन माफ करून टाकले !

(क्रमशः )

परत एकदा झोपण्याचा निष्फळ प्रयत्न केला. पण सगळ्या कटकटींमुळे वाढलेल्या अ‍ॅड्रिनॅलिनच्या स्तराने असेल किंवा जेटलॅगमुळे (दम्माम आणि ऑकलंड यातील वेळेत १० तासांचा फरक आहे) असेल झोप येईना. मग सरळ उठून सकाळचे नित्यनियम आटपून टाकले. आतापर्यंत मन:स्थितीची गाडी रुळावर आली होतीच पण मोबाईल आणि कॅमेर्‍याच्या बॅटर्‍याही पूर्ण चार्ज झाल्या होत्या. पावले सहजच खोलीच्या गॅलरीकडे वळली.

ऑकलंडचा मध्यवर्ती भाग काहीश्या उंच इमारतींनी गजबजलेला असला...

तरी उपनगरांत मात्र झाडीत वसलेल्या एकदोन मजली इमारतीच आहेत....

अशा आधुनिकता आणि निसर्ग यांच्या संगमाबरोबर सुंदर सागर किनारा लाभल्यामुळेही या शहराला एक अनोखे सौंदर्य लाभलेले आहे. न्यूझीलंडच्या उत्तर बेटावर असलेल्या या शहराची लोकसंख्या १४ लाख म्हणजे न्यूझीलंडच्या एकूण लोकसंख्येच्या जवळ जवळ एक त्रितियांश आहे. न्यूझीलंड मधील मूळ निवासी 'मावरी' जमातीची सर्वात जास्त लोकसंख्याही याच शहरात आहे. २०११ मध्ये केलेल्या सर्वेक्षणात या शहराला राहण्यासाठी जगातले तीन नंबरचे शहर म्हणून नावाजले होते.

गॅलरीतून दिसणारा प्रसन्न परिसर डोळ्यात साठवला आणि सहलीचा मूड जमू लागला. कालच्या गडबडीत खाणे थातूरमातूरच झाले होते. आता ऐकू येणारा आवाज हा आजूबाजूच्या झाडांतील पक्षांचा नसून पोटातील कावळ्यांचा आहे हे ध्यानात आले आणि त्वरित न्याहारी हादडायला रवाना झालो. कालच्या सहलपूर्व सभेत मी गैरहजर असल्याने न्याहारी करताना सहल निर्देशकाने जमेल तेवढ्या लोकांची ओळख करून दिली. बाकीचे बसमध्ये भेटणार होतेच. बहुतेक सर्व मनमोकळे लोक होते त्यामुळे सहल मजेत होईल असे मत झाले आणि मागचे सर्व विसरून आता सहलीची मजा लुटायचा मूड पूर्णपणे जमला.

ग्लोबसने सहलीच्या फीमध्येच सामानवाहतूकीची सोय अंतर्भूत केलेली असल्याने ठरलेल्या वेळेस बॅगा खोलीबाहेर ठेवल्या की आपले काम संपले. त्यानंतर त्या मोजून बसमध्ये ठेवण्याची आणि गंतव्यस्थानी पोहोचल्यावर तेथील खोलीवर आणून देण्याची व्यवस्था सहल निर्देशक बस चालक आणि हॉटेल कर्मचार्‍यांकरवी चोख करून घेत असे. हातातल्या पिशव्या सोडून बाकी सगळे सामान बसच्या पोटात टाकून आरामात प्रवास सुरू झाला.

आज प्रथम ऑकलंड शहराची सफर करून मग पुढे जायचे होते. हॉटेलमधून बाहेर पडल्यावर लगेच समोर आला तो हा स्कायसिटी टॉवर... तोच तो, ज्याच्या टोकावर असलेल्या फिरत्या रेस्तरॉमध्ये जेवायचा माझा कालचा बेत विमानकंपनीने उधळवून लावला होता...

३२८ मीटर उंच असलेला हा टेलेकॉम टॉवर दक्षिण गोलार्धातली सर्वात उंच वास्तू समजली जाते आणि तो ऑकलंडच्या आकाशरेखेचा एक अविभाज्य घटक आहे.

गजबजलेल्या पण नीटनेटक्या शहरी भागातून जातानाचे फोटो...

ऑकलंडचे बंदर आणि त्याचा परिसर खास बघण्यासारखा आहे. तेथील मुख्य गोष्टी म्हणजे चारचाकीच्या आठ लेन असलेला हार्बर ब्रिज...

१९९५ साली शिडांच्या बोटींच्या स्पर्धेत अमेरिकेच्या बलाढ्य संघाला हरवून टीम न्यूझीलंडने जागतिक कीर्तींचा 'अमेरिकाज् कप' जिंकला तेव्हापासून तर तेथे आपल्या चारचाकीवर कमी आणि खाजगी बोटीवर जास्त प्रेम केले जाते ! न्यूझीलंडला आपल्या दर्यावर्दीपणाचा फार अभिमान आहे हे अनेक गोष्टींवरून सहज स्पष्ट होते. उदाहरणार्थ, हे बंदरावर मोक्याच्या ठिकाणी अभिमानाने ठेवलेले एका अजस्त्र जहाजाच्या नांगर वर-खाली करण्याच्या यंत्रणेतले भले मोठे चक्र...

आणि जगात सर्वात जास्त दरमाणशी संख्या असणार्‍या खाजगी बोटी (सहल निर्देशकाच्या माहितीप्रमाणे न्युझीलंडमध्ये दर दोन माणसांमागे एक खाजगी बोट आहे !) ...

आणि त्यातल्या काही बोटी ऑकलंड आकाशरेखेच्या पार्श्वभूमीवर बंदरात विहार करताना दिसत होत्या...

तेथून जवळच मायकेल जोसेफ सॅवेज या न्यूझीलंडच्या पहिल्या पंतप्रधानाला अर्पण केलेल्या बागेत गेलो. अत्यंत साधेपणाने बनवलेले हे स्मारक खूपच नीटनेटके होते आणि अनेक सुंदर फुलझाडांनी सजलेले होते...

मुख्य म्हणजे जरा उंचीवर असलेल्या या बागेतून शहर आणि बंदराचे मनोहारी दर्शन होते...

मावरी लोकांचे सामाजिक केंद्र...

येथून पुढे आम्ही वाइकातो या निसर्गरम्य विभागातून वाईतोमोच्या काजव्यांच्या गुहा बघायला निघालो. ही त्या वाटेवरची काही क्षणचित्रे...

तीन कोटी वर्षांपूर्वी भूगर्भाच्या हालचालीमुळे येथील समुद्रतळातील चुनखडीचे खडक पाण्याच्या वर येऊ लागले आणि पावसाच्या व नदीच्या पाण्याने त्यांची झीज होऊन त्यांच्या पोटात गुहा निर्माण झाल्या. ही प्रकिया जगात अनेक ठिकाणी झाली आहे. पण येथील गुहांना विशेष महत्त्व दिले आहे त्यांत घर करून राहिलेल्या स्वयंप्रकाशीत किड्यांनी. Arachnocampa luminosa हे जीवशास्त्रीय नांव असलेल्या डासांच्या आकाराच्या कीटकांच्या असंख्य अळ्या वाइतोमोच्या गुहेच्या छतावर वस्ती करतात. या अळ्या त्यांच्या शरीरात होणार्‍या रासायनिक प्रक्रियेने प्रकाश निर्माण करतात. त्या छतापासून लोंबणारे चिकट धागे निर्माण करतात. प्रकाशामुळे आकर्षित झालेले कीटक या धाग्यांना चिकटतात आणि अळ्यांचे भक्ष्य बनतात. या किड्यांमुळे गुहेचे छत अंधार्‍या रात्री तार्‍यांनी भरलेल्या आकाशासारखे दिसते. हा निसर्गाचा चमत्कार आपण या गुहांतून वाहणार्‍या नदीच्या प्रवाहातून जाणार्‍या होडीत बसून आपण पाहू शकतो.

मात्र या किड्यांवर फ्लॅशचा परिणाम होऊन ते प्रकाश निर्माण करण्याची प्रक्रिया काही तास बंद करतात म्हणून या बोटीच्या सफरीत फोटो काढण्यास मनाई आहे. त्यामुळे आंतरजालावरचे हे एक चित्र वानगीदाखल साभार देत आहे...

तेथून निघून वाटेत ओटोरोहांगा नावाच्या एका छोट्या गावात अल्पोपहाराठी थांबलो...

न्यूझीलंडवर निसर्गाने काहीही हातचे न राखता कृपा केली आहे आणि न्यूझीलंड त्या सौंदर्याची पुरेपूर काळजी घेत आहे याची जाणीव ऑकलंड-रोतोरुआ या बस प्रवासाच्या सगळ्या मार्गावर वारंवार होत होती.

रोतोरुआ आले आणि ही जाणीव प्रकर्षाने झाली...

आज दिवसभरचा प्रवास बसने होता तरी या सगळ्या निसर्गसौंदर्याने तो सफरीची मजा वाढवूनच गेला. त्यामुळे भुर्रकन विमानातून न आणता हा प्रवास बसने ठेवण्याच्या ग्लोबासच्या कल्पकतेचे कौतुकच वाटले. रोतोरुआला पोहोचेपर्यंत साडेचार वाजले होते.

थोडा वेळ आराम करून आणि शॉवर घेऊन तरतरीत होऊन बाहेर पडलो. मावरी कलादर्शनाचा (कंसर्ट) आणि खास मावरी (हांगी) जेवणाचा बेत असलेल्या कार्यक्रमाला जाण्यासाठी साडेसहाला सगळे लॉबीत जमलो. कार्यक्रमाचे ठिकाण हॉटेलच्या जवळच अगदी चालत पाच मिनिटाच्या अंतरावर होते. कार्यक्रमाची सुरुवात पारंपरिक मावरी स्वागत समारंभाने झाली...

जुन्या काळी मावरी अनोळखी अतिथीला प्रथम "तुला खाऊ का गिळू" अश्या आविर्भावात डोळे वटारून, जीभ बाहेर काढून, शड्डू ठोकून आणि वेगवेगळे भयकारक आवाज काढून "म्या लय भारी हाय" हे दाखवून देत आणि मग झाडाची छोटी डहाळी त्याच्यासमोर थोडे अंतर ठेवून जमिनीवर ठेवत असत. जर त्या नवख्याने डोळ्याला डोळा भिडवत न घाबरता ती डहाळी उचलली तर त्याने मैत्रीचा प्रस्ताव मान्य केला आहे असे समजून त्याची खातीरदारी सुरू करायची... अन्यथा एकतर तो घाबरट आणि म्हणून मैत्रीला लायक नाही किंवा आक्रमक आहे असे समजून त्याला मारून खायचे अशी ही प्रथा. आमच्यातल्या एकाला थोडे प्रशिक्षण देऊन त्याला आमचा नेता बनवले आणि मोठ्या गमतीने हा प्रसंग सादर केला. आमच्या नेत्याने डहाळी उचलल्यावर "ठीक आहे, आता तुम्हाला न खाता तुम्हालाच आमचे खास हांगी पद्धतीने शिजवलेले जेवण खायला देऊन तुमचा सन्मान करू." असे जाहीर केले !

नंतर जेवणाच्या हॉलशेजारच्या हांगी मुदपाकखान्यात नेऊन त्यांची जेवण बनवण्याची प्रकियाही दाखवली...

या पद्धतीत सरपणाने गरम केलेल्या दगडी गोट्यांवर पदार्थ ठेवून नंतर ते झाकून ठेवून शिजवतात. मात्र आता स्वच्छता आणि आरोग्यासंबद्धीच्या कडक सरकारी नियमांमुळे वर दिसणारे दगडी गोटे सोडले तर इतर सर्व साधने अत्याधुनिक होती आणि उष्णतेसाठी लाकडांऐवजी गॅस वापरतात. जेवण बुफे पद्धतीने आणि भरपूर निवड असणारे व चवदार होते त्यामुळे मजा आली. जेवण झाल्यावर मग मावरी संस्कृती, त्यांचे संगीत व नृत्य याची ओळख देणारा बहारदार कार्यक्रम झाला त्याची काही क्षणचित्रे...

सगळा कार्यक्रम संपेपर्यंत साडेदहा वाजले असावे. हॉटेलवर परत येताना सर्वांच्या तोंडी किती मजा आली याचीच चर्चा होती. खोलीत परतल्यावरच गेल्या तीन दिवसांच्या दगदगीचा थकवा जाणवू लागला. पण सहलीची छान सुरूवात झाल्याने खुशीने झोपी गेलो.

न्युझिलंडचे राष्ट्रीय चिन्ह फर्न वॄक्षाचे पर्ण आहे, त्याबद्दल तिथे काय भावना आहेत यावर पुढील भागात माहिती दिल्यास हर्ष वाटेल.

Fern Leaf NZ

सरकारी इमारती आणि एअर न्युझीलंड सोडून इतर कोठे हे फर्नच्या पानाचे राष्ट्रीय चिन्ह दिसले नाही.

न्युझीलंडचे मावरी लोक हे तैवानमधून प्रथम मेलॅनेशियामध्ये (पॉलिनेशिया) आणि तेथून नंतर इ स १२५० ते १३०० मध्ये न्युझीलंडच्या उत्तर बेटात समुद्रमार्गे स्थलांतरीत झालेल्या जमातींचे वंशज आहेत.

अमेरिकन रेड इंडियन्स सायबेरिया-मगोलिया-उत्तर चीन येथून अलास्कात जाऊन नंतर संपूर्ण उत्तर आणि दक्षिण अमेरिकाभर पसरले. हे स्थलांतर मुख्यतः १२,००० वर्षांपूर्वी त्या काळात सायबेरिया आणि अलास्का यांना जोडणार्या जमिनीवरून झाले. आता हे दोन भूभाग बेरींग समुद्राने विभागलेले आहेत.

(क्रमशः )

आज रोतोरुआमध्येच भटकायचे होते त्यामुळे उशीरापर्यंत झोपायला मिळाले होते. काल जेव्हा सहल निर्देशकाने बस नऊ वाजता निघेल असे सांगितले होते तेव्हा सर्व पर्यटकांनी उत्स्फूर्तपणे आनंदाने गदारोळ केला होता ! बर्‍याच दिवसांनी गाढ झोपही लागली होती. प्रसन्न सकाळ झाली आणि आळोखे पिळोखे देऊन झाल्यावर पहिले लक्ष खोलीच्या खिडकीबाहेर गेले...

कालच्या गडबडीत आणि संध्याकाळच्या अंधारात इकडे लक्षच गेले नव्हते. ६५,००० लोकवस्तीच्या शहरात मध्यवर्ती ठिकाणी असे निसर्गसौंदर्य दिसेल असे वाटले नव्हते ! न्याहारी आटपून उरलेल्या वेळेचा सदुपयोग करावा म्हणून हॉटेलच्या आजूबाजूला थोडा फेरफटका मारण्याचा मोह आवरला नाही...

नऊ वाजता बस आम्हाला घेऊन रोतोरुआच्या अ‍ॅग्रोडोममध्ये जायला निघाली...

न्यूझीलंडची अर्थव्यवस्था मुख्यतः शेतीवर अवलंबून असलेल्या व्यवसायांवर अवलंबून आहे. लोकर आणि मांसाकरिता मेंढ्या पाळणे व दूध आणि मांसाकरिता गुरे पाळणे हे न्यूझीलंडचे मुख्य व्यवसाय आहेत. १७७३ साली कॅप्टन कुकने येथे प्रथम मेंढ्या आणल्या आणि १९८२ पर्यंत त्यांची संख्या ७ कोटीपेक्षा जास्त झाली होती. परंतू मंदीमुळे ती संख्या आता ४.३ कोटीपर्यंत खाली आली आहे... तरीसुद्धा हे प्रमाण न्यूझीलंडच्या दर नागरिकामागे १० मेंढ्या असे आहे ! त्यांनी या व्यवसायांचा व्यापाराबरोबर पर्यटनासाठीही खुबीने उपयोग केला आहे. पर्यटकांचे मनोरंजन करून उत्पन्न कमावण्याबरोबर असल्या कार्यक्रमांचा उपयोग न्यूझीलंडच्या उत्पादनांची प्रसिद्धी करण्यासाठीही होतो. मनावर नकळत परिणाम करून खप वाढवण्याच्या प्रकाराचा (सॉफ्ट मार्केटिंगचा) अ‍ॅग्रोडोम हा उत्तम आविष्कार आहे. परंतू या कार्यक्रमात न्यूझीलंडच्या व्यवसायांची ओळख इतक्या व्यावसायिक आणि मनोरंजक पद्धतीने सादर केली जाते की तो "तिकीट काढून" बघणे ही न्यूझीलंड भेटीतील एक आवश्यक गोष्ट होऊन बसली आहे !

या कार्यक्रमातील सर्व मेंढ्या एवढ्या प्रशिक्षित आहेत की त्या अगदी शिकवलेल्या कुत्र्यांसारख्या प्रदर्शकाचे सगळे आदेश पाळतात आणि मजेदार प्रदर्शन करत आपल्या जागेवर जाऊन उभ्या राहतात. यातली प्रत्येक मेंढी आपल्या प्रजातीचे प्रतिनिधित्व करते आणि खेळकरपणे प्रदर्शक त्यांचे विशेष उलगडत जातो. सर्वोच्च स्थानी अर्थातच लोकरीची महाराणी मरिनो मेंढी असते !

नंतर प्रदर्शक मेंढी भादरायचे प्रदर्शन करतो...

..................

कारागिराला दर मेंढीमागे मजुरी मिळते त्यामुळे हे काम करण्याची पद्धत एवढी कौशल्याची आणि जलद बनली आहे की खरोखच्या फार्मवरील कुशल कारागीर एक मेंढी ४५ ते ५० सेकंदात भादरतो ! यात लोकर नीट काढण्याबरोबर मेंढीला इजा न होऊ देणेही महत्त्वाचे असते. दर वर्षी तेथे या कारागिरीच्या स्पर्धाही होतात.

नंतर गायींचे व मेंढ्यांच्या निगेचे प्रदर्शन झाले. या सगळ्यात प्रेक्षकांचा सहभाग कार्यक्रम अजूनच मनोरंजक बनवून गेला...

कोट्यावधीच्या संख्येने असलेल्या मेंढ्या केवळ मानवी श्रमाने पाळणे अतिशय महाग आणि तोट्याचे झाले असते. त्यामुळे या कामात कुत्र्यांची मदत अपरिहार्य आहे. त्यांनी या बाबतीतले शास्त्रही फार प्रगत केले आहे. घोड्यावरचा (आणि आता मोटरसायकलवरचा) एक शेतकरी आणि चार ते आठ कुत्रे दोन ते चार हजार मेंढ्याचा व्यवसाय सांभाळतात. यासाठी कुत्र्यांच्या खास प्रजाती निर्माण केलेल्या आहेत. हे सगळे कुत्रे बहुतांश स्कॉटलंड मधून आणले जातात किंवा तेथून आणलेल्या कुत्र्यांपासून पैदास केलेले असतात. कुत्र्यांचे आदेश पारंपरिक स्कॉटिश किंवा गेलीकमध्ये दिले जातात. शांत-संथ आवाजात दिलेले हे आदेश (डावी/उजवीकडे जा, बस, लप, इकडे ये, दूर जा, काम सुरू कर, थांब, इ) शंभर दीडशे मीटरवर असलेला कुत्रा बरहुकूम पाळतो हे पाहून चकित व्हायला होते. कुत्र्यांची एक जात भुंकून मेंढ्या गोळा करते, इथपर्यंत ठीक होते. पण दुसरी एक जात अजिबात (अगदी गुरगुरण्याचाही) आवाज न करता केवळ डोळ्यांच्या जरबेवर मेंढ्या हवे तेथे एकत्र गोळा करते हे पाहून खूपच आश्चर्य वाटले...

अ‍ॅग्रोडोमच्या आवारात एमू, ऑस्ट्रीच, डुकरे वगैरे पालनाची व्यवस्था आणि न्यूझीलंडच्या राष्ट्रीय किवी फळाची बागही पाहता येते.
तेथून पुढे आम्ही त्यांचा राष्ट्रीय पक्षी, किवी, बघायला रेनबो स्प्रिंग नावाच्या संरक्षक क्षेत्रात (conservatory) गेलो...

येथे न्यूझीलंडचे इतरही अनेक खास प्राणी आहेत.

हा आहे तुवातरा... हा सरडा आणि डायनॉसॉरस यांच्यामधील rhynocephalids जातीचा प्राणी आहे...

हा सरडा झाडाच्या सालीत बेमालूमपणे मिसळून लपून राहतो...

आणि हे काही पक्षी...

तेथून बाहेर पडलो आणि ह्या समोर आलेल्या निसर्गाचा फोटो घेणे केवळ अपरिहार्य होते, नाही का?...

अल्पोपाहारासाठी परतताना रोतोरुआ तळ्यावर चाललेले न्यूझीलंड वायुदलाचे प्रदर्शन बघायला मिळाले...

पुढे आम्ही ते पुइया (Te Puia) या उत्तर बेटावरच्या मुख्य मावरी केंद्रावर गेलो. येथे प्रथम मावरी समाजाच्या कलेबद्दल माहिती दिली गेली. त्यांच्या प्रसिद्ध पूर्वजांचे पुतळे प्रवेश्द्वाराजवळ उभारलेले आहेत...

..................
..................

त्यांच्या चेहर्‍यावरचे गोंदण आणि पेहरावांच्या पद्धती त्यांची स्वतःची आणि जमातीची वैशिष्ट्ये दाखवतात.

या केंद्राच्या आवारातच उत्तर बेटावरचे भूगर्भातील उष्णतेने निर्माण झालेले सर्वात मोठे गरम पाण्याचे फवारे असलेली व्हाकारेवारेवा दरी आहे. एवढे मोठे गरम पाण्याचे फवारे आणि उकळत्या चिखलाचे तलाव असलेले आणि शिवाय इतके जवळ जाऊन पाहू शकू असे क्षेत्र जगात दुसरीकडे कोठेही नाही...

उकळत्या चिखलाचे तळे...

निसर्गाचा हा चमत्कार आणि तोही अगदी काही हातांच्या अंतरावरून बघताना हिमाचलातील वशिष्ठ कुंड आठवले. परतायला पाय निघत नव्हता पण पुढच्या आकर्षणाची वेळ झाली होती त्यामुळे निघणे भाग पडले.

हे पाण्यावरून उडणारे-उतरणारे विमान (फ्लोट प्लेन) माझी एका खास अतिरिक्त सफारीसाठी वाट पाहत होते...

त्यातून उडून रोतोरुआच्या परिसराची हवाई सफर सुरू केली...

या सफरीचे मुख्य आकर्षण होते १८७६ साली रोतोरुआ शेजारच्या तारावेरा पर्वतांत झालेल्या ज्वालामुखीच्या उद्रेकाने तयार झालेले विवर...

आणि त्याचबरोबर तयार झालेली अनेक तळी... त्यातली दोन तळी त्यांच्या वैशिष्ट्यासह... एक निळ्या आणि दुसरे हिरव्या पाण्याचे...

अजून हे एक हवाई चित्र...

ही रोतोरुआची उच्चभ्रू बिव्हर्ली हिल...

परत आलो तेव्हा पाचच वाजले होते. मग उरलेल्या वेळेत गावातून फेरफटका मारला. ऑकलंड सुंदर होतेच पण रोतोरुआ त्याच्यावर वरताण करत होते. टुमदार इमारती आणि आखीव रेखीव रस्त्यांची शोभा पानगळीच्या सौंदर्याने भरलेले वृक्ष वाढवत होते...

फिरताना हॉटेलजवळच्याच एका वॉकींग प्लाझावर हे भारतीय रेस्तरॉ दिसले...

आणी आठवले की बसच्या चालकाने याच रेस्तरॉची बरीच स्तुती केली होती. हॉटेलच्या स्वागतिकानेही 'ते खूप बक्षिसे पटकावलेले रेस्तरॉ आहे' असे सांगितले होते. मग काय, फेरफटका संपवल्यावर लागलेल्या कडकडीत भुकेची सोय कोठे हा प्रश्नच मिटला होता ! मस्तपैकी कोलंबी मसाला, नान, जिरा राईस, पापड आणि शेवटी आंबा कुल्फी असा खासा बेत झाला !

या रेस्तरॉमध्ये इतर अनेक शाकाहारी-मांसाहारी पदार्थ होते तेही नक्कीच तितकेच चवदार असणार. चवदार जेवणावरून, मिळालेल्या बक्षिसांवरून, आत असलेल्या गर्दीवरून आणि सतत पार्सले घेऊन जात असलेल्या गिर्‍हाइकांवरून ते रोतोरुआमधले लोकप्रिय रेस्तरॉ असल्याची खात्री पटली.

आणखी एक खास गोष्ट म्हणजे रेस्तरॉच्या प्रदर्शनी भागात हे भलेमोठे बाजीराव-मस्तानीचे चित्र लावलेले होते...

एक पंजाबी आणि एक हिमाचली असे मालक असलेल्या, न्यूझीलंडच्या रोतोरुआमधिल भारतीय रेस्तरॉमध्ये, हे अस्सल मराठमोळे चित्र पाहून आश्चर्यमिश्रित आनंद झाला नसता तरच नवल !

(क्रमशः )

आज सहलीचा चवथा दिवस. प्रथम थोडी रोतोरुआची सफर करून मग ११:५० चे न्यूझीलंडच्या दक्षिण बेटावरच्या ख्राईस्टचर्चला जाणारे विमान पकडायचे होते. त्यामुळे आज साडेसहालाच बॅगा खोलीबाहेर ठेवा असे सहल निर्देशकाने सांगितले होते. त्याप्रमाणे जरा लवकरच आटपून बॅग खोलीबाहेर ठेवून न्याहारीला गेलो. बस साडेसातला निघणार होती त्यामुळे आरामात सहप्रवाशांबरोबर गप्पा मारत न्याहारी झाली. बस ठरलेल्या वेळेवर रोतोरुआच्या सरकारी बागेकडे (Government gardens) निघाली.

ह्या बागेच्या जागेवरून मावरी व ब्रिटिशांमध्ये अनेक लढाया झाल्यानंतर मग अठराव्या शतकाच्या अखेरीस मावरींनी येथील ५० एकर जागा ब्रिटिशांना देऊ केली. या जागेचे वैशिष्ट्य असे की येथे अनेक गंधकयुक्त गरम पाण्याचे झरे आहेत. या भागात गंधकाच्या (नासलेल्या अंड्यासारख्या) वासाने नवीन माणसाला मात्र नकोसे होते. या वासामुळे रोतोरुआला सल्फर सिटी असेही म्हणतात. तरीसुद्धा रोतोरुआच्या या भागात बरीच वस्ती आहे. १९०८ मध्ये न्यूझीलंड सरकारने येथे गरम गंधकयुक्त पाण्याची कुंडे असणारे स्नानगृह (bath house) बनवले. १९३३ मध्ये त्याच्या शेजारी Blue Baths नावाचे अजून एक स्नानगृह सुरू झाले. नंतर व्यापारीकरणात रोतोरुआमध्ये अशी अनेक व्यावसायिक स्नानगृहे बनल्यावर १९८० मध्ये ही सरकारी स्नानगृहे बंद केली गेली. नंतर १९८८ मध्ये त्या इमारतींचे नूतनीकरणा करून तेथे एका संग्रहालय बनवले गेले. आता त्या इमारतींच्या विस्तीर्ण हिरवळींचा उपयोग क्रॉके (croquet) नावाचा इंग्लिश खेळ खेळण्यासाठी होतो...

बागेच्या दक्षिण टोकाला अजूनही एक Sulphur Point नावाचा गरम पाण्याचा जिवंत झरा आहे. तेथे त्याच्या "सुवासाचा" आनंद देण्यासाठी प्रत्येक सहल आर्जवाने नेली जाते!

मात्र गंमत अशी की पहिला दोनतीन मिनिटांत 'नाकाचे केस जळून गेले' की त्या वासाचे काहीच वाटेनासे होते. विमानाची वेळ होत आली म्हणून सहल निर्देशकाला प्रवाशांना तेथून अक्षरशः ढकलून बसकडे परत न्यावे लागले... बसमध्ये बसल्यावर मात्र या कारणासाठी एक दुसर्‍याचे पाय ओढण्यासाठी सगळ्यांची चढाओढ सुरू झाली!

परत जाताना बागेतल्या साधारण ३०-४० सेमी उंचीच्या या झुडुपांच्या गटाने माझे लक्ष वेधून घेतले. याचा वरून घेतलेला फोटो विमानातून काढलेला जंगलाचा फोटो म्हणून सहज खपून जाईल!

रोतोरुआचा विमानतळ लहानसा पण नीटनेटका आहे. पंखेवाल्या (propellers) माऊंट कुक एअरलाईनच्या विमानाने वेळेवर आकाशात भरारी घेतली आणि देखण्या रोतोरुआला टाटा करताना उगाचच कसेसे वाटले...

थोड्या वेळातच आमचे विमान न्यूझीलंडच्या अजून एका खास व्यवसायावरून उडू लागले... तो म्हणजे जंगल शेती...

गोर्‍या स्थलांतरीतांनी न्यूझीलंडची जंगले तोडून लाकडावर अवलंबून असणारे व्यवसाय सुरू केले. मात्र नंतर त्यांच्या ध्यानात आले की अशी जंगले बेफाटपणे तोडणे म्हणजे सोन्याचे अंडे देणार्‍या कोंबडीला मारण्यासारखे होईल. मग सरकारी पुढाकाराने १८९९ पासून तेथे जंगल शेतीचा उपक्रम राबवला गेला. सुरुवातीला अनेक प्रयोग करून मग १९३० साली रोतोरुआ जवळच्या व्हाकारेवारेवा प्रदेशात १८८,००० हेक्टर क्षेत्रफळावर जंगलाची लागवड केली गेली... हा या प्रकारचा जगातला सर्वात मोठा प्रकल्प आहे. सध्या तेथे Monterey Pine (Pinus radiata) या मूळ कॅलिफोर्नियांतील झाडांची लागवड करतात. न्यूझीलंडच्या हवामानात आणि ज्वालामुखीने बनलेल्या गंधकयुक्त आम्ल जमिनीत ही झाडे कॅलिफोर्नियांतील झाडांपेक्षा जास्त वेगाने वाढत २७ वर्षांत कापणीस योग्य होतात असे आढळून आले आहे. क्रमाक्रमाने तोडलेल्या जागी परत लागवड करण्याचे नियोजन करून आता हा व्यवसाय स्थिर अवस्थेस पोचला आहे. या प्रयोगापासून भारतासारख्या देशाने खूप काही शिकण्यासारखे आहे.

६७३ किमी चे अंतर एक तास चाळीस मिनिटात तोडून आमचे विमान दक्षिण बेटावरील ख्राईस्टचर्चला उतरायची तयारी करू लागले...

एकेकाळी न्यूझीलंडचे भूषण असलेल्या आणि दक्षिण बेटावरील सर्वाधिक लोकसंख्येच्या या शहराला ०४ सप्टेंबर २०१० ते ०३ सप्टेंबर २०१२ या कालावधीत ४,४२३ भूकंपाच्या मोठ्या आणि छोट्या झटक्यांनी झंझोडून त्यातील १०,००० पेक्षा जास्त घरे जमीनदोस्त केली किंवा राहायला धोकादायक बनवली. यामुळे अनेक लोकांनी येथून कायमचे स्थलांतर करून इतर ठिकाणी राहणे पसंत केले. अर्थातच पर्यटनाचे एक मुख्य केंद्र असलेले हे शहर आता बहुतेक सहलींमधून वगळले गेले आहे. ग्लोबसच्या या सहलीत पूर्वी ख्राईस्टचर्चमध्ये एक रात्र वास्तव्य असायचे. पण धोका टाळण्यासाठी आणि अनेक चांगली हॉटेल्स बंद झाल्यामुळे सध्या ख्राईस्टचर्च विमानतळावरून सरळ बसने औराकी / माऊंट कुक राष्ट्रीय उद्यानाची वाट पकडायची होती.

हा बसप्रवास नयनरम्य परिसरातून होता. या भागाचे अजून एक वैशिष्ट्य असे की इथल्या नद्या उथळ आणि रुंद पात्राच्या आहेत. उन्हाळ्यात वितळणार्‍या हिमनद्यांच्या पाण्याने त्या दुथडी भरून वाहतात. पण इतर काळात त्यांचे उपप्रवाह उथळ तळातल्या वाळूत वेण्या घालताना केलेल्या केसांच्या लड्यांसारखे दिसतात. म्हणून या प्रवाहाच्या प्रकाराला ब्रेडिंग असे म्हणतात...

रस्त्याच्या दोन्ही बाजूला शेकडो एकरांच्या हिरव्यागार गवताळ शेतांत मेंढ्या आणि गुरे चरताना दिसत होती...

वरच्या पहिल्या चित्रात दिसणारे उंच झाडांचे कुंपण ही या भागाची खासियत आहे. अशी ही उंच आणि मजबूत कुंपणे मेंढ्या आणि गुरांचे दक्षिणेकडून अंटार्क्टिकावरून येणार्‍या बोचर्‍या अतिशीत वार्‍यापासून संरक्षण करण्यासाठी आवश्यक आहेत.

मधूनच टुमदार घरांच्या छोट्या छोट्या वस्त्या लागत होत्या...

नयनरम्य निसर्गसौंदर्य पाहत बसप्रवासाचा वेळ कसा गेला ते कळले नाही...

औराकी / माऊंट कुक राष्ट्रीय उद्यानात पोहोचेपर्यंत संध्याकाळ झाली. त्या संध्याछायेतही कुक पर्वत आपल्या हिमाच्छादित शिखरांचे दिमाखात प्रदर्शन करत होता... या पर्वतराजीला दक्षिण आल्प्स असेही ओळखतात.

राष्ट्रीय उद्यानाच्या जसजसे जवळ जाऊ लागलो तसे नदीत प्रतिबिंबित होणारी हिमाच्छादित पर्वतराजी त्या अंधुक प्रकाशात अधिकाधिक आकर्षक दिसू लागली...

आजची आमची वस्ती औराकी / माऊंट कुक राष्ट्रीय उद्यानातील हॉटेलमध्ये होती.

(क्रमशः )

काल रात्री जरा उशीराच पोचलो होतो. बाहेर अंधार होता आणि ग्लोबसतर्फे मेजवानी होती म्हणून गडबडीने तयार होऊन जेवायला गेलो होतो. त्यामुळे नेहमीचा खिडकीतून आजूबाजू न्याहाळण्याचा कार्यक्रम झाला नव्हता. सकाळी उठल्यावर पडदा दूर केला आणि बघतो तर काय खुद्द औराकी (माऊंट कुक) समोर उभा !...

सकाळच्या काहीश्या अंधुक प्रकाशात ती हिमशिखरे खोलीच्या खिडकीतून एवढ्या जवळून पाहतानाची मन:स्थिती वर्णन करायला शब्द सुचत नाहीत. जाणीवपूर्वक नेमकी हॉटेल्स आणि त्यांच्या नेमक्या खोल्या निवडल्याबद्दल टूर कंपनीचे कौतुक सहलभर होतेच. पण ही खोली मिळाल्याबद्दल टूर कंपनीला मनोमन अजून १०० टक्के गुण जास्त दिले !

जवळच डोंगराच्या कुशीत वसलेले माऊंट कुक गाव दिसत होते...

औराकी (माऊंट कुक) 'हाय', 'मिडल' आणि 'लो' अशा नांवाच्या तीन शिखरांनी बनलेला आहे आणि त्याच्यावर टास्मान आणि हूकर या नावाच्या दोन हिमनद्या आहेत. या आणि त्याच्या आजूबाजूच्या बर्‍याच मोठ्या विभागाला युनेस्को वर्ल्ड हेरिटेज साईट म्हणून घोषित केले आहे आणि त्यात औराकी (माऊंट कुक), वेस्टलँड, माऊंट अस्पायरींग आणि फिओर्डलँड या नावांची चार राष्ट्रीय उद्याने आहेत. या सर्व भूभागात २,००० मीटरपेक्षा जास्त उंच असलेली १४० शिखरे आणि नामकरण झालेल्या ६२ हिमनद्या आहेत. आमचे "द हर्मिटेज" हे हॉटेल त्या विभागात अगदी मोक्याच्या ठिकाणी होते.

औराकीचे अजून एक वैशिष्ट्य असे की शेर्पा तेनसिंगसह एव्हरेस्टवर प्रथम चढाई करण्याचा मान मिळालेल्या एडमंड हिलरीने येथेच आपल्या गिर्यारोहण कौशल्याचे धडे गिरवले होते. त्याच्या स्मरणार्थ औराकीमधल्या या हॉटेलच्या एका भागात "सर एडमंड हिलरी अल्पाईन सेंटर" आहे. त्यात संग्रहालय, 2D व 3D चलत्चित्रपटगृह आणि प्लॅनेटोरियम, इत्यादी सकाळी ८ ते रात्री ७ पर्यंत चालू असतात.

शिवाय येथून एक जगावेगळी (न्यूझीलंडने जगाला दिलेल्या अनेक नवप्रवर्तक [innovation] गोष्टींपैकी एक) सफर करता येते. ती म्हणजे बर्फावर घसरायच्या स्की लावून उडणारे-उतरणारे विमान तुम्हाला इथल्या ३,००० मीटर उंचीवरच्या टास्मान हिमनदीवर घेऊन उतरते आणि तिथली सफर करवून परत आणून सोडते. २७ किमी लांब, ०.६ ते ४ किमी रुंद आणि ६०० मीटर खोल अशी ही या विभागातली सर्वात मोठी हिमनदी आहे.

मी या अतिरिक्त सफारीची मोठ्या उत्सुकतेने वाट पाहत होतो. मात्र ही सफारी अर्थातच उंच बर्फाळ प्रदेशातील हवामानाच्या लहरीवर अवलंबून असते. अशा भागातले हवामान कधी कसे बदलेल हे सांगता येत नाही. काल रात्री झोपण्यापूर्वी आकाशात फारसे ढग नव्हते. पण सकाळी मात्र औराकीच्या डोक्यावर ढगांनी ठाण मांडले होते (वरची सुरुवातीची चित्रे पहा). हॉटेलच्या जेवणाच्या खोलीची रचना मोठी कल्पक होती. केवळ भिंतीच नव्हे तर छपराचा काही भागही काचेचा होता. त्यामुळे न्याहारी करतानाही आजूबाजूचे पर्वत दिसत होते आणि त्यांच्यावर अधिकाधिक पडत जाणारे ढगांचे सावट माझ्या मनावरही पडत होते. तरीही 'इथले वातावरण काय मिनिटामिनिटाला बदलते. हे आता होतील दूर ढग' असे सतत मनाला सांगून त्याची उभारी कायम ठेवण्याचा प्रयत्न चालू होता. न्याहारी संपली, आठ वाजले... आणि सहल निर्देशक बातमी घेऊन आला की खराब वातावरणामुळे विमान उडू शकणार नाही. पण नऊ वाजता याबाबत परत निर्णय घेण्यात येणार आहे असे सांगून त्याने आशेची ज्योत तेवत ठेवली. चला, जरा परिसराचा फेरफटका मारू असे म्हणून बाहेर पडलो. हॉटेल जवळच्या एका छोट्या उंचवट्यावरून औराकीचे निरीक्षण करण्याची सोय होती...

तेथे पोचतो न पोचतो तेवढ्यात पाऊस सुरू झाला... झाले, आमच्या या बेतावरही हवामानाने पाणी पाडले असे म्हणत परत हॉटेल मध्ये शिरलो. तासभर आहे तेवढ्यात अल्पाईन सेंटर तर बघून घेऊ, होईल तोपर्यंत हवामानात सुधारणा असा विचार केला. ह्या सेंटरमध्ये हिलरीसंबद्धीत अनेक गोष्टी संग्रहीत आहेतच पण एकंदरीत या भागातून तयार झालेल्या अनेक गिर्यारोहकांची माहिती आणि बर्फाळ प्रदेशात वापरायच्या नवप्रवर्तक उपकरणांचाही संग्रह आहे. शिवाय या भागाच्या विकासाच्या इतिहासाचीही रोचक माहिती आहे.

एव्हरेस्टवर चढाई करून परतल्यावर पहिल्या थांब्यावर विश्रांती आणि चहा घेताना शेर्पा तेनसिंग आणि हिलरी...

बर्फात चालणारा ट्रॅक्टर...

द हर्मिटेजमध्ये आलेली पहिली चारचाकी...

औराकी राष्ट्रीय उद्यानाच्या सफरीसाठी कामात आणलेली पहिली बस...

हिमनदी सफरीसाठी वापरलेले पहिले स्कीयुक्त विमान... असलेच एक विमान टास्मान हिमनदीवर घेऊन जाणार होते...

नऊ वाजता बाहेर आलो तरी पावसाची रड चालूच होती :( . आता अजून वाट पाहिल्यास पुढच्या कार्यक्रमाचा खोळंबा झाला असता. मोठ्या जड मनाने औराकीचा निरोप घेऊन बसप्रवास सुरू केला. गंमत अशी की औराकीच्या दरीतून बाहेर पडलो आणि सगळे मळभ दूर होऊन सूर्य ढगांतून बाहेर डोकावू लागला ! वाटेत एका निसर्गरम्य तळ्याच्या काठी फोटो थांबा झाला...

आणि परत प्रवास सुरू झाला...

वाटेत अल्पोपाहारासाठी एका ठिकाणी थांबलो तेव्हा पैलवानाच्या वट्ट पिळलेल्या मिशांसारखी शिंगे असलेल्या या मरिनो मेंढ्याची भेट झाली...

थोड्याच वेळात सुरुवातीचा हिरवागार प्रदेश सोडून गाडी एकदम रखरखीत करड्या-तपकिरी रंगांच्या डोंगराळ भागात शिरली...

फोटोत जरी छान दिसत असला तरी हा या भागात या वर्षी झालेल्या अवर्षणाचा परिणाम होता. अन्यथा हे सगळे डोंगर हिरवळीने भरलेले असते आणि त्यांच्यावर भरपूर मेंढ्या चरताना दिसल्या असत्या. डोंगर उतरून पलीकडे गेल्यावर मात्र परत झाडी आणि नेत्रसुख सुरू झाले...

वाटेत क्रॉमवेल नावाच्या छोट्या गावात थांबलो. इथले "होकी-पोकी" आइसक्रीम फार प्रसिध्द्द आहे त्याची चव घ्यायची होती !

इवल्याश्या गावातही "ऑथेंटिक इंडियन कुसिन" वाले रेस्तरॉ पाहून उडालोच !

येथून पुढे निसर्ग आपले रुपडे परत दिमाखाने दाखवायला सुरुवात करू लागला...

आणि द्राक्षांच्या मळ्यांचा प्रदेश सुरू झाला...

पुढचा थांबा होता जगप्रसिद्ध बंजी / बंगी उडीच्या जन्मस्थळाचा...

बूंगी उडी हा न्यूझीलंडने जगाला दिलेला नवप्रवर्तक खेळ आता सर्व जगात पसरला आहे. या धाडसी आणि काहीश्या माथेफिरू खेळाची सुरुवात १९८८ साली वरच्या चित्रातल्या कावाराउ पुलावरून पहिली उडी मारून झाली. ४३ मीटर उंचीच्या या उडीचे अनेक प्रकार आहेत... कोरडी , पाण्यात डोके बुडणारी, एकट्याने, जोडीने, इ...

..................

आता इतर अनेक ठिकाणी खेळात अजून नावीन्य आणण्यासाठी केबलकार वापरून १३४ मीटर उंचीवरून उडी, पर्वतावरचा गोंडोला वापरून ४७ मीटर लांबीचा दोर पण शहराच्या वर ४०० मीटरवर लटकवणारी उडी, ७० मीटर लांबीचा दोर + ३०० मीटर परिघाचे झोके देणारी उडी असे अनेक चित्तथरारक प्रकार उपलब्ध आहेत... निवडा तुम्हाला हवा तो ! आमच्यातल्या एका अमेरिकन नवदांपत्याने जोडीने उडी मारली आणि बाकीच्यांनी त्यांची चित्रे काढली +D

पुन्हा आमचा सौंदर्याने रसरसलेल्या निसर्गातून प्रवास सुरू झाला...

क्विन्सटाऊनला पोहोचलो तेव्हा चार वाजले असावे. साडेसहा वाजता पुढचा कार्यक्रम होता. हॉटेल गाठले तसे पहिला नेहमीच्या रिवाजाप्रमाणे गरमागरम शॉवर घेऊन तरतरी आणली. सहल निर्देशक तासभर आराम करा म्हणाला होता पण अश्या सुंदर ठिकाणी जायचे आणि लोळात रहायचे हे काही पटले नाही. क्विन्सटाऊनचे प्रसिद्ध वाकातिपू तळे हॉटेल शेजारीच होते. ते खिडकीतून खुणावत होते...

अर्थातच पावले तिकडे वळणार नाहीत तर काय ! ...

तळ्याच्या किनार्‍यावर हिरवळ आणि पादचार्‍याच्या रपेटीसाठी प्रशस्त व्यवस्था केली आहे. या तळ्यावर अनेक प्रकारच्या पाण्यातील मनोरंजक खेळ व सफारींची व्यवस्था आहे...

अर्धा तासच भटकलो असेन, लगेच पाऊस सुरू झाला आणि लगबगीने हॉटेलवर येणे भाग पडले. तोपर्यंत लॉबीत सहप्रवासी जमायला सुरुवात झाली होती. साडेसहापर्यंत पावसाचा जोरही कमी झाला होता. सर्वजण पायीच निघालो. आम्हाला शहराजवळच्या वॉल्टर पीक हाय कंट्री फार्मवर डिनरपार्टीसाठी जायचे होते. तेथे न्यायला "टि एस् एस् एर्नस्लॉ" नावाची वाफेवर चालणारी व्हिंटेज बोट आमची बंदरावर वाट पाहत होती...

बोटीतून पेयपान करीत आणि आजूबाजूचे सौंदर्य पाहत तासाभरात आम्ही फार्मवर पोहोचलो. बोटीचे इंजिन प्रवाशांना बघता यावे यासाठी बंदिस्त न ठेवता शिवाय त्याच्या वरून व बाजूंनी पाहण्याची खास सोय केलेली होती. त्यामुळे आता जवळ जवळ नामशेष झालेल्या या बोटीच्या वाफेच्या इंजिनाचे चालू अवस्थेत निरीक्षण करण्याची संधी मिळाली...

फार्मवर प्रथम जेवण झाले. गुरुवार होता पण बुफेमध्ये बरेच शाकाहारी पदार्थ असल्याने काही त्रास झाला नाही. त्यानंतर येथील सिग्नेचर मेंढी भादरण्याचा कार्यक्रम झाला. त्यानंतरचा कुत्र्यांचा कार्यक्रम मात्र मागच्यापेक्षा जास्त चांगला होता. शेतकरी आणि त्याचे कुत्रे दोन्हीही कसलेले होते. तो कार्यक्रम सुरू होता होता धो धो पाऊस सुरू झाला होता. पण तरीही शेडमध्ये उभे राहून आमच्याशी संवाद करता करता प्रदर्शकाने दिलेले हुकूम कुत्रे अंधार्‍या रात्रीत आणि भर पावसात १०० ते १५० मीटरवरूनसुद्धा बरोबर पाळत होते !

रात्री हॉटेलवर परत येईपर्यंत अकरा वाजले होते. असाच पाऊस पडत राहिला तर या धाडसाची राजधानी (adventure capital) म्हणून प्रसिद्ध असलेल्या क्विन्सटाउनमधल्या कार्यक्रमांचे काय होईल याची काळजी करतच झोपी गेलो.

(क्रमशः )

आज सहलीचा सहावा दिवस. सकाळी उठलो तेव्हा कालच्या पावसामुळे मनात जराशी धास्तीच होती. पण सकाळी सातलाच हॉटेलच्या बाहेर पडायचे होते आणि दोन अडीच तास बसचा प्रवास करून फिओर्डलँड राष्ट्रीय उद्यानात पोचायचे होते. त्यामुळे मनावरचे सगळे मळभ झटकून पटापट आवरले आणि न्याहारीला गेलो. नेहमीप्रमाणे प्रथम सगळे पदार्थ पाहून घ्यायचे आणि मगच हवे ते वाढून घ्यायला सुरुवात करायचे ही सवय. एक एक बघत शेवटच्या भांड्याचे झाकण उघडले आणि चाट पडलो...

क्विन्सटाउनच्या हॉटेलमध्ये नाहारीला चक्क कांदेपोहे! शेजारी भात आणि पलिकडच्या भांड्यात डाळ. न्याहारीला डाळभात काही बरी वाटली नाही. मात्र कांदेपोहे त्वरित घेतले... पण चवीच्या बाबतीत निराशा झाली, मोहरीही भरपूर टाकली होती. खाण्याच्या थोड्या प्रयत्नानंतर सरळ बशी बदलून नेहमीचे यशस्वी पदार्थ घेतले!

न्याहारीनंतर खाली लॉबीत जमा होणार्‍या सहप्रवाशांच्या गर्दीत सामील होऊन गप्पा मारू लागलो. लॉबीत आज कमळांची सुंदर पुष्पसजावट केली होती...

सकाळच्या काहीश्या कुंद वातावरणात आमचा प्रवास सुरू झाला...

दक्षिण बेटाच्या दक्षिण-पश्चिम टोकाला असलेले आणि १२,५०० चौ किमी परिसर असलेले फिओर्डलँड राष्ट्रीय उद्यान हे न्यूझीलंडमधील सर्वात मोठे राष्ट्रीय उद्यान आहे. हिमयुगामध्ये या भागांत हिमनद्यांच्या प्रवाहाने अनेक खोल फ्योर्ड निर्माण झाल्या आहेत...

(मूळ नकाशा आंतरजालावरून साभार)

आवांतर: हिमनद्यांच्या प्रवाहाने तयार झालेल्या दर्‍यांना फिओर्ड / फ्योर्ड (fiord) असे म्हणतात आणि पाण्याच्या प्रवाहाने तयार झालेल्या दर्‍यांना कनॅन / कन्यान (canyon) असे म्हणतात. )

या उद्यानात अश्या तर्‍हेने तयार झालेल्या अनेक फ्योर्ड आहेत, त्यातल्या बर्‍याच आता बर्फाऐवजी समुद्राच्या पाण्याने भरलेल्या आहेत... त्यांना साऊंड असे म्हणतात... साधारण आपल्याकडे खाडी म्हणतात तसाच काहीसा प्रकार. काही फ्योर्डच्या बाजूच्या डोंगरांचे कडे सरळसोट उंच आहेत आणि त्या निसर्गसौंदर्याने ओतप्रोत भरलेल्या आहेत. या सर्वांत मिलफर्ड साउंड सर्वात जास्त सुंदर आहे. आम्ही आज तिकडेच चाललो होतो.

जसजसे आम्ही उद्यानाच्या जवळ येत होतो तसतसा सूर्यही वर येत होता आणि आजूबाजूचा नजारा अधिकाधिक सुंदर होत चालला होता...

रस्त्याच्या दोन्ही बाजूंना असलेल्या शेतांत मेंढ्यांच्या बरोबर आता हरिणेही दिसू लागली. मेंढ्याच्या व्यवसायावर आर्थिक मंदीने झालेल्या परिणामांना काही अंशी सावरण्यासाठी आता येथील काही शेतकरी हरिणेही पाळू लागले आहेत कारण हरिणाचे मांस जेवणातली खासियत (गुरमे) समजली जात असल्याने त्याला अधिक किंमत मिळते व सहाजिकच अधिक फायदा मिळतो...

या विभागातील 'ते अनाउ' नावाच्या मुख्य गावात आम्ही कॉफी आणि अर्थातच आइसक्रीम (होकी-पोकी फेम) साठी थांबा घेतला...

बसच्या थांब्याजवळ हे झाड दिसले. पहिल्यांदा वाटले की फुलांनी लगडलंय. पण फोटो काढायला जवळ गेलो तर दिसले की ती चेरीसारखी फळे होती. नंतर कळले की ही इतकी आकर्षक दिसणारी फळे विषारी असतात!

..................

गाव छोटेखानी असले तरी स्वच्छ आणि टापटीप असणे हे आता गृहीतच झाले होते...

या गावातल्या एका रस्त्याच्या नावाने लक्ष वेधून घेतले...

पाश्च्यात्य कडू कॉफीऐवजी मी होकी-पोकीलाच राजाश्रय दिला... आता आणि पुढे बहुतेक वेळेसही! तरतरीत होऊन पुढे प्रवास सुरू झाला... आता उद्यानाचा मुख्य परिसर सुरू झाला होता. कधी झुडुपे तर कधी दाट जंगल लागत होते...

मध्येच एक विस्तीर्ण दरी लागली... इगलँटन व्हॅली. तेथे थोडा वेळ थांबून आम्ही आजूबाजूचे सौंदर्य शांतपणे डोळ्यांत आणि कॅमेर्‍यात साठवत साठवत पायही मोकळे करून घेतले...

परत प्रवास सुरू केला आणि थोड्याच वेळात आरशी तळ्यांचा (mirror lakes) हा एक अत्यंत मनोहर थांबा आला. या ठिकाणी एक छोटा लाकडी मार्ग आपल्याला जरा खालच्या पातळीवर असलेल्या तळ्यांकडे घेऊन जातो...

आणि त्या तळ्यांचे नाव अक्षरशः सार्थ झालेले पाहून आपण थक्क होण्यापलीकडे काहीच करू शकत नाही...

किती फोटो काढले तरी समाधान न होणारा नजारा!

पुढच्या वाटेत बोवेन नावाचा धबधबा लागला...

आणि हे पाणी कुठून येते त्याचा शोधही लागू लागला...

हिमनद्या वितळून येणार्‍या त्या पाण्यात सगळ्यांनी 'हात धुऊन घेतले’!

जरा पुढे गेल्यावर ते अनाउ आणि मिलफर्ड साऊंडला जोडणारा होमर बोगदा लागला. या अरुंद बोगद्यातून एकेरी वाहतूकच होऊ शकते. पण बोगद्याची स्वयंचलित व्यवस्था दोन्ही टोकांवर असलेल्या मार्गदर्शक संगणकीय पाट्यांवर सतत मार्गदर्शक संदेश देऊन वाहतुकीचे नियोजन करत असते...

बोगदा ओलांडून आपण जणू वेगळ्याच जगात प्रवेश करतो. आता फक्त उंच कडे आणि खोल दर्‍या दिसतात... सपाट भूमी फारशी नाहीच... खर्‍या फिओर्ड आता सुरू झाल्याची खात्री पटते...

मिलफर्ड साऊंडच्या सुरुवातीला एक भले मोठे स्वागतगृह आहे. येथून मिलफर्ड साऊंडच्या सगळ्या जलसफरी सुरू होतात...

तेथे अनेक बोटींच्या गर्दीत 'मिलफर्ड सॉवरीन' आमची वाट पाहत उभी होती...

हिमनदीने जमिनीवर पाडलेल्या १५ किमी लांबीच्या खोल ओरखड्यात आता टास्मान समुद्राचे पाणी घुसून मिलफर्ड साउंड तयार झाली आहे. तिच्या दोन्ही बाजूचे बरेच उभे कडे १२०० मीटरपेक्षा जास्त उंच आहेत आणि त्यांच्यावर अनेक प्रकारच्या लहान मोठ्या झुडूप-झाडांची गर्दी आहे. येथे लेडी बोवेन आणि स्टर्लिंग नावाचे दोन बारमाही धबधबे आहेत आणि पावसाळ्याच्या दिवसांत आणखी अनेक मोसमी धबधब्यांची भर पडते.

सफारीची सुरुवात झाली स्टर्लिंग धबधब्याच्या दर्शनाने...

मधून मधून हिमाच्छादीत शिखरेही नजरेला पडत होती...

वेगवेगळ्या आकाराच्या उंच खड्या कड्यांमधून वाट काढत आमची बोट पुढे सरकत होती...

ढगांनी वेढलेली शिखरे असलेल्या कड्यांतून एखादा रोडावलेला झरा दिसत होता...

आजूबाजूचे सौंदर्य पाहायला वातानुकूलित केबिन सोडून जवळ जवळ सगळेच प्रवासी बोटीच्या सर्वात वरच्या डेकवर गर्दी करून उभे होते...

तासाभराच्या प्रवासानंतर टास्मान समुद्र दिसू लागला...

परतताना कप्तानाने बोट एका खास जागेवर अगदी किनार्‍याजवळ नेली आणि एका कातळावर सूर्यस्नान करणार्‍या समुद्रसिंहांचे अगदी जवळून दर्शन झाले...

कप्तान कसलेला दर्यावर्दी होता... परतताना त्याने बोटीचा पुढचा भाग स्टर्लिंग धबधब्याच्या इतका जवळ नेला की पुढच्या रांगेतले प्रवासी त्याच्या पाण्याच्या तुषारांनी भिजून गेले...

..................

परतताना ही सफारी जरा अजून लांबली असती तर बरे झाले असते असे वाटत होते. पण सहल निर्देशकाने एक खुशखबर दिली आणि मग पुढे जायची घाई वाटू लागली. सकाळी हॉटेलवरून निघताना तो मला म्हणाला होता की, "तुमची टास्मान हिमनदीवरची स्की-प्लेनची सफारी राहिली. पण इथे काही पर्यायी व्यवस्था केली तर चालेल का?" मी त्याला अर्थातच हो म्हणालो होतो, पण त्याने जोडलेल्या 'हवामानावर अवलंबून (subject to weather conditions)' या पुस्तीमुळे मी त्यानंतर तिकडे पूर्ण दुर्लक्षच केले होते. मात्र आता तो म्हणाला की, "इथल्या सर्वात उंच तुतोको हिमनदीवर जाणारी एक हेलिकॉप्टर सफारी चालू आहे. तुमची इच्छा असेल तर जागा राखून ठेवतो. सफारी संपल्यावर हेलिकॉप्टर तुम्हाला होमर बोगद्यापलीकडे सोडेल. तोपर्यंत बाकीच्या प्रवाशांना घेऊन बस तिकडे पोचेल आणि मग पुढचा प्रवास बरोबर करू." आता त्याने इतके नियोजन केले असल्यावर मला अजून काय पाहिजे होते? माझा उत्साह बघून अजून दोन प्रवासी पण तयार झाले.

बोटीच्या स्वागतगृहाच्या पलीकडेच एक हेलिपॅड होता. दहा मिनिटात आमचे हेलिकॉप्टर मिलफर्ड साउंडवरून उडू लागले आणि ही अनपेक्षित हिमनदी सफारी सुरू झाली...

नंतर फ्योर्डच्या कड्यांची पाहणी सुरू झाली...

मग आम्ही निघालो शुभ्र पर्वतांच्या हिमशिखरांच्या सादेला ('साद देती हिमशिखरे शुभ्र पर्वतांची' च्या चालीवर) प्रतिसाद देण्यासाठी...

शेवटी हाक ऐकू आली २,७२३ मीटर उंचीच्या माउंट तुतोको आणि त्याच्या गळ्याभोवती हाताचा विळखा घालून बसलेल्या तुतोको हिमनदीची...

तेथे बर्फावर पाय ठेवला तेव्हाची मन:स्थिती वर्णन करायला शब्द नाहीत... केवळ निःशब्द !!! हेलिकॉप्टरमध्ये बसेपर्यंत इतर सहप्रवाशांशी बर्फाच्छादित तुतोको पर्वतशिखराकडे बोट दाखवून "बघा आता तेथे चाललोय" असे म्हणून विनोद करत होतो. तुतोको हिमनदी म्हणजे तुतोकोच्या पायथ्याशी, शिखरापेक्षा खूप खालच्या उंचीवर साठलेला बर्फ असणार असे साधे समीकरण डोक्यात होते. बाकीच्यांचेही तेच मत होते आणि म्हणून तेही होकार भरत विनोदात सामील होत होते. पण जेव्हा शिखराजवळच आणि शिखराच्या फारतर ५० मीटर कमी उंचीवर वैमानिकीणीने (हो स्त्री वैमानिकच होती) हेलिकॉप्टर उतरवले आणि दार उघडून खाली उतरा म्हणाली तेव्हा स्वतःच्या डोळ्यांवर विश्वासच बसला नाही...

हे बघा खरोखर आमचे हेलिकॉप्टर तिथे उतरले होते....

आणि माझे पाय त्या बर्फाला टेकलेले आहेत... उगाच संशय नको +D, ;) ... (नंतर माझापण विश्वास बसावा की 'हे खरे होते, स्वप्न नव्हते' म्हणून पटकन एक फोटो काढून घेतला ! नंतर हा फोटो बघून माझ्या इतर दोन साथीदारांची आपणपण असे का केले नाही म्हणून बरीच जळजळ झाली !)

त्या हिमनदीवरून फिरून आजूबाजूचे सौंदर्य जितके मनात आणि कॅमेर्‍यात साठवता येईल तेवढे साठवण्याची सगळ्यांची धडपड चालू होती. हिमाच्छादित पर्वतशिखराच्या इतक्या जवळ उभे राहताना शिखर सर केल्यावर गिर्यारोहकांना काय वाटत असेल याची एक टक्का तरी कल्पना आली. एकच टक्का एवढ्या करिता कारण आम्ही भुर्रकन उडून तेथे गेलो होतो आणि ते अनेक वर्षांच्या सरावानंतर आणि प्रचंड श्रम करून पर्वत चढून जातात तेव्हा काही कमावल्याचा त्यांचा आनंद अलाहिदा असतो. मात्र दोघांनाही दृश्य तेच दिसते !

पायलट जेव्हा परत उडायची वेळ झाली असे म्हणाली तेव्हाच घ्यानात आले की हिमनदीवरची वीस मिनिटे संपली आणि मग शेवटचा एक जल्लोषाचा फोटो घेऊन नाखुशीनेच आम्ही हेलिकॉप्टरमध्ये बसलो...

मग चालिका आम्हाला त्या भागाची अजून ओळख करून देऊ लागली. ती एकदम कसलेली वैमानिक होती. मोठ्या कसबाने पर्वतशिखरांवरून, दर्‍यांतून आणि कड्यांच्या जवळून हेलिकॉप्टर नेत होती...

होमर पासच्या पलीकडे आम्ही उतरलो तेव्हा इतर सर्व आमची वाट पाहतं होते. त्यांना जेव्हा कळले की आम्ही खरेच तुतोकोच्या शिखराजवळ उतरलो होतो, तेव्हाची मजा बघण्याजोगी होती !

आता सूर्य चांगलाच तळपत होता आणि सकाळच्या अंधुक प्रकाशात पाहिलेला परिसर परतीच्या प्रवासात लख्ख आणि अजूनच सुंदर दिसत होता...

संध्याकाळी हॉटेलवर पोचल्यावर अर्थातच उत्साहवर्धक दीर्घ शॉवर घेतला आणि एक तासानंतरचा गजर लावून ताणून दिली. उठलो तेव्हा बर्‍यापैकी अंधार झाला होता. मार्गदर्शकाकडून इथल्या रेस्तराँची माहिती झाली होतीच. एका प्रसिद्ध "फिश-एन-चिप्स" ला भेट द्यायचे ठरवले होते. वाकातिपू तळ्याच्या किनार्‍यावर वेगवेगळ्या रेस्तराँची भली मोठी रांगच आहे... त्यात सुरुवातीलाच हे रेस्तरॉ होते...

लहानसे टपरीवजा स्वयंपाकघर आणि फुटपाथवर टेबले-खुर्च्या असा साधाच अवतार होता. पण ब्ल्यू कॉडच्या खास सिग्नेचर बॅटरसह तळलेल्या तुकड्या आणि स्वतः बनवलेल्या बटाटा चिप्स (होम मेड होत्या, पॅकेटमधून काढून तळलेल्या नाही) लोक मिटक्या मारत खात होते. मीही त्यांच्यात सामील झालो.

(क्रमशः )

आजचा न्यूझीलंडमधला सातवा दिवस प्रवाशांच्या निवडीच्या अतिरिक्त सहली करण्यासाठी पूर्णपणे मोकळा सोडलेला होता. मी आजच्यासाठी 'वाइल्डरनेस सफारी' नावाचा अनेक आकर्षणे मिळून बनलेली सफारी निवडली होती. न्याहारी आटपून साडेसात वाजता लॉबीत आलो आणि नेहमीप्रमाणे ही नवीन वैशिष्ट्यपूर्ण पुष्परचना दिसली...

बस वेगवेगळ्या ठिकाणाहून प्रवासी जमा करत निघाली. एका ठिकाणी ती थांबली होती तिथले दृश्य पाहून कॅमेरा आपोआप बाहेर आला...

सकाळच्या अंघुक प्रकाशात बस आम्हाला घेऊन वाकातिपू तळ्याच्या काठाने ४५ किमी दूर असलेल्या ग्लेनॉर्की नावाच्या ठिकाणी घेऊन चालली होती. ग्लेनॉर्की हा सौंदर्याने ओतप्रोत भरलेल्या परिसर, अनेक चित्रपटांमध्ये केले गेलेल्या त्याच्या चित्रणामुळे जगप्रसिद्ध झाला आहे. परंतू त्याच्या फार पूर्वीपासून ग्लेनॉर्की-किनलोख हा भाग बॅकपॅकर्स आणि ट्रेकर्समध्ये प्रसिद्ध आहे. आणि त्याच्याही पूर्वी म्हणजे १२ व्या शतकापासून मावरी लोक त्याचा वाकातिपू तळ्याच्या परिसरात मिळणाऱ्या जेड करिता केलेल्या प्रवासातील थांबा म्हणून करत असत. ग्लेनॉर्कीकडे घेऊन जाणारा रस्ताही काही कमी सुंदर नव्हता. क्विन्सटाउनच्या बाहेर पडल्यावर लगेच पाच मिनिटातच एक फोटो थांबा आला. ढगांमुळे अजूनही सूर्यमहाराज अजून नीटसे दर्शन देऊ शकत नव्हते. त्यामुळे त्या दृश्याला अजूनच एक गूढगंभीरता आली होती...

ग्लेनॉर्कीच्या जवळपास पोचेपर्यंत बऱ्यापैकी उजाडले होते आणि या भागाचे सौंदर्य अधिकच खुलून दिसू लागले होते...

येथून पुढे मोठ्या बसेस जाऊ शकत नाहीत त्यामुळे आम्ही छोट्या ४X४ बसमध्ये स्थलांतर केले आणि मंतरलेल्या चैत्रबनातून पुढचा प्रवास सुरू केला...

दूरवर पसरलेली हिरवळ, त्यावरच चरणारी गुरे, हिरवळीच्या कडांना असलेली झाडाची गर्दी आणि त्यापुढे लगेच सुरू होणारे ढगांनी झाकलेली शिखरे असलेले डोंगर... निसर्गाची जादू सुरू होऊ लागली होती...

मधूनच आमची गाडी नदीच्या पात्रातून जात होती...

तर कधी छोट्या पुलावरून...

वाटेत एक छोटेसे जंगल लागले...

ते ओलांडून गेलो आणि आमचा एका वेगळ्या जगात प्रवेश झाला...

या संपूर्ण उद्यानात एकच एक बांधीव घर आहे. एका ग्रीक माणसाने हे घर हा विभाग राष्ट्रीय उद्यान बनण्याच्या फार पूर्वी लीजवर घेतले होते आणि आता त्याचा मुलगा रिटायर होऊन तेथे राहतो आहे. ते घर इतके मोठे आहे की त्याचा ९० टक्के भाग सतत बंदच असतो. अजून ३ वर्षांनी लीज संपल्यावर ते सरकारच्या ताब्यात जाईल. लॉर्ड ऑफ द रिंग्जच्या चित्रणाच्यावेळी ह्या घराचा काही भाग चित्रीकरण करणाऱ्यांपैकी काहीजणांच्या राहण्याच्या सोईसाठी भाड्याने दिला होता. शक्य असते तर तिथे एक दिवस तरी राहणे मला नक्कीच आवडले असते...

जसजसे आम्ही अजून पुढे जाऊ लागलो तसे निसर्ग अजूनच गुढगंभीर होऊ लागला...

थंडीत आपल्या तोंडातून जशी वाफ येताना दिसते तशी येथे जमिनीवरच्या पाण्याची वाफ होताना दिसत होती... प्रथम वाटले की हा धूर असेल पण जवळ जाऊन बघितले तेव्हा खात्री झाली...

हा भाग चित्रपटात बघितला असल्याचे रसिक प्रेक्षकांना आठवेल... विशेषतः डावीकडची चिमुकली झोपडी आणि उजवीकडचे त्रिकोणी झाड...

येथे थोडावेळ थांबून आमचा प्रवास पुढे सुरू झाला...

येथून पुढे आमची पॅरॅडाइज नावाच्या ग्लेनॉर्कीच्या शेजारच्या जंगलाची पायी सफर सुरू झाली. या जंगलात आणि त्याच्या आजूबाजूच्या परिसरात अनेक प्रसिद्ध चित्रपटांचे चित्रीकरण झालेले आहे. त्यापैकी Lord of the Rings ने या भागाला फार प्रसिद्धी मिळवून दिली. या चित्रपटात बोरोमीरच्या हत्येचे चित्रीकरण या जंगलात केले आहे... आम्ही त्या वाटेवरून पुढे निघालो...

इथल्या झाडांचे खास विचित्र आकार आणि जंगलाचे सौंदर्य पाहून निर्देशकाने या जंगलाची Lothlórien (Third Age मधल्या Middle-earth मधले Elves वसतिस्थान) म्हणून निवड केली होती...

..................

या झाडांच्या आकारावरून एका अ‍ॅनिमेशन फिल्ममध्ये चालू शकणारी झाडे दाखविण्याची कल्पना निर्देशकाला सुचली होती.

झाडावर चढणार्‍या माकडाचा झालेला आकार...

या जंगलातल्या झाडांचे एक वैशिष्ट्य असे की झाड जसे वयाने मोठे होत जातात तसे त्याच्या खोडाचा मधला भाग सडत जातो आणि त्यात ढोली बनते...

ढोलीच्या आत उभे राहून काढलेला तिची उंची मोजणारा फोटो...

काही वर्षांनी ही ढोली इतकी वाढते की स्वतःच्या भाराने झाड मोडून पडते...

अशा प्रकारे हजारो वर्षे पडलेल्या झाडांचे अवशेष आणि त्याच्यावर साठलेले मॉस या जंगलातील सहल आपल्याला एका प्राचीन विश्वात घेऊन जातात.

या जंगलात Vertical Limit, X-Men Origins: Wolverine व The Chronicles of Narnia: Prince Caspian ह्या चित्रपटांचे आणि Top of the Lake या टीव्ही सिरियलचेही चित्रण झाले आहे.

अगदी नवीन म्हणजे The Hobbit trilogy चेही चित्रण येथे झाले आहे आणि त्यातील एक प्रॉप तेथे अजून आहे. त्या प्रॉपसह त्या चित्रपटातील मुख्य कलाकार...

(सूचना: हा मुख्य कलाकार अदृश्य पात्राचे काम करत असल्याने मर्त्य मानवांना तो पडद्यावर दिसणार नाही ;) )

त्या मंतरलेल्या चैत्रबनातून आम्ही बाहेर पडून न्यूझीलंडमध्ये विकसित झालेल्या जेटबोट या एका नवप्रवर्तक संशोधनाची मजा घेण्यास निघालो. नेहमीच्या बोटींना असणारे पंख्यांसारखे प्रॉपेलर्स न्यूझीलंडमधल्या उथळ ब्रेडींग असलेल्या नद्यांतल्या दगडगोट्यांना टकरून निकामी होत असल्याने उपयोगी नाहीत. ह्यावर उपाय म्हणून विल्यम हॅमिल्टनने प्रोपेलरच्या ऐवजी बोटीच्या तळांतून पाणी खेचून त्या पाण्याच्या जेटच्या आधारे बोटीला वेग देणारी यंत्रणा बनवली. या तंत्राने अत्यंत वेगवान (९० किमी प्रतितास) जाणारी उथळ तळाची जेटबोट अगदी ४० सेमी खोल पाण्यात पुढे-मागे जाऊ शकते आणि वेगाने वळूही शकते. आजकाल अश्या वेगवान जेटबोटी प्रवासी वाहतूक, बचाव मोहिमा आणि खेळासाठी जगभर वापरल्या जातात.

आमची जेटबोट आम्हाला घेऊन उथळ डार्ट नदीची सफर करायला निघाली...

अगदी उथळ पाण्यातून आणि नदीच्या अनेक लड्यांमधून चालक मोठ्या शिताफीने मार्ग काढत ६० ते ९० किमीच्या वेगाने बोट चालवत आमच्या अंगावर शहारे उभे करत होता. या बोटीचे विशेष असे आहे की ही पूर्ण वेगात असताना छोट्या कोनात वळू शकते, स्वतःभोवती पूर्ण गिरकी घेऊ शकते आणि पाच-सात मीटरच्या अंतरात उभी राहू शकते. बोटीच्या या सगळ्या क्षमतांचा पुरेपूर फायदा घेऊन कसलेला चालक प्रवाशांच्या कायम स्मरणात राहील असा थरारक अनुभव देत होता. मध्येच थोडा मोठा पाण्याचा साठा आला की हात वर करून गोल-गोल फिरवीत होता... याचा अर्थ "आता तुमच्या पुढचा संरक्षक रॉड घट्ट पकडा. आपण ३६० अंशाची गिरकी घेणार आहोत !" आणि मग प्रवासी रोलर-कोस्टरसारखा अनुभव घेत तश्याच किंचाळ्या फोडत होते...

मधूनच आम्हाला एका चित्रपटातल्या पात्राने दर्शन दिले (ओळखले कोण आहे ते?)...

४५ मिनिटे आमच्या अ‍ॅड्रिनॅलीनची पातळी उंचावून बोट परत ग्लेनॉर्कीला निघाली. वाटेत दुसरी एक जेटबोट वाळूत अडकून पडलेली दिसली...

तिच्या बिचार्‍या चालकाने त्यातल्या तीन महिलांना पाठंगुळी घेऊन वाळूवर उतरवले आणि आमच्या बोटीपर्यंत आणून सोडले आणि आम्ही त्यांना घेऊन पुढे निघालो...

तेवढ्यात त्या बोटीला परत पाण्यात खेचणारी बोट आली...

आजूबाजूचे सौंदर्य पाहत आम्ही ग्लेनॉर्कीला पोहोचलो...

ग्लेनॉर्कीत दुपारचे जेवण घेतले आणि जेवणानंतरचे गोड म्हणून अर्थातच होकी-पोकी...

जेवणानंतर परतीचा प्रवास सुरू झाला...

हॉटेलवर पोचलो तेव्हा चारच वाजले होते. समोरच असलेला टेकडीवर नेणारा गोंडोला (केबल कार) खुणावत होता...

तेथे जाणारा रस्ता शहराच्या मध्यभागातून जात होता. यानिमित्ताने शहराचे जवळून दर्शन झाले...

गोंडोलातून टेकडीवर जाताना दिसलेले क्विन्सटाउन...

खालून कल्पना करू शकणार नाही इतक्या अनेक धाडसी खेळांच्या आणि इतर मनोरंजनाच्या सोयी या टेकडीवर आहेत...

बुंजी जंप (दोर ४३ मीटरचा आहे पण उडी शहराच्या ४०० मीटर वर लोंबकळवते)...

लुगं...

शहराचा आणि तळ्याचा नजारा ४५० मीटर उंचीवरून पाहत पोटोबा करण्यासाठी पूर्ण उंचीच्या काचेच्या भीती असलेले रेस्तरॉ...

पॅरॅशूटींग (या खेळाची माहिती फार उशीरा झाली त्यामुळे वेळ संपल्याने हे करता आले नाही :( )...

इतर गंमत संपल्यावर "किवी हाका" हा मावरी कार्यक्रम बघायला टेकडीवरच असलेल्या थिएटरमध्ये गेलो. शंख फुंकून आमचे पारंपरिक पद्धतिने स्वागत झाले...

किवी हाका म्हणजे मावरी लोकांचा युद्धापूर्वी करण्याचा नाच. जर तुम्ही न्यूझीलंडच्या रग्बी संघाचा खेळ पाहिला असेल तर खेळ सुरू होण्या अगोदर त्या संघाने केलेला किवी हाका जरूर पाहिला असेल...

त्यानंतर इतर पारंपरिक नृत्य आणि गायनाचा कार्यक्रम झाला...

कार्यक्रम संपल्यावर गोंडोलाने परत खाली आलो...

परतताना हे भारतीय रेस्तरॉ दिसले...

पण आता पोट भरले असल्याने तसाच पुढे निघून हॉटेलवर पोहोचलो.

(क्रमशः )

आज सहलीचा आठवा दिवस. आ़ज न्यूझीलंडला टाटा करून ऑस्ट्रेलियाची वाट पकडायची होती. विमान सकाळी ९:४० ला होते त्यामुळे बॅगा ६:३० ला खोलीबाहेर आणि सगळे बसमध्ये ७:३० ला असे ठरले होते. एक मात्र छान होते, सगळे सहप्रवासी वेळ कटाक्षाने पाळत होते, त्यामुळे कोठेही निष्कारण खोळंबा न होता सहल चालली होती. क्वचित कोणाला एकदोन मिनिटे उशीर झाला तर त्याचे "गुड मॉर्निंग XXX" असे कोरसने बसमध्ये गमतीने स्वागत होत असे. आणि तसे करताना झालेल्या मिश्किल नजरा टाळताना उशीर केलेल्या व्यक्तीची तारांबळ उडत असे. मात्र हे सर्व खेळीमेळीने होत असे आणि असे प्रसंग सर्व सहलीत अपवादानेच आले. असो.

व्किन्सटाउन विमानतळ छोटेखानी पण नीटनेटका होता...

जेटस्टार एअरलाईन्सच्या विमानाने आम्हाला घेऊन मेलबर्नला जाण्यासाठी २,१२५ किमी आणि साडेतीन तासांच्या प्रवासासाठी उड्डाण केले. हे झालेले क्विन्सटाउनचे शेवटचे हवाई दर्शन...

विमानाने वेग पकडला आणि न्यूझीलंडच्या दर्‍याखोरी, हिमाच्छादित पर्वत... गेल्या आठवड्याभरात आपलाच असल्यासारखा सहजपणे भटकत असलेला भूभाग... मागे पडू लागला...

आणि थोड्याच वेळात विमान टास्मान समुद्रावरून उडू लागले... आता ऑस्ट्रेलियाचा भूभाग येईपर्यंत तीन तास तरी केवळ अथांग समुद्र आणि वेगवेगळ्या प्रकारचे ढगच दिसणार होते. म्हणजे झोपेची कमी भरून काढायची उत्तम संधी.

भल्यामोठ्या आकाराची शेते दिसायला लागली आणि बेटांच्या समूहाने बनलेला एक छोटा देश सोडून एक स्वतंत्र खंड म्हणवून घेणार्‍या देशात आगमन झाले याची खात्री पटू लागली. ऑस्ट्रेलियाचे एकूण क्षेत्रफळ ७६ लाख ९२ हजार चौ किमी म्हणजे भारताच्या दुपटीपेक्षा जास्त आहे. मात्र तेथील लोकसंख्या जेमेतेम २ कोटी चाळीस लाख आहे. मेलबर्न हे साधारण ४२-४५ लाख वस्तीचे शहर ऑस्ट्रेलियाच्या व्हिक्टोरिया राज्यातील सर्वात जास्त लोकवस्तीचे आणि संपूर्ण ऑस्ट्रेलियातील दोन क्रमांकाचे शहर आहे.

विमानतळ थोडासा शहराबाहेरच आहे. आम्हाला घेऊन जाणारी बस रस्त्यावरून धावू लागताच ऑस्ट्रेलियाचे वृक्षसम्राट असलेले निलिगिरीचे वृक्ष रस्त्याच्या दुतर्फा दिसू लागले...

जगात नीलगिरीच्या एकूण ७०० पेक्षा जास्त जाती आहेत आणि त्यातल्या फक्त १५ च ऑस्ट्रेलियाबाहेर आढळतात आणि केवळ ९ च ऑस्ट्रेलियात आढळत नाहीत. नीलगिरी झाडाच्या खोडावर ओरखडा काढला तर त्यातून चीक निघतो, म्हणून या झाडांना येथे गम ट्री असेच संबोधतात.

मेलबर्न शहरात उंच स्तंभ असलेल्या बोल्टं पुलावरून आम्ही प्रवेश केला...

नतर थोड्याच अंतरानंतर एक कलती कमान असलेला जरासा विचित्र पूल दिसला...

थोडे पुढे गेल्यावर युरेका टॉवर या २९७ मीटर उंचीच्या ९१ मजली आणि उंचीत ऑस्ट्रेलियातील दोन क्रमांकाच्या इमारतीचे दर्शन झाले...

१८५४ साली सोन्याच्या खाणींतील मजुरांनी केलेल्या वसाहतीच्या शासनाविरुद्ध केलेल्या उठावाला युरेका बंड असे म्हणतात. त्याच्या स्मरणार्थ या इमारतीला हे नाव दिले आहे. सोन्याचे प्रतीक म्हणून या इमारतीचे वरचे काही मजले सोनेरी रंगात रंगवलेले आहेत आणि बंडात मृत पावलेल्या २७ मजुरांच्या स्मरणार्थ त्यावर एक लाल रंगाची उभी रेषा काढली आहे. मेलबर्नच्या गजबजलेल्या रस्त्यांवरून वाट काढत आमची बस त्या इमारतीकडेच चालली होती...

युरेका टॉवरच्या तळमजल्यावर रोल्स रॉइसचे शोरूम आहे...

तेथे फार वेळ रेंगाळण्याचा मोह आवरून आम्ही सरळ लिफ्टकडे निघालो. ही लिफ्ट आम्हाला ८८ व्या मजल्यावरच्या निरीक्षण मनोर्‍यावर (स्कायडेकवर) घेऊन गेली...

तेथून सर्व मेलबर्न शहराचे आणि त्याच्या आजूबाजूच्या परिसराचे मनोहर विहंगम दृश्य बघण्यात सर्वजण रंगून गेले...

या मजल्यावर एक "द एज" नावाची काचेची खोली आहे. ती प्रवाशांना घेऊन इमारतीच्या तीन मीटर बाहेर सरकते आणि अधांतरी उभे असल्याचा भास निर्माण करते...

थे सगळे वर्णन वाचून मोठ्या उत्साहाने तिकीट काढून गेलो पण खोलीचा लहान आकार, फक्त ३ मीटर इमारतीबाहेर येणे आणि यात भर म्हणजे फोटो काढायला बंदी... या सगळ्यामुळे भमनिरासच झाला. शांघाईच्या पर्ल टॉवरवरच्या विस्तीर्ण काचेच्या जमिनीवरून चालण्याच्या अनुभवापुढे याला मी फक्त १% च गुण दिले!

तेथून हॉटेलवर जाण्याचा रस्ता चायनाटाउनमधून होता...

वाटेत मेलबर्नची प्रसिद्ध रेस्तरॉवाली ट्रॅम दिसली...

हॉटेलवर पोहोचलो तेव्हा दीड दोन वाजले असावे. भूक लागली होती आणि आजचा उरलेला सगळा वेळ स्वतंत्र भटकायला मोकळा ठेवलेला होता. बॅगा खोलीवर आल्यावर लगेच लॉबीत थांबलेल्या सहल निर्देशकाकडून माहिती घेऊन बाहेर पडलो. पहिला थांबा पोटोबाचा. हॉटेल जवळच दोन तीन चौक सोडून असलेल्या भारतीय रेस्तरॉच्या शोधात बाहेर पडलो. बरोबर भारतीय खाण्याची चव घेण्यासाठी सामील झालेले एक अमेरिकन दांपत्य होते.

मेलबर्न हे आंतरराष्ट्रीय सांस्कृतिक केंद्र आणि ऑस्ट्रेलियातले कलेचे माहेरघर समजले जाते. वाटेच याची चुणूक जाणवली. रस्त्याच्या पादचारी मार्गांवर चित्रे काढून बसलेले आणि जादूचे खेळ करणारे कलाकार दिसले...

त्यावेळी तेथे वार्षिक मेलबर्न विनोदोत्सव (कॉमेडी फेस्टिवल) चालू होता...

निर्देशकाने रस्ता सांगताना थोडीशी गडबड केलेली होती. पण आम्ही थोडेच असे हार जाणार? दोन दुकानांत विचारीत माग काढत ते रेस्तरॉ शोधून काढलेच! मस्तपैकी समोसे, दही पापडी, छोले भटोरे आणि गुलाबजामून असा बेत जमवला. बरोबरची अमेरिकन मंडळी आयडाहोच्या ग्रामीण भागातली होती. त्यांनी भारतीय पदार्थ अगोदर कधीच चाखले नव्हते. आता कधी भारतीय रेस्तरॉ दिसले तर सोडणार नाही असे म्हणाले! मात्र त्यांना समोसे, दही पापडी, छोले भटोरे, गुलाबजामून आणि मेन्युकार्डावरचे इतर पदार्थ म्हणजे नक्की काय हे समजावून सांगताना तारांबळ उडाली आणि फोटो काढायचे राहूनच गेले!

भरल्या पोटावर हात फिरवत आम्ही आजून दोन चौक ओलांडून व्हिक्टोरिया राज्याच्या लोकसभेजवळ पोहोचलो. ऑस्ट्रेलिया हा देश पूर्वी वेगवेगळ्या असलेल्या ब्रिटिश कॉलन्यांचे संघराज्य आहे. त्यामुळे प्रत्येक राज्याच्या विधानभवनाला लोकसभा (पार्लमेंट) असेच म्हणतात... म्हणजे प्रत्येक राज्याची वेगळी लोकसभा आणि संपूर्ण ऑस्ट्रेलियाची एक सांघिक लोकसभा (फेडरल पार्लमेंट) असा प्रकार आहे.

लोकसभा स्टेशनवर आम्ही सिटी सर्कल रूटवरून जाणारी ट्रॅम पकडली... ही ट्रॅम चौकोनी मार्गावरून धावते आणि तिच्यातल्या स्वयंचलित यंत्रणेवरून दोन्ही बाजूला येणार्‍या महत्त्वाच्या ठिकाणांचे आणि आकर्षणांचे वर्णन करते. ही सफारी मोफत आहे आणि मेलबर्नचे एक आकर्षण म्हणून ओळखली जाते. मेलबर्न ट्रॅमचे २५० किमी लांबीचे मार्गांचे जाळे हे जगातील सर्वात मोठे आहे.

सिटी सर्कल रूट ट्रॅममधून फिरताना घेतलेली मेलबर्नची काही चित्रे...

परतेपर्यंत संध्याकाळ झाली होती. बरेच थकायलाही झाले होते. हॉटेलच्या बाजूला असलेल्या एका रेस्तरॉला राजाश्रय देऊन खोलीवर परतलो आणि निद्रादेवीच्या आधिन झालो.

(क्रमशः )

===================================================================

किवी आणि कांगारूंच्या देशांत : ०१... ०२... ०३... ०४... ०५... ०६... ०७... ०८... ०९... १०... ११... १२... १३... १४... १५... १६... ===================================================================

किवी आणि कांगारूंच्या देशांत : ०१... ०२... ०३... ०४... ०५... ०६... ०७... ०८... ०९... १०... ११... १२... १३... १४... १५... १६... १७... १८ (समाप्त)...

===================================================================

...परतेपर्यंत संध्याकाळ झाली होती. बरेच थकायलाही झाले होते. हॉटेलच्या बाजूला असलेल्या एका रेस्तरॉला राजाश्रय देऊन खोलीवर परतलो आणि निद्रादेवीच्या आधिन झालो.

आज जरा आरामात उठायला मिळाले कारण आज सकाळी मेलबर्न मध्येच भटकंती करायची होती म्हणून बस जरा उशीरा म्हणजे नऊ वाजता निघणार होती. त्यामुळे उशीरा उठून आरामात आटपून सवाआठला न्याहारीला गेलो. न्याहारीच्या जागेवरून दिसणार्‍या गल्लीत कोणत्याही महानगरात होते त्याप्रमाणे सकाळची लगबग सुरू झाली होती...

बस निघाली आणि थोड्याच वेळात एक ब्रिटिश जमान्यातली आणि काहिशी ओळखिची वाटावी अशी इमारत आली...

हे फ्लिंडर्स रेल्वे स्टेशन. याचा आकार थोडासा ओळखीचा वाटेल. कारण हे मुंबईच्या व्हिक्टोरिया टर्मिनसचे (म्हणजे आताचे छत्रपती शिवाजी टर्मिनसचे) आकाराने लहान आणि कमी कलाकुसर असलेले छोटे जुळे भावंड आहे. याबाबत आमच्या सहल निर्देशकाने सांगितलेली कहाणी ही अशी... या दोन इमारतींचे आराखडे एकाच वेळेला तयार करण्यात आले आणि त्यातला मोठा आराखडा त्याकाळी सोन्याच्या शोधामुळे (गोल्ड रशमुळे) महत्त्व आलेल्या मेलबर्नला पाठवायचे ठरले होते. मात्र इंग्लंडच्या बाबू लोकांनी घोळ करून मोठा आराखडा मुंबईला आणि छोटा मेलबर्नला पाठवला. त्याकाळच्या (१९व्या शतकाचा दुसरा भाग) संथ बोटींनी होणार्‍या पत्रव्यवहारांमुळे दोन्हीकडे आराखडे वापरून बरेच बांधकाम झाल्यानंतर हा घोळ ध्यानात आला. पण तेव्हा खूप उशीर झाला होता आणि मुंबईला मोठे रेल्वे स्टेशन मिळाले.

फेडरेशन चौकातला SBS टीव्ही स्टुडिओ...

मेलबर्नच्या भटकंतीत काढलेली अजून काही चित्रे...

मेलबर्नला गार्डन सिटी असे का म्हणतात याचे उत्तर वारंवार मिळत होते...

मेलबर्नची ट्रॅम...

या ट्रॅमचे जाळे शहरभर आहे आणि ट्रॅमचे रूळ अगदी रस्त्यांच्या मध्यभागी आहेत...

शहरातला फेरफटका संपवून सेंट पॉल्स कॅथिड्रल हे गोथिक शैलीत बांधकाम केलेले एक भव्य चर्च बघायला गेलो...

तेथून पुढचा थांबा होता फिट्झरॉय बाग...

बागेच्या सौंदर्याबरोबर या बागेत अजून दोन खास गोष्टीं पाहण्यासारख्या आहेत. पहिली गोष्ट म्हणजे तेथे असलेले इंग्लिश एल्म जातीचे वृक्ष. एकेकाळी इंग्लंड आणि सर्व युरोपभर पसरलेले हे वृक्ष डच एल्म रोगाच्या साथीचे शिकार बनून जवळ जवळ नष्ट झाले आहेत आणि युरोपात काही ठिकाणीच आणि तेही मुख्यतः छोट्या झाडांच्या स्वरूपात शिल्लक आहेत. मात्र फिट्झरॉय बगिचा युरोपपासून दूर असल्याने येथे ह्या दुर्मिळ वृक्षांच्या रांगा अजून शिल्लक आहेत...

आणि दुसरी गोष्ट म्हणजे ऑस्ट्रेलिया, न्यूझीलंड आणि हवाई बेटांची सर्वप्रथम सफर आणि नाविक पाहणी करणार्‍या कॅप्टन जेम्स कुकचे खानदानी घर (Cooks' Cottage)...

खरेतर हे घर ग्रेट आयटन (नॉर्थ यॉर्कशायर, इंग्लंड) या गावी कुकच्या वडिलांनी बांधले होते. कुक लहाणपणीच घरातून बाहेर पडला होता आणि त्याचे बहुतेक सगळे आयुष्य समुद्रसफरी करण्यात गेले. त्यामुळे तो या घरात फार काळ राहिला नसावा. विसाव्या शतकाच्या सुरुवातीपर्यंत हे घर इतर कोणाच्या तरी मालकीचे झाले होते. १९३३ साली रसेल ग्रिमवाल्ड नावाच्या एका ऑस्ट्रेलियन माणसाने हे घर ८०० पौंडांना विकत घेतले आणि त्याची वीट न वीट मोकळी करून, बोटीत भरून, मेलबर्नला आणून, ते तेथे परत जसे होते तसे उभे केले ! अगदी त्याच्यावर असलेली आयव्हीची वेलसुद्धा मूळ वेलीच्या छाटून आणलेल्या तुकड्यापासून वाढवलेली आहे !

तेथून पुढे परत बसची सफर सुरू झाली. काही वेळाने वाटेत हे वैशिष्ट्यपूर्ण आकाराचे मेलबर्न फुटबॉल मैदान दिसले...

मग आम्ही मेलबर्नच्या फॉर्म्युला वन रेस ट्रॅकवरून बसने सफर केली !!!...

मेलबर्नमध्ये राखीव कार रॅली ट्रॅक नाही. कार रॅलीच्या वेळेला हा रस्ता खास पद्धतीने बदलून त्याचे ट्रॅकमधे रूपांतर केलेजाते... आणि रॅली संपली की परत त्याचा सर्वसामान्य रस्त्यासारखा उपयोग करतात !

पुढे बंदरावर थोडा फेरफटका मारला..

यानंतर पुढचे खास आकर्षण होते मेलबर्नच्या जगावेगळ्या "कोलोनियल ट्रॅम कार रेस्तरॉ" मधले दुपारचे जेवण...

१९८३ पासून सुरू झालेले हे नावीन्यपूर्ण रेस्तरॉ जुन्याकाळच्या ट्रॅमच्या डब्यांबरहुकूम बनवलेल्या आणि खर्‍याखुर्‍या ट्रॅमच्या रुळांवरून जाणार्‍या ट्रॅममध्ये आहे. उत्तम जेवणाचा आस्वाद घेत असताना ते आपल्याला मेलबर्न आणि त्याच्या काही उपनगरांतून फिरवून आणते. आतापर्यंत बोटीवरच्या जेवणाची, फिरत्या रेस्तरॉमधली मजा ऐकली/अनुभवली होती. पण ट्रॅममध्ये बसून गावभर फिरत जेवायची ही पहिलीच वेळ होती !

जेवणही फाकडू होते... शँपेनने सुरुवात, चिकन लिवर अ‍ॅन्ड कोनॅक पॅटे अपेटायझर, सियर्ड कांगारू एन्ट्री, ग्रील्ड चिकन ब्रेस्ट मेन आणि शेवटी शेफ्स सिलेक्शन ऑफ लोकल चीज. जेवण अंगावर आले नसते तरच नवल होते. हॉटेलवर आल्यावर तासभर आडवे होणे साहजिक होते !

पण फार उसंत होती कोणाला? तासानंतरचा गजर लावून थोडीशी डुलकी घेतली इतकेच. तीन वाजता निघणार्‍या "पेंग्विन परेड" नावाच्या सफारीला बाहेर पडलो. मेलबर्नच्या रंगीबेरंगी उपनगरांतून मार्ग काढत बस फिलिप बेटाच्या दिशेने निघाली...

दीड तासांच्या बसप्रवानानंतर आम्ही फिलीप बेट या प्राणिसंरक्षक क्षेत्रात पोहोचलो. हे बेट मुख्य भूमीला एका पुलाने जोडलेले आहे. पोचेपर्यंत बराच काळोख दाटून आला होता. त्यामुळे आणि गाडीच्या वेगामुळे रस्त्याच्या बाजूने दिसणारे कांगारू आणि स्थानिक पक्षी कॅमेर्‍याने टिपू शकलो नाही :( .या बेटावर एका लहान आकाराच्या पेंग्विन्सची मोठी वस्ती आहे. हे पेंग्विन सकाळी मासे पकडण्यासाठी समुद्रात जातात आणि रात्र झाल्यावर घोळक्याने परतात आणि अंग वाळवीत बेटावरच्या जमिनीवरच्या बिळांसारख्या आपल्या घरट्यांत जातात.

संशोधनकार्याचा भाग म्हणून काही घरटी जरा जास्त चांगली बनवून त्यांना क्रमांक दिलेले दिसले....

पेंग्विन्सचा परतीचा मार्ग ठरलेला आहे आणि त्याच्या बाजूला प्रेक्षकांना बसून बघण्यासाठी बैठका व पेंग्विनच्या बरोबरीने चालत जाण्यासाठी लाकडी मार्ग केलेला आहे.

अंधार झाला की पेंग्विन झुंडीने येतात आणि हाता दोन हातावर असलेल्या प्रेक्षकांकडे ढुंकूनही न पाहता आपल्या साथीदारांशी हितगुज करत, कोणी मागे पडले तर त्याच्याकरता थांबत, आपल्या डुगूडुगू चालीत घरट्यांकडे जातात. पेंग्विनना इतक्या जवळून बघताना प्रवश्यांना काय करू आणि काय नको असे होऊन जाते. मात्र फ्लॅशने पेंग्विनना त्रास होऊ नये म्हणून कॅमेर्‍यास सक्त मनाई आहे आणि त्याची अंमलबजावणी तेथील वॉर्डन्स मोठ्या सजगपणे करत असतात. त्यामुळे या एका अत्यंत मनोहारी आणि आनंददायक निसर्गोत्सवाचे फोटो नाहीत... असं वाटलं की डोळ्यांनी साठवलेल्या स्मृतींचे फोटो काढायची काहीतरी सोय हवी होती.

मात्र प्रत्येक पेंग्विन दररोज परततोच असे नाही. काहीजण आठवडा दोन आठवडॅ समुद्रातच राहतात. तेथे होत असलेल्या संशोधनकार्याचा भाग म्हणून दररोज परतणार्‍या पेंग्विन्सची मोजदाद केली जाते. आम्ही गेलो होतो त्याच्या आदल्या दिवशी १४९० पेंग्विन परत आले होते. तेथल्या एका वॉर्डनच्या म्हणण्याप्रमाणे आमच्या दिवशी त्यापेक्षा थोडे जास्तच परत आले असावेत... अर्थात त्या मोजणीपेक्षा पेंग्विनच्या झुंडी, त्यांचे डुगूडुगू चालणे, एकमेकाला समजून घेणे, दुसर्‍यासाठी थांबणे आणि अंधारात न चुकता बरोब्बर आपापल्या घरट्यांकडे जाणेच जास्त मोहवून गेले !

(क्रमशः )

फेडरेशन चौकातला SBS टीव्ही स्टुडिओ...

मेलबर्नच्या भटकंतीत काढलेली अजून काही चित्रे...

मेलबर्नला गार्डन सिटी असे का म्हणतात याचे उत्तर वारंवार मिळत होते...

मेलबर्नची ट्रॅम...

तेथून पुढचा थांबा होता फिट्झरॉय बाग...

मग आम्ही मेलबर्नच्या फॉर्म्युला वन रेस ट्रॅकवरून बसने सफर केली !!!...

पुढे बंदरावर थोडा फेरफटका मारला..

अंधार झाला की पेंग्विन झुंडीने येतात आणि हाता दोनहातावर असलेल्या प्रेक्षकांकडे ढुंकूनही न पाहता आपल्या साथीदारांशी हितगुज करत, कोणी मागे पडले तर त्याच्याकरता थांबत, आपल्या डुगूडुगू चालीत घरट्यांकडे जातात. पेंग्विनना इतक्या जवळून बघताना प्रवश्यांना काय करू आणि काय नको असे होऊन जाते. मात्र फ्लॅशने पेंग्विनना त्रास होऊ नये म्हणून कॅमेर्‍यास सक्त मनाई आहे आणि त्याची अंमलबजावणी तेथील वॉर्डन्स मोठ्या सजगपणे करत असतात. त्यामुळे या एका अत्यंत मनोहारी आणि आनंददायक निसर्गोत्सवाचे फोटो नाहीत... असं वाटलं की डोळ्यांनी साठवलेल्या स्मृतींचे फोटो काढायची काहीतरी सोय हवी होती.

मात्र प्रत्येक पेंग्विन दररोज परततोच असे नाही. काहीजण आठवडा दोन आठवडे समुद्रातच राहतात. तेथे होत असलेल्या संशोधनकार्याचा भाग म्हणून दररोज परतणार्‍या पेंग्विन्सची मोजदाद केली जाते. आम्ही गेलो होतो त्याच्या आदल्या दिवशी १४९० पेंग्विन परत आले होते. तेथल्या एका वॉर्डनच्या म्हणण्याप्रमाणे आमच्या दिवशी त्यापेक्षा थोडे जास्तच परत आले असावेत... अर्थात त्या मोजणीपेक्षा पेंग्विनच्या झुंडी, त्यांचे डुगूडुगू चालणे, एकमेकाला समजून घेणे, दुसर्‍यासाठी थांबणे आणि अंधारात न चुकता बरोब्बर आपापल्या घरट्यांकडे जाणेच जास्त मोहवून गेले !

(क्रमशः )

आज मेलबर्नमधला तिसरा दिवस प्रवाशांना आपल्या आवडीप्रमाणे हवे ते करायला पूर्णपणे मोकळा सोडलेला होता. पर्याय होते मेलबर्न शहरामधली आकर्षणे पाहणे (संग्रहालये, नाटक-सिनेमा, चर्च, वगैरे); यार्रा दरीच्या खोऱ्यातल्या द्राक्षांच्या बागा आणि वाईनरीजची सफारी; किंवा महान् महासागरी रस्ता आणि त्याच्या बाजूला असलेला सागरी स्तंभांच्या नैसर्गिक चमत्काराची सफारी. वायनरी पूर्वी पाहिलेली असल्याने तिचे नाव काटले गेले. नंतर मानवाने निर्माण केलेली शहरी आकर्षणे निसर्गाच्या प्रयोगशाळेतील चमत्कारांपुढे पराजित झाली. आणि साडेअकरा तासांच्या The Great Ocean Road and 12 Apostles या सफारीसाठी ग्रे लाईनच्या बसमधून आम्ही आठ वाजता हॉटेलवरून निघालो.

पहिल्या बसने आम्हाला फेडरल चौकातल्या कंपनीच्या मुख्यालयाजवळ आणून सोडले. तेथून मेलबर्नच्या वेगवेगळ्या भागांतून जमवलेल्या सर्व प्रवाशांना घेऊन एक भली मोठी दुमजली बस सफारीला निघाली. आज आकाश निरभ्र होते आणि कडकडीत ऊन पडले होते. त्यामुळे शहराबाहेर पडण्यापूर्वी मेलबर्नच्या वेगळ्या भागाचे चांगले दर्शन झाले. त्याची ही काही चित्रे...

..................

अर्ध्या तासातच आम्ही शहराबाहेर पडलो आणि दोन्ही बाजूला हिरवागार परिसर सुरू झाला. मात्र झाडे बहुसंखेने नीलगिरीचीच होती. गाइड त्यांच्या वेगवेगळ्या जाती दाखवत होता पण मला तरी ते सगळे सारखेच दिसत होते ! तासाभराने आम्ही एका निसर्गरम्य तळ्याच्या काठी चहा घ्यायला थांबलो...

ड्रायव्हर-कम-गाईडने स्वतः जुन्या काळी ग्रेट ओशन रोडचे काम करणारे मजूर बनवत तशा प्रकारे शेकोटी पेटवून त्यावर टिन्ड फूडच्या रिसायकल केलेल्या डब्यात चहा (बिली बीफच्या डब्यांत बनवत असत म्हणून त्याला "बिली टी" म्हणतात) बनवला. चहा, क्रॅकर्स, ऑस्ट्रेलियन वेजेमाईट (एका प्रकारचा यीस्टचा पदार्थ, जो क्रॅकर्स / ब्रेडवर लावून खाल्ला जातो), सँडविचेस आणि ब्रावनी (केक आणि बिस्किट यांच्यामधला एक गोड पदार्थ) असा बेत होता. गाइडने रस्ता बनवण्याच्या कामावर असलेल्या मजुरांच्या कहाण्या सांगून आणि त्यांनी स्वतःचे मनोरंजन करण्यासाठी शोधलेले खेळ दाखवून आमचे मनोरंजन केले...

तेथून पुढे सगळा रस्ता समुद्र किनाऱ्याने होता आणि जागोजागी पोहण्यासाठी सुंदर असे छोटे मोठे समुद्रकिनारे दिसत होते...

येथून पुढे एका बाजूला समुद्र आणि दुसऱ्या बाजूला डोंगर असा रस्ता सुरू झाला तो शेवटपर्यंत. डोंगरांवर श्रीमंत लोकांची वैशिष्ट्यपूर्ण आकाराची घरे दिसत होती...

पुढचा थांबा होता द ग्रेट ओशन रोडच्या सुरुवातीचा...

द ग्रेट ओशन रोड हा २४३ किमी लांबीचा ऑस्ट्रेलियाच्या दक्षिणपूर्व किनार्‍यावरचा रस्ता राष्ट्रीय संपत्ती (National Heritage) म्हणून गणला गेला आहे. त्याची बांधणी पहिल्या महायुद्धावरून परतलेल्या सैनिकांनी १९१९ ते १९३२ या कालावधीत केली आणि तो त्या महायुद्धात धारातीर्थी पडलेल्या सैनिकांचे स्मारक म्हणून समजला जातो. त्यामुळे हा रस्ता ऑस्ट्रेलियन जनमनात मानाचे स्थान पटकावून आहे. याशिवाय त्याच्या आजूबाजूच्या सौंदर्यासाठीही तो प्रसिद्ध आहे.

या रस्त्याच्या प्रवेशकमानीजवळच एक प्रशस्त समुद्रकिनारा आहे...

निसर्गसौंदर्य पाहत पाहत आमची त्या महामार्गावरून सफर सुरू आणि अर्ध्या तासातच लोर्ने नावाचे एक छोटेसे पण टुमदार गाव लागले. तेथे आम्ही दुपारच्या जेवणासाठी थांबलो..

मग परत मधे मधे फोटो थांबे घेत पुढे सफर सुरू झाली...

मधूनच एखादे गाव लागत होते...

आणि परत नवीन निसर्गदृश्य सुरू होत होते...

कॅमेर्‍याला जराही उसंत मिळत नव्हती ! जवळ जवळ चार तासांच्या प्रवासानंतर आम्ही आमच्या या सफारीच्या एका जगप्रसिद्ध आकर्षणाजवळ पोहोचलो... १२ भक्त उर्फ 12 Apostles बघायला !

The Twelve Apostles म्हणजे द ग्रेट ओशन रोडवर असलेल्या पोर्ट कँपबेल राष्ट्रीय उद्यानात किनार्‍याशेजारी समुद्राच्या पाण्यात असलेले चुनखडीच्या दगडांचे सरळसोट उभे सुळके. दक्षिणसमुद्राच्या लाटा आणि त्यावरून येणार्‍या पावसाच्या आणि वार्‍याच्या माराने झालेल्या झिजेमुळे या सुळक्यांची निर्मिती झाली आहे. हे निसर्गनिर्मित आश्चर्य बघायला जगभरातून लोक येत असतात. जरी याचे नाव पुर्वी असलेल्या १२ मोठ्या सुळक्यांवरून पडले असले तरी एकूण सुळक्यांची संख्या जास्त आहे. शिवाय एखादा सुळका खूप झीज होऊन कोसळल्याच्या घटनाही घडलेल्या आहेत.

हे निसर्गाचे रूप नीट बघायला मिळावे म्हणून तेथे हेलिकॉप्टरची सफारीची सोय आहे...

हेलिकॉप्टरने आकाशात भरारी घेतली आणि काहीच मिनिटात ते समुद्रावरून भिरभिरू लागले आणि निसर्गाने तासून काढलेल्या उभ्या कड्याने बनलेला समुद्रकिनारा आणि ते करताना मधे मधे उरलेले भर समुद्रातले उभे उंच सुळके दिसायला सुरुवात झाली...

यानंतर अगदी समुद्रकिनार्‍यावर असलेले यातले काही मोठे सुळके बघायला निरीक्षण सज्जे बनवले आहेत तेथे गेलो. आकाशातून मनोहर दिसणार्‍या त्या कड्यांचे आणि सुळक्यांचे रूप जवळून जमिनीवरून खूपच रौद्र भासत होते...

काही सुळक्यांची झीज होऊन चित्रविचित्र आकार तयार झालेले आहेत...

एका ठिकाणी खाली उतरून समुद्रकिनार्‍याकडे जाणारा मार्ग होता...

एका ठिकाणी छोटीशी गुहा बनून तिच्यात लवणस्तंभ तयार झालेले दिसले...

तर एका ठिकाणी जवळ जवळ चारी बाजूंना कडे असलेले छोटे लॅगून आणि त्याचा स्वतःचा बीच तयार झाला होता...

कड्यांचे आणि सुळक्यांचे विचित्र आकार बघावे तेवढे थोडेच होते...

किती बधितले तरी मन भरत नव्हतं. पण परत निघणे भाग होते... साडेतीन तासांचा परतीचा प्रवास करायचा होता.

परतीच्या वाटेवर पोर्ट कँपबेल नावाच्या एका छोट्याश्या पण सुंदर गावात अल्पोपाहारासाठी थांबलो...

परतीचा रस्ता आता समुद्रकिनारा सोडून आतल्या भागातला होता. बहुतांश नीलगिरी वृक्षांनी सजलेला असला तरी इथला निसर्गसुद्धा आपल्या वैशिट्यपूर्ण सौंदर्याचे दिमाखाने प्रदर्शन करत होता...

परत येईपर्यंत संध्याछाया चांगल्याच पसरू लागल्या होत्या...

आजचे रात्रीचे जेवण भारतीय रेस्तरॉमध्ये घ्यायचे ठरवले होते. पण आता जेवणासाठी भटकायचा उत्साह उरला नव्हता. हॉटेलजवळच्या चिनी रेस्तरॉमध्ये झटपट मिळणारा प्रॉन फ्राईड राईस आपलासा केला आणि खोलीवर परतलो. बिछान्याला पाठ टेकताच निद्रादेवीने कुशीत घेतले.

(क्रमशः )

आज मेलबर्नला टाटा करून अॅलिस स्प्रिंग्ज् ला जायचे होते. विमान सकाळी ८:४५ ला होते. त्यामुळे भल्या पहाटे उठून सर्व आवरून बॅगा ५:३० लाच खोलीबाहेर ठेवायच्या होत्या आणि बस ६:३० ला निघणार होती. बहुतेक हॉटेल्समध्ये न्याहारी ६:३० ला सुरू होते. पण या हॉटेलमध्ये न्याहारी ६:०० सुरू होत असल्याची खुशखबर गाइडकडून मिळाली होती, ही एक जमेची बाजू. सर्वसाधारणपणे सकाळी फार काही खाण्याचा मला कंटाळा आहे. पण प्रवासाचे दिवस याला अपवाद आहेत. प्रवासात सज्जड न्याहारी केली की मी दिवसभर आख्ख्या जगाशी लढाईला तयार असतो... मग दुपारचे जेवण थातूरमातूर झाले तरी काही हरकत नसते... फिरण्यात भुकेने व्यत्यय आलेला मला अजिबात आवडत नाही !

बसमधून जाताना मेलबर्नचे पहाटेचे हवाई दर्शन करवणारे अनेक रंगीबेरंगी हॉट एअर बलून आकाशात दिसत होते...

क्वांटासच्या विमानाने आम्हाला पोटात घेऊन १,८८८ किमी वरील अॅलिस स्प्रिंग्ज् पर्यंतचे उड्डाण २ तास २५ मिनिटात पुरे केले.

हे २५-३०,००० वस्तीचे गाव ऑस्ट्रेलियाच्या बरोबर मध्यभागी आहे. या भागातील अरेंटे नावाचे मूळ ऑस्ट्रेलियन निवासी येथे ३०,००० पेक्षा जास्त वर्षे राहत आहेत. ऑस्ट्रेलियन मूळ निवासी, ज्यांना "अॅबओरिजिनल" म्हणतात, सुमारे ४०,००० वर्षांअगोदर पासून ऑस्ट्रेलियाच्या भूमीवर वस्ती करणारे पहिले मानव. त्यामुळे खरं तर त्यांना "ओरिजिनल" म्हणायला पाहिजे आणि नंतर येथे आलेल्या बाकी लोकांना (यांच्यातले कोणीच सन १६०६ पूर्वी येथे आलेले नाहीत) "स्थलांतरित" म्हणायला पाहिजे. पण आता अशी अवस्था आहे की स्थलांतरित मालक बनले आहेत आणि मूळ निवासी सामाजिक, राजकीय आणि आर्थिक व्यवस्थेत नगण्य झाले आहेत. असो.

विशाल सुपीक किनारपट्टी आणि अत्यंत विरळ लोकसंख्या असूनसुद्धा ऑस्ट्रेलियाच्या सर्वात खडतर मध्यभागात अ‍ॅलिस स्प्रिंग्ज हे गाव वसले आहे त्यामागे एक कहाणी आहे. ऑस्ट्रेलियाच्या लोकरीच्या व्यवसायाचे इंग्लंडमधली बाजारपेठ हे मुख्य गिऱ्हाईक होते. पण १९ व्या शतकाच्या काळात तिथले बाजारभाव ऑस्ट्रेलियाच्या दक्षिण किनार्‍यावर समजायला अनेक आठवडे जायचे आणि त्यामुळे बरेचदा व्यापार्‍यांचे नुकसान व्हायचे किंवा कमीतकमी खूप फायदा करून घेण्याच्या संधी हातातून निसटून जात असत. कारण त्या वेळेस टेलेग्राफने होणारे संदेशवहन फक्त इंडोनेशियापर्यंतच पोहोचले होते. ही संदेशवहन साखळी ऑस्ट्रेलियाच्या दक्षिण किनारपट्टीपर्यंत वाढवण्याचे अनेक अयशस्वी प्रयत्न झाले. या प्रयत्नांत न्यू साऊथ वेल्स, व्हिक्टोरिया आणि साऊथ ऑस्ट्रेलिया या त्या काळी वेगवेगळ्या असलेल्या ब्रिटिश कॉलनींमधे चढाओढ होती, कारण यशस्वी कॉलनीचा लोकरीच्या बाजारावर वरचष्मा राहणार होता. सरतेशेवटी १८६१-६२ मध्ये जॉन स्टुअर्ट नावाच्या शोधकाने (explorer) दक्षिण किनार्‍यावरचे अॅडलेड ते उत्तर किनार्‍यावरचे डार्वीन असा सरळ रेषेतल्या मार्गाचा नकाशा बनवला. पुढच्या १० वर्षांत या मार्गावर टेलेग्राफ लाइन टाकण्यात यश आले आणि अॅडलेड-ब्रिटन असे संदेशवहन सुरू झाले. या मार्गावर असलेल्या अनेक टेलेग्राफ रिपीटर स्टेशन्सपैकी असलेले अॅलिस स्प्रिंग्ज या मध्यवर्ती आणि पाण्याची सोय असलेल्या ठिकाणावर प्रथम छोटी वस्ती झाली. नंतर ते नावारूपाला येण्यासाठी तेथून १०० किमी वर असलेल्या अर्लतूंगा या जागी सापडलेल्या अलुव्हियल सोन्याच्या गोल्ड रशने मदत झाली. नंतर त्याच्या मोक्याच्या जागेमुळे (स्ट्रॅटेजीक लोकेशन) दुसर्‍या महायुद्धाच्या काळात आणि नंतर आलेल्या रेल्वेमुळे त्याचे महत्त्व वाढतच राहिले. सध्या ते नॉर्दर्न टेरिटरीचे तिसर्‍या क्रमांकाच्या लोकवस्तीचे गाव आहे. अर्थात नॉर्दर्न टेरिटरी या १३,५०,००० चौ किमी (अमेरिकेच्या टेक्सास राज्याच्या दुप्पट) आकाराच्या भूभागाची एकूण लोकसंख्या जेमतेम अडीच लाख आहे आणि त्यातले साधारण २५,००० लोक येथे राहतात !

अॅलिस स्प्रिंग्ज ला उतरताच मध्य ऑस्ट्रेलियाच्या रखरखाटी भूभागाची ओळख सुरू झाली...

ही अॅलिस स्प्रिंग्जची टॉड नदी. हिचे वैशिष्ट्य असे की ही वर्षाचे कमीतकमी ३६४ दिवस कोरडी असते. त्यामुळे तिच्या पात्रात मोठी मोठी नीलगिरीची झाडे आहेत !...

मुख्य गावाच्या भागात असलेल्या पाण्यामुळे तेथे हिरवाई आहे आणि तिचा उपयोग गाव जाणीवपूर्वक सुंदर बनवण्यासाठी केलेला आहे. वाटेत थोडा वेळ ANZAC टेकडीवर थांबा होता. येथे युद्धांत धारातीर्थी पडलेल्या ऑस्ट्रेलिया आणि न्यूझीलंडच्या सैनिकांच्या स्मरणार्थ एक स्मृतीस्तंभ उभारलेला आहे. येथून सर्व गावाचे दर्शन होते...

अ‍ॅलिस स्प्रिंगमध्ये एका खास नावीन्यपूर्ण वैद्यकीय सेवेची सुरुवात झाली... रॉयल फ्लाइंग डॉक्टर सर्विस...

ही जगातील सर्वात मोठी वैमानिकी वैद्यकीय सेवा आहे. मध्य ऑस्ट्रेलियातील दूरदराज ग्रामीण भागांतील जनतेसाठी काम करणारी ही विना फायदा सेवा जॉन फ्लीन् नावाच्या ख्रिस्चन मिनशनर्‍याने १९२६ साली सुरू केली ती आजतागायत सुरू आहे. आता तिची व्याप्ती इतकी वाढली आहे की २०११-१२ मध्ये १,१५० कर्मचार्‍यांनी २१ केंद्रे चालवून ६१ विमानांच्या मदतीने "दररोज" केलेल्या कामाची सरासरी पुढील प्रमाणे आहे:
* २०३ उड्डाणे;
* ७२,८७० किमी चा प्रवास;
* ७५० रुग्णांची सेवा आणि
* ११२ रुग्णांची वाहतूक.
* शिवाय ही संस्था हल्ली रेडिओ-इंटरनेट वापरून दूरवैद्यकीय (टेलेमेडिसिन) मदतही पुरवते.

या संस्थेच्या पसार्‍याची थोडीशी कल्पना खालील नकाश्यावरून येऊ शकेल...

आम्ही या असाधारण संस्थेच्या अ‍ॅलिस स्प्रिंग येथील संग्रहालयाला भेट देण्यास गेलो...

नंतर जरा गावात फेरफटका मारला आणि एका मॉलमध्ये दुपारचे जेवण घेतले...

इतके लोक इकडे तिकडे फिरत असतानाही एका ठिकाणी शांतपणे हिरवळीवर आराम करत बसलेल्या मूळ रहिवाशांबरोबर दिमाखाने सायरन वाजवत एका पोलिसाने केलेले वर्तन बरे वाटले नाही...

मूळ रहिवाशांच्या कलेचे काही नमुने...

...

एक मूळ रहिवासी...

दुपारी तीनच्या सुमाराला हॉटेलमध्ये चेकइन केले. हॉटेल जरा गावाबाहेरच पण छान होते...

त्याच्या आवारातल्या झाडांवर वेगळ्याच रंगाच्या पोपटासारख्या दिसणार्‍या पक्षांची शाळा भरली होती...

दोन तास आराम केला. साडेपाचला उठून तयार होऊन लॉबीत आलो आणि "आउटबॅक बार-ब-क्यू डिनर पार्टी" ला जाण्यासाठी जमलेल्या सहप्रवाशांमधे सामील झालो. आम्हाला घेऊन बस गावाबाहेर पडली आणि पार्टीच्या ठिकाणाकडे निघाली...

वाटेत मधे मधे गवतात लपलेले कांगारू दिसत होते...

पार्टीचे ठिकाण आता बंद झालेल्या एका दगडाच्या खाणीत होते...

पहिल्यांदा स्वागत, पेयपान, वगैरे झाल्यावर ऑस्ट्रेलियाची खासियत असलेल्या वेगवेगळ्या बूमरँगांचे प्रात्यक्षिक झाले. आपण नेहमी चित्रात बघतो ते फेकल्यावर परतणारे बूमरँग शिकारीसाठी निरुपयोगी असते हा शोध लागला ! ते फक्त झुडुपातले किंवा पाणवठ्यावरले पक्षी उडवायच्या कामाला येते. शिकारीसाठी वापरायचे बूमरँग जरा वेगळ्या आकाराचे, जड आणि प्राण्याला जायबंदी करू शकेल अशी धार असलेले असते... ते खालील चित्रात दिसते आहे...

बूमरँगच्या अनेक प्रकारांची प्रात्यक्षिके बघून बरेच ज्ञान झाले आणि गैरसमजही दूर झाले ! मग 'खरे' पेयपान सुरू झाले आणि पार्टीला रंग भरू लागला...

सगळे जेवण जुन्या ऑस्ट्रेलियन आउटबॅक (लोकवस्तीपासून दूर असलेला वाळवंटी भाग) ची पद्धत वापरून आमच्यासमोरच तयार होत होते...

गोल्ड रश काळातील कामगारांच्या पद्धतीने ब्रेड बनवला गेला... अगदी पीठ मळण्यापासून ते बेक करेपर्यंतची सगळी पाककृती त्या काळच्या खुसखुशीत गोष्टी ऐकत पाहिली...

त्यानंतर एका तज्ज्ञाने आउटबॅकमधे राहणार्‍या मूळ रहिवाश्यांचे समाजजीवन आणि प्रथांची रोचक माहिती दिली...

तोपर्यंत जेवण तयार झाले होते. चांगला अंधारही पडला होता. जेवण सुरू झाले... स्टेक (माझ्याकरता चिकन होते), रशियन सलाद, बेक्ड पोटॅटो, फ्रेश ब्रेड विथ मेल्टेड बटर, अजून एकदोन साइड डिशेस (नावं विसरलो, स्वाsssरी) आणि सगळ्यात शेवटी ब्राऊनी !...

जेवण झाल्यावर आउटबॅकचे खास विनोद आणि संगीत यांचा मस्त कार्यक्रम झाला...

काही प्रवाशांनाही आउटबॅक वाद्यवृंदात सामील करून घेऊन गायकाने धमाल उडवून दिली...

त्यानंतर एका स्थानिक खगोलशास्त्रज्ञाने आकाशात त्या वेळेस दिसणार्‍या ग्रहतार्‍यांची मजेशीर प्रकाराने ओळख करून दिली...

तोपर्यंत साडेदहा अकरा वाजत आले होते. ऑस्टेलियाच्या मध्यभागी अनुभवलेल्या आउटबॅक पार्टीच्या सुखद स्मृती घेऊन आम्ही हॉटेलवर परतलो.

अ‍ॅलीस स्प्रिंगच्या थोड्या आत गेलं तर तेथील रहिवाशी (अ‍ॅबॉरिजीनल्स) अक्षरशः दगड घेउन मागे लागतात. एकही आउट्सायडर नको असतो त्यांना. एकदा बस मध्ये चढत होते, तेंव्हा बसची ड्राइव्हर एकदम तिरस्काराने फुत्कारली. पाहिलं तर ती अ‍ॅबॉरिजीनल होती, अन त्यांना आपण जे गोर्‍यांपेक्षा किंवा गोर्‍यात भर म्हणुन जे लोक येतो त्यांचा अतिशय तिरस्कार आहे.
या तिरस्काराला तसेच सज्जड कारण सुद्धा आहे. ब्रिटीशांनी त्यांच्या कातडीच्या रंगाच्या जोरावर या लोकांना अक्षरशः जनावरांचे कळप घेरुन मारावेत तसे मारलं. एका एका ठिकाणी चाळीस चाळीस लोकांच्या कबरी असतात. अन हे लोक त्यांच्या पुर्वजांना (आत्म्यांना) पुजणारे. त्यांच्यासाठी ही ठिकाणे फार महत्वाची अन वेदनादायक असतात. अश्या दफन्भुमीवर उभारुन "I can hear my ancestors crying" अस म्हणतात हे लोक. इतकी भावनिक गुंतवणुक आहे या लोकांची. हे मुळचे भारतिय वंशज असलेले लोक आहेत. मला वाटतय साऊथ मोस्ट अथवा श्रीलंका.
तुम्ही दिलेले पोपट "गाल्ला" म्हणुन ओळखले जातात. जोडीच असते त्यांची, एकांडा असा दिसणे मुश्किल. आत्ता या क्षणी बाहेर बागेत गोंधळ घालताहेत.

मूळ ऑस्ट्रेलियन रहिवाश्यांवर गोर्‍यांनी केलेले अत्याचार आणि त्यांच्या हत्या अतिशय निर्धृण होत्याच. आणि अजूनही काही फार मोठा फरक पडला आहे असे नाही. अनेक रिपोर्टांत मूळ निवाश्यांवर खर्च केला आहे असा दाखवलेला बराचसा पैसा सुधारणांऐवजी त्यांच्यावर न्यायीक खटले भरणे आणि त्यांना रिझर्वेशनसारख्या जागांत बंदिस्त ठेवण्यातच खर्च होतो असे दिसते. फक्त जगासमोर मांडताना या गोष्टींना थोडा वरवरचा मुलामा देऊन सोयीस्कर राजकीय दिखावा आणला जातो असे ऐकून आहे.

हे लोक (इतर सर्व मानवांसारखेच) आफ्रिकेतील रिफ्ट व्हॅलीतून निघाले आणि दक्षिण अरबस्थान, दक्षिण भारत / श्री लंका असे करत करत पायी चालत पुढे ऑस्ट्रेलियाला ४२,००० ते ४०,००० वर्षांपूर्वी पोहोचले. त्याकाळच्या हवामानामुळे बरेचसे पाणी दोन्ही ध्रुवांच्या आसपास बर्फाच्या अवस्थेत होते आणि समुद्राच्या पाण्याची पातळी आताच्या तुलनेने १३० मीटरपेक्षा जास्त खाली होती, त्यामुळे हे शक्य झाले. याचमुळे मुळे अंदमान-निकोबार येथील मूळ निवासी आणि (विशेषतः मध्य) ऑस्ट्रेलियन मूळ निवासी यांच्यात बरेच साम्य दिसते. आता तर जनुकशास्त्रीय पुराव्याने हे सगळे सिद्ध झाले आहे.

(क्रमशः )

आज सहलीचा बारावा दिवस. मध्य ऑस्ट्रेलियाच्या वाळवंटी भागात असला तरी अ‍ॅलिस स्प्रिंग्जच्या परिसरात बरीच झाडी आणि पक्षी आहेत. विशेष म्हणजे वाळवंटी भाग असला तरी येथे रुक्ष करड्या रंगाच्या पक्षांबरोबर मनोहर रंगांचे आणि आकर्षक शरीररचनेचेही खूप पक्षी आहेत. सकाळच्या कोवळ्या उन्हात हॉटेलच्या नुकतेच पाणी दिलेल्या हिरवळीवरचे किडे टिपण्यासाठी झालेली त्यांची गर्दी न्याहारी करताना दिसत होती. अर्थातच बसच्या वेळेअगोदर मिळालेल्या अर्ध्या तासात त्यांची मुलाखत घ्यायला बाहेर पडलो...

गाला (Galah)...

मॅगपाय (Magpie) ...

अजून काही पक्षी...

आजचा पहिला थांबा होता अ‍ॅलिस स्प्रिंग्ज मरुभूमी उद्यान (Alice Springs Desert Park)...

१३०० हेक्टरवर पसरलेल्या ह्या विस्तीर्ण उद्यानात मध्य ऑस्ट्रेलियाच्या भूभागाची, वनस्पतींची, प्राण्यांची आणि त्यांच्याबद्दल मूळ निवासी लोकांच्या भावनांची मनोरंजक ओळख करून घेता येते. येथील हे सगळे प्रदर्शित करण्याची पद्धत फारच नावीन्यपूर्ण आहे. इथल्या शक्य तेवढ्या सगळ्या गोष्टी उद्यानात हिंडून त्यांच्या मूळ नैसर्गिक जागीच बघायला मिळतात. जेव्हा अगदी आवश्यक असेल तेव्हाच त्या कुंपणात अथवा छपराखाली आहेत.

पहिल्यांदा आम्ही पक्षीप्रदर्शनाचा कार्यक्रम बघायला गेलो. येथे छप्पर फक्त प्रेक्षकांचे उन्हापासून संरक्षण करण्यासाठीच होते. या सर्व कार्यक्रमाचे मानाचे कलाकार खुल्या आकाशाखाली, आजूबाजूच्या निसर्गात निर्बंधपणे उडणारे पक्षी आहेत या गोष्टीवर तो कार्यक्रम प्रत्यक्ष बधितल्याशिवाय विश्वास बसणे कठीण आहे. परिसरातील पक्षी एका मागोमाग एक वॉर्डनच्या इशार्‍याबरोबर येत होते आणि त्यांचा कार्यक्रम सादर करून परत उडून जात होते !

पक्षीप्रदर्शनाचे प्रेक्षागृह...

आणि त्या खेळाच्या प्रांगणाची पार्श्वभूमी...

गाला...

घुबड...

ससाणा...

तोच ससाणा... वॉर्डनने फेकलेले दाणे हवेतल्या हवेत गिरक्या घेऊन पकडण्याची कलाकारी सादर करताना...

घार...

हे सर्व प्रदर्शन करतानाच वॉर्डन त्या पक्षांची खुसखुशित शैलीत माहितीही देत होता.

इतका सर्व वेळ आमच्या गडबड गोंधळाकडे किंचितही लक्ष न देता हा पिंगळा शांतपणे डुलक्या घेत होता...

उद्यानाच्या पायवाटेवर पुढचा टप्पा होता कांगारूंचा. या विभागात कांगारू मोकळे फिरत असतात आणि प्रेक्षकांना तेथे असलेल्या पायवाटेवरून खाली उतरायला बंदी आहे ! पायवाट म्हणजे या मोकळ्या विभागात कडेला दगड लावून आखलेली वाट. तिला कठडे वगैरे असला काही प्रकार नाही. आपण कांगारूंच्या अंगाला हात लावू शकू इतके जवळ असतो. मात्र "इथली कांगारूंची जात थोडी माणूसघाणी आहे. त्यामुळे त्यांना हाताळू नये" अशी सूचना आम्हाला वॉर्डनने केली होती. कांगारूही आम्ही बाजूने उभे राहून मोठ्या कौतुकाने त्यांचे फोटो काढतो आहोत तिकडे ढुंकूनही पहात नव्हते...

उद्यानात भटकून झाल्यावर तेथील चित्रपटगृहात मध्य ऑस्ट्रेलियाच्या भूगोल आणि प्राणिजीवनावरचा एक चित्रपट पाहिला आणि पोटोबासाठी परत गावाच्या मध्यवर्ती ठिकाणी पोहोचलो. गाईडच्या सल्ल्याने तेथल्या "गोल्ड रश" काळाचे वातावरण असलेल्या एका पबमध्ये त्याच्या खास "बियर अ‍ॅन्ड चिप्स" चा आस्वाद घेतला. एक पाइंट स्थानीक डार्क बियर आणि एक मोठा पोशन त्या पबचे सिग्नेचर होममेड चिप्स... चवदार आणि पोटभरू मेन्यु होता. गोल्ड रश मधले गोल्ड नाही तर नाही, पण निदान वातावरण तरी अनुभवता आले...

एकदम "द गुड, द बॅड अ‍ॅन्ड द अग्ली" ची धून कानात वाजू लागली होती !

तेथे कार्ल नावाच्या एका साडेसतरा फूट लांबीच्या अजस्त्र मगरीचे कातडे ठेवलेले होते...

हे सगळे होईपर्यंत बारा वाजले होते आणि मग आम्ही उलुरुला जाणारे विमान पकडायला निघालो.

दोन वाजता क्वांतासलिंकचे विमान आम्हाला घेऊन ३४२ किमी एक तासांत पार करण्यासाठी उडाले आणि अ‍ॅलिस स्प्रिंगचे हे हवाई दर्शन झाले...

साधारण साडेतीनशे किमीच्या या प्रवासात मध्य ऑस्ट्रेलियाच्या रखरखीत वाळवंटी प्रदेशाचे चांगलेच दर्शन झाले...

निष्पर्ण भूमी आणि फक्त कधीकाळीच पाण्याचा स्पर्श झाला असावा अश्या वाटणार्‍या कोरड्या नद्या...

रखरखीत खडकाळ पठारे...

मधूनच लोहभस्माच्या अस्तित्वामुळे सूर्यप्रकाशात भडक रक्तवर्णाने चमकणारी भूमी...

तर मधूनच प्राचीनकाळच्या ऑस्ट्रेलियन भूमध्य सागराची निशाणी म्हणून उरलेली विस्तीर्ण लवणक्षारांची पठारे...

हा निसर्गाचा आश्चर्यकारक खेळ बघता बघता पन्नास मिनिटे हा हा म्हणता संपली. विमान खाली उतरू लागताच काता जूतांचे दर्शन झाले...

उलुरू विमानाच्या दुसर्‍या बाजूला होता त्यामुळे आकाशातून दिसला नाही. पण विमान धावपट्टीवरून वळल्यावर नाही म्हणायला त्यानेही चुटपुटे दर्शन दिले. उलुरु आणि काता जूता हे दोन निसर्गचमत्कार माझ्या ऑस्ट्रेलियातील आकर्षणांच्या यादीत पहिल्या आणि दुसर्‍या क्रमांकावर होते. त्यामुळे बस आम्हाला घेऊन हॉटेलवर न जाता सरळ काता जूताकडे निघाली याचा आनंदच झाला ! कारण आता प्रथम काता जूता पाहून नंतर मावळत्या सूर्याच्या किरणांची उलुरुवर होणारी जादू पाहायची होती !

काता जूताचा रस्ता उलुरू जवळून जातो. तेव्हा वाटेत उलुरुचे झालेले मोहक दर्शन...

काता जूता (Kata Tjuta) किंवा द ओल्गाज (The Olgas) म्हणजे २१-२२ चौ किमी वर पसरलेला ३६ घुमटाकृती आकारांचा विशाल प्रस्तरसमुह आहे. हे सगळे प्रस्तर सेडिंमेंटरी रॉक प्रकारात मोडतात. बहुतांश सपाट आणि इतर कोणताही मोठा डोंगर अथवा खडक नसलेल्या हजारो चौरस किमी भूमीवर असलेल्या उलुरू आणि काता जूताने प्राचीन मानवी मनात अनाकलनीय भिती, दैविक विचार आणि आदराची भावना निर्माण केली नसती तरच नवल होते. अर्थातच या विचारांचा प्रभाव त्या जमातींच्या हजारो वर्षांच्या इतिहासावर अटळ होता. मानवी वंशाच्या वाटचालीवर खोलवर परिणाम करणार्‍या अशा वस्तूंबद्दल माझ्या मनात, कोणत्याही प्रकारची अंधश्रद्धा न बाळगताही, एक प्रचंड आकर्षण आहे. आणि हेच कारण उलुरु आणि काता जूता माझ्या ऑस्ट्रेलियातील आकर्षणांच्या यादीत सर्वोच्च असण्याचे आहे.

उलुरु आणि काता जूता ही ठिकाणे मूळ निवासी लोकांमध्ये अत्यंत पवित्र मानली जातात आणि त्यांच्याशी संबद्धीत अनेक लोककथा प्रचलित आहेत. मात्र त्यातील खूपश्या कथा फक्त मूळ निवासी आणि तेही फक्त त्यांच्यातल्या निवडक खास दीक्षा दिलेल्या लोकांनाच सांगितल्या जातात. या कथांबाबत आणि येथील काही विशिष्ट संरक्षित स्थानांना भेट देण्याबाबत मूळ निवासी जमातींचे कायदे फार कडक आहेत.

काता जूता चे पहिले दर्शन...

जसजसे काता जूता च्या जवळ जाऊ लागलो तसे ४०,००० वर्षे एका मानवसमुहाच्या मनात आदराचे स्थान राखून असलेल्या या स्थानाबद्दलची माझी उत्सुकता वाढू लागली...

आम्ही बसमधून उतरून सूर्याच्या उन्हात तळपणार्‍या त्या प्रस्तरांना जवळून पाहायला निघालो...

रखरखीत वाळवंटातही मधूनच आश्चर्यकारकरीत्या एखाद्या ठिकाणी भूमीगत झर्‍यांच्या आधारावर तगलेली चमकत्या हिरव्या रंगाची हिरवळ डोळ्यांना सुखावत होती...

काता जूताच्या परिसरात भटकून आणि इतके दिवस मनात बाळगलेली त्या खडकांना स्पर्श करण्याची इच्छा पूर्ण केल्यानंतरही मन आणि शरीर तिथेच रेंगाळू पाहत होते. पण गाइडने केलेली वेळेची जाणीव आणि सूर्यास्ताच्या वेळेचे उलुरुचे दर्शन करण्याची इच्छा या दोन गोष्टींनी पायांना परत बसकडे निघण्याची आज्ञा केली.

काता जूता सोडता जवळ जवळ सपाट असलेल्या मध्य ऑस्ट्रेलियाच्या साधारण मध्यभागी असलेला, जमिनीवर ३४८ मीटर (समुद्रसपाटीपेक्षा ८६३ मीटर) उंच असलेला आणि ९.४ किमी घेराचा उलुरु हा एकच-एक शिळारूपी पर्वत ऑस्ट्रेलिया खंडातील सर्वात महत्त्वाची आणि जगप्रसिद्ध नैसर्गिक खूण मानली जाते. उलुरु हे इथल्या अनांगू जमातीचे सर्वात पवित्र स्थान आहे. शिवाय त्याच्या प्राचीन, सामाजिक आणि भौगोलिक महत्त्वामुळे त्याला वर्ल्ड हेरिटेज साईट म्हणून मान्यता प्राप्त आहे.

बेसाल्ट, ग्रॅनाइट आणि वालुकाश्म यांनी मिळून बनलेला हा प्रस्तर त्याच्यातील धातूंच्या (मुख्यतः लोह) संयुगांमुळे त्याच्यावर पडणार्‍या सूर्यकिरणांच्या बदलत्या दिशेनुसार व प्रखरतेनुसार रंग बदलतो. हा नजारा पाहायला सूर्यास्त आणि सूर्योदयाच्या वेळी उलुरुच्या खास सफारी असतात. ज्या ठिकाणांवरून ही नैसर्गिक करामत उत्तम प्रकारे दिसते अशा मोक्याच्या ठिकाणांवर पार्किंग, निरीक्षण मनोरे, वगैरेची उत्तम सोय केलेली आहे.

सहल कंपनीने आमच्यासाठी खास मोक्याची जागा राखून ठेवली होती आणि शँपेन, स्नॅक्स, प्रत्येकाला बसायला घडीची खुर्ची अशी राजेशाही व्यवस्था केली होती. त्यामुळे आरामात बसून, हसत खेळत, खानपानासह सूर्यास्ताच्या वेळेचा उलुरु वरचा रंगसोहळा तास-दीड-तास मजेत पाहता आला. तो सगळा सोहळा तसाच्या तसा पकडणे कॅमेर्‍याच्या कुवतीबाहेरचे होते. शिवाय कॅमेरा त्यावेळी आपल्या मनात उठलेल्या भावना कैद करू शकत नाही ते वेगळेच.

दर ४-५ मिनिटांनी टिपलेल्या उलुरु आणि त्याच्या मागच्या आकाशाच्या बदलत जाणार्‍या रंगछटा...

तो रंगसोहळा मनात घोळवत हॉटेलवर गेलो. झोपेपर्यंत तो रंगांचा खेळ डोळ्यासमोर येत होता. मात्र अजून उलुरुला स्पर्श केला नव्हता त्यामुळे मन पुरेसे भरलेले नव्हते.

(क्रमशः )

आज सगळेच भल्या पहाटे उठून सर्व तयारीनिशी बसमध्ये वेळेच्या अगोदरच येऊन बसले होते. कारण आज उलुरुवरचा सूर्योदय पहायचा होता आणि कालचा सूर्यास्ताचा सुंदर अनुभव घेतल्यावर आजच्या सूर्योदयाचा एक क्षणही चुकू नये असेच सर्वांना वाटत होते. आज पहिल्यांदा प्रवासी गाईडला निघण्याची घाई करत होते. "मी सूर्योदयाच्या वेळेची खात्री करूनच निघायची वेळ ठरवली आहे. काळजी करू नका." ह्या गाईडच्या सांगण्याची फारशी दखल न घेता, "आता सगळे आले आहेत. चला बस हलवा." असे एकमुखाने प्रवाश्यांनी सांगितल्यावर बस ठरलेल्या वेळेच्या पाच-दहा मिनिटे अगोदरच उलुरुला जाण्यास निघाली.

उलुरुचा परिघ ९.४ किमी आहे आणि त्याला चारी बाजूंनी बघण्यासाठी चारचाकीचा रस्ता व पायवाट केलेली आहे...

आमची बस सूर्योदय पाहण्याच्या मोक्याच्या ठिकाणी पोहोचली तेव्हा गर्दी खूपच कमी होती. आम्हा सर्वांनी सर्वप्रथम उत्तम जागा पकडून आपली चित्रणाची आयुधे सज्ज केली. आम्ही केलेल्या घाईचा नक्कीच फायदा झाला होता कारण पुढच्या पंधरा मिनिटात अजून दहा बारा बसेस येऊन तेथे हा हा म्हणता गर्दी उसळली.

काही मिनिटातच उलुरु पलीकडून झुंजुमुंजु झाल्याची पहिली निशाणी दिसू लागली आणि मग परत कालच्यासारखा पण उलट दिशेने प्रकाशाचा खेळ सुरू झाला आणि आम्ही निस्तब्धतेने बघत आणि फोटो काढत राहिलो...

दुसर्‍या बाजूला क्षितिजाजवळ असलेल्या काता जूतावर चाललेली प्रकाशाची जादूपण इतक्या दुरूनही लक्ष वेधून घेत होती...

सूर्य वर आल्यावर मग आम्ही उलुरुला जवळून भेटायला गेलो...

अगोदर सांगितल्याप्रमाणे काही विशिष्ट भागांत परक्या माणसांना प्रवेश नाही अथवा फोटो काढण्यास मनाई आहे. परंतू इतर ठिकाणी मोकळेपणाने फिरता येते. तेथे बघण्यासारख्या अनेक जागा आहेत. त्यातल्या काही ठिकाणच्या खडकांवर हजारो वर्षे जुनी चित्रे आणि संकेतीक संदेश आहेत. त्यातील काही...

बर्‍याच ठिकाणी वातावरणाच्या परिणामाने झीज होऊन त्या प्रस्तरावर चित्रविचित्र नक्षी तयार झाली आहे...

प्राचीन काळची हत्यारे आणि मानवी वास्तव्याच्या खुणा सापडलेली एक गुहा...

जवळून पाहिले तर काही ठिकाणचा पृष्ठभाग तर अगदी गंज लागलेल्या जुन्या लोखंडी पत्र्यासारखा दिसत होता...

एका ठिकाणी वर चढून जायला धातूचे खांब व साखळ्यांची व्यवस्था केलेली दिसत होती. मूलनिवासींना उलुरुवर कोणी चढून जावे हे आवडत नाही. पण त्याचे मुख्य कारण तेथे घसरून अथवा जोरदार वार्‍याच्या ओघाने माणसे उडून झालेले अपघात हे आहे. मूलनिवासी प्रवाशांना त्यांच्याकडे आलेले अतिथी समजतात आणि आपल्या पाहुण्यांना काही इजा होणे हे त्यांना दु:खदायक वाटते. पण तरीही काही धडपड्या मंडळींनी ही उलुरुवर चढायची व्यवस्था केली आहे. मात्र तेथे हवामान दर्शवणारी एक मार्गदर्शक पाटी आहे आणि तिच्यावर "चढाईस योग्य परिस्थिती" अशी नोंद असल्याशिवाय उलुरुवर चढाई करण्यास मनाई आहे.

प्राचीन काळात उलुरुच्या ठिकाणी घडलेली एक गोष्ट परक्यांना सांगायला स्थानिक जमातींची परवानगी आहे. ती तेथे लिहून ठेवलेली आहे. त्या गोष्टीप्रमाणे एका जमातीच्या एका तरुणाने दुसर्‍या जमातीच्या मालकीच्या जागेत जाऊन शिकार केली. हे कृत्य गुन्हा समजला जातो. शिवाय त्याने ती शिकार दुसर्‍या जमातीबरोबर वाटून घेतली नाही. हा दुसरा गुन्हा झाला. यामुळे दुसर्‍या जमातीच्या एका तरुणाने पहिल्याचा उलुरु पर्यंत पाठलाग करून त्याला बाणाने जखमी केले व शिकार ताब्यात घेतली. जमातींच्या नियमाप्रमाणे हे ठीकच होते. मात्र अजून एका नियमाप्रमाणे जखमी झालेल्या माणसाची--- मग तो शत्रू असला तरी--- शुश्रूषा करण्याची जबाबदारी जखमी करणार्‍यावर असते (आंतरराष्ट्रीय जिनीव्हा करारामध्ये साधारण अशाच प्रकारचे युद्ध्कैद्यांना देण्याच्या वागणूकीबद्दल एक महत्त्वाचे कलम आहे). नंतर जखमी झालेला माणूस बराच वेळ काहीही मदत न मिळाल्यामुळे मरण पावला. हे मृताच्या आईला कळले तेव्हा तिने रागावून हल्लेखोराला जाब विचारला. पण हल्लेखोर आढ्यतेने हसला आणि काहीतरी उर्मटपणे बोलला. पण मृताची आईही गप्प बसणार्‍यातील नव्हती. तिने आपल्या हातातील शस्त्राने त्याचा वध केला.

नंतर या गोष्टीचा बोध सांगितला जातो तो असा:

१. जमातींचे नीतिनियम पाळणे हे सगळ्यांचे कर्तव्य आहे.

२. शत्रूला शिक्षा जरूर द्या पण तोही माणूस आहे तेव्हा त्याला सामाजीक नियम वापरून माणुसकीनेच वागवायचे असते.

३. प्रत्येक गोष्टीचे काही ना काही परिणाम होतातच आणि चूक केल्यास परिणाम भोगायला लागणारच.

आज जगात ज्या पद्धतीचे राजकारण चालताना दिसते आहे त्या पार्श्वभूमीवर ही कथा "सुधारलेल्या" जगाच्या वागण्याबद्दल बरेच काही सांगून जाते.

अजून एक आश्चर्य म्हणजे जवळच्या नातेवाइकांत शरीरसंबंध झाल्यास जनुकीय रोगांचा उद्भव होतो हे ज्ञान ऑस्ट्रेलियन मूलनिवासींना प्राचीनकाळापासून आहे. ते रोग टाळण्यासाठी काही वैशिष्ट्यपूर्ण विवाह नियम मूलनिवासी पाळतात. ते थोडक्यात असे आहेत:

प्रत्येक जमातीची चार कुटुंबात विभागणी होते... समजा ती कुटुंबे "अ", "ब", "क" आणि "ड" अशी आहेत.

आता लग्नाचे नियम असे:

१. नवरा आणी नवरी एकाच कुटुंबातली नसावी.

२. नवरा "अ" आणी नवरी "ब" कुटुंबातली (किंवा त्याविरुद्ध) असली तर मुले "क" कुटुंबाचे सभासद होतील.

३. नवरा "ब" आणी नवरी "क" कुटुंबातली (किंवा त्याविरुद्ध) असली तर मुले "ड" कुटुंबाचे सभासद होतील.

४. नवरा "क" आणी नवरी "ड" कुटुंबातली (किंवा त्याविरुद्ध) असली तर मुले "अ" कुटुंबाचे सभासद होतील.

५. "अ" आणि "क" व "ब” आणी "ड" कुटुंबातील व्यक्तीत विवाह होऊ शकत नाही.

(अजूनही काही बरेच गुंतागुंतीचे आणि सामाजिक रीतीरिवाजावर आधारीत नियम आहेत ते सगळे येथे देणे विस्तारभय व माझ्या तुटपुंज्या ज्ञानामुळे शक्य नाही.)

अशी शास्त्रीय पद्धती, तीही अनेक दशसहस्त्र वर्षांपूर्वी प्रमाणित करून ती अमलात आणली गेली आहे. हे ज्ञान इतर जगात काही ठिकाणी फार तर काही हजार वर्षांपूर्वी (उदा. भारतात सगोत्र विवाह करत नाहीत, इ.) तर इतर बहुतेक ठिकाणी गेल्या एका शतका दोन शतकातच माहीत झाले आहे.

अजून एक प्रथा म्हणजे, कुटुंबातील सर्व घटक (पुरुष-स्त्रिया-मुले) ही सर्व कुटुंबाची एकत्रीत जबाबदारी समजली जाते. त्यामुळे कोणी विधवा, विधूर अथवा अनाथ झाल्यास सर्व कुटुंब योग्य मदत करून त्याची आबाळ होणार नाही याची काळजी घेते.

अश्या लोकांवर केवळ त्यांच्याकडे बंदूका नव्हत्या म्हणून वर्चस्व गाजवले गेले. त्यांना मागासलेले म्हणण्यापेक्षा "त्यांची संस्कृती वेगळी आपली वेगळी" असे म्हणणेच जास्त योग्य होईल.

===================================================================

उलुरुच्या भेटीनंतर आम्ही तडक केर्न्सला जाण्यासाठी विमानतळावर गेलो. उलुरुहून १०:२५ ला निघालेले विमान तासाभरात अॅलिस स्प्रिंग्जला पोहोचले. यापुढे आम्हाला केर्न्सला घेऊन जाणारे विमान संध्याकाळी ५:२५ ला होते. या मधल्या चार-पाच तासांचा सदुपयोग शिल्लक राहिलेली आकर्षणे बघण्यासाठी करायचा होता. ज्या कारणामुळे अॅलिस स्प्रिंग्ज हे गाव वसले ते अॅलिस स्प्रिंग्जचे टेलिग्राफ ऑफिस आम्ही विसरणे कसे शक्य होते ? :) तेच एक नव्हे तर अजून दोन आकर्षणे पाहण्याइतका वेळ बाकी होता !

प्रथम पोटोबा करून आम्ही एक मूलनिवासी केंद्र बघायला गेलो. तेथील मार्गदर्शकाने आम्हाला मध्य ऑस्ट्रेलियातील मूलनिवासी समाजजीवनाची आणि कलेची ओळख करून दिली...

रोजच्या वापरातल्या वस्तू...

खेळणी...

लाकडी हत्यारे...

वेगवेगळी बुमरँग्ज...

कलाकुसर...

मूलनिवासी लोकांच्या आतापर्यंतच्या अल्प परिचयानंतरही तथाकथित सुधारणे पासून दूर असलेली ही माणसे विचार, कला व संस्कृतीने एका परीने समृद्ध होती हे मानायलाच लागेल.

===================================================================

तेथून पुढे उत्सुकता जास्त न ताणता गाइड आम्हाला टेलिग्राफ ऑफिसवर घेऊन गेला.

त्या ऑफिसमध्ये काम करणाऱ्या, युरोपियन वडील आणि मूलनिवासी आई असलेल्या आणि तेथेच जन्मून मोठे झालेल्या एका ७०+ वय असलेल्या गाइडने आम्हाला ऑफिसची ओळख करून दिली. सुंदर खुसखुशीत शैलीतल्या ऐतिहासिक माहितीबरोबर त्याने त्याच्या लहानपणीच्या काळातील स्वतःचे सांगितलेले अनुभव ती भेट संस्मरणीय करून गेले...

सुरुवातीचा काही काळ हे सेंटर म्हणजे जगातल्या एका प्रचंड वाळवंटाच्या मध्यभागी असणारे एक छोटे खेडे होते. तेथील लोकांना लागणारे सर्व सामान सहा ते बारा महिन्यांनी जवळ जवळ २,००० किमी वरून येत असे. ते आणणारी गाडी...

ते सामान आणण्यासाठी नंतर उंटांचा वापर सुरू झाला. ब्रिटिशांनी हे उंट आणि त्याचे वाहक राजस्थानातून नेले. मात्र त्या काळच्या भारताबद्दलच्या अज्ञानामुळे त्यांना अफगाणी म्हणून नोंदवले गेले असा इतिहास गाइडने सांगितला...

सगळे स्टेशन फिरून झाल्यावर तेथून भारतात घरी टेलिग्रामही पाठवला. तो निश्चितच माझी एक्स संग्राह्य गोष्ट म्हणून राहील !...

सद्याच्या काळात मोर्स कोड वापरून भूमीगत तारांतून संदेश पाठवत कार्यरत असणारे सर्व जगात बहुतेक हेच एक टेलिग्राफ ऑफिस असावे. मात्र आता इतर ठिकाणच्या भूमिगत तारा निकामी झाल्याने येथून पाठवलेला संदेश अ‍ॅलिस स्प्रिंग्जहून सिडनीपर्यंतच मोर्स कोडने व भूमीगत तारेने जातो. पुढे जगभर नेहमीच्या 'ऑस्ट्रेलिया पोस्ट' ने जातो.

आपला इतिहास जिवंत ठेवण्यासाठी ऑस्ट्रेलियातील निवृत्त टेलिग्राफ कर्मचारी तेथे स्वयंस्फूर्तीने एक एक महिना पाळीपाळीने येऊन काम करतात म्हणूनच केवळ ते चालू आहे. "आता आमच्या नंतर हे बंद पडेल" अशी खंत त्यांच्या बोलण्यात सतत येत होती. कारण आता ऑस्ट्रेलियन तरुणांना हे असले काम, तेही विनामोबदला, करण्यात रस नाही.

पुढचा थांबा होता एक फक्त १३८ विद्यार्थी असलेल्या शाळेचा...

पण विशेष असे की ते विद्यार्थी भारतापेक्षा जास्त मोठ्या क्षेत्रफळाच्या भूमीवर विखुरलेले आहेत !...

या परिमाणाने ही फॉर्मल अभ्यासक्रम शिकवणारी जगातली सर्वात मोठी शाळा आहे! सुरुवातीला हे शिक्षण रेडिओच्या मदतीने होत असे...

पण आता सर्व शिक्षण आंतरजालाच्या मदतीने होते. शाळेच्या स्वतःच्या इमारतीत प्रक्षेपणाच्या सर्व सामग्रीने सुसज्य असे दोन वर्ग आहेत. खास प्रशिक्षित शिक्षक तेथून वर्गाचे तास घेतात आणि विद्यार्थ्यांशी सतत ध्वनी-चित्र-संपर्क साधून असतात.

प्रत्येक विद्यार्थ्याच्या घरी सॅटेलाईट डिश, काँप्युटर व आंतरजाल देण्याची आणि ते उत्तमरीत्या चालू ठेवण्याची जबाबदारी सरकारी खर्चाने होते. दर सत्रात एकदा तरी शिक्षक प्रत्येक विद्यार्थ्याच्या घराला भेट देऊन तांत्रिक व्यवस्था व स्थानिक मार्गदर्शकाची तपासणी करून सर्व आलबेल असण्याची खात्री करून घेतात. दर सत्रात एकदा सर्व विद्यार्थ्यांचे अलिस स्प्रिंज्गमध्ये शाळेच्या आवारात संमेलन होते. त्यांत शिक्षण आणि करमणूक या दोन्हीवर भर देऊन मुलांची शिक्षणाची आवड वाढवण्याचा प्रयत्न केला जातो.

मुख्य वस्त्यांपासून अतीदूर वाळवंटी प्रदेशांतील मेंढ्या-गुरे पालनाच्या केंद्रांवर राहणाऱ्या कर्मचार्‍यांच्या केवळ १३८ मुलांसाठी धडपडणार्‍या आणि विनाफायदा तत्त्वावर चालवलेल्या या संस्थेला मानाचा मुजरा आणि तिला मोलाचा हातभार लावणाऱ्या सहृदय शासनाचे अभिनंदन केल्यावाचून राहवले नाही.

एका अतीप्राचीन संस्कृतीची ओळख, आपला इतिहास जिवंत ठेवण्यासाठी वाळवंटात विनावेतन काम करणारे निवृत्त टेलिग्राफ कर्मचारी आणि भारतापेक्षा जास्त क्षेत्रफळावर विखुरलेल्या १३८ मुलांच्या शिक्षणाची काळजी वाहणारी संस्था... एका दिवसात इतकी वैविध्यपूर्ण आकर्षणे कधीच पाहिली नव्हती. केर्न्सला जाणारे विमान पकडायला निघालो तेव्हा मनांत अनेक उलट-सुलट विचारांची गर्दी झाली होती.

(क्रमशः )

आजचा सहलीचा चौदावा दिवस. आज जाग आली ती अ‍ॅलिस स्प्रिंग्जच्या १,४५० किमी उत्तरपूर्वेस असलेल्या केर्न्समधे. येथून बृहत् रोधक प्रवाळी (Great Barrier Reef) बघण्यासाठीच्या सफारी सुरू होतात. माझ्या ऑस्ट्रेलियाच्या भेटीच्या सर्वोत्तम तीन आकर्षणांपैकी हे एक. त्यामुळे मी टूर कंपनीचा वैकल्पिक प्रस्ताव स्वीकारून पूर्ण दिवसाचा कार्यक्रम घेतला होता. सकाळी ७:५० ला सर्वजण चालत हॉटेलपासून पाच मिनिटावर असलेल्या बोटींच्या धक्क्यावर गेलो. तेथे लहान मोठ्या प्रवासी बोटींची नुसती गर्दी झालेली होती...

एका प्रवाश्याने स्वतः चालवून स्वतंत्र सहल करण्यायोग्य बोटीपासून १५०-२०० प्रवासी वाहून नेण्याची क्षमता असणार्‍या बोटीपर्यंत सर्व प्रकारच्या बोटी एकाच मोठ्या धक्क्याच्या आजूबाजूस तरंगत होत्या. आम्ही प्रथम हरितद्वीप (Green Island) या केर्न्सपासून २७ किमी दूर असलेल्या प्रवाळी बघायच्या पहिल्या थांब्याकडे जाण्यासाठी एका मोठ्या बोटीतून निघालो...

केर्न्सची बृहत् रोधक प्रवाळी (Great Barrier Reef) हा जगातला सर्वात मोठा प्रवाळसमुह आहे. ३,४०,००० चौ किमीपेक्षा जास्त क्षेत्रफळ असलेल्या या अगडबंब प्रवाळसमुहात २,९०० पेक्षा जास्त उपप्रवाळी आणि ९०० पेक्षा जास्त लहान मोठी बेटे आहेत. प्रवाळी म्हणजे कोरल पॉलिप नावाच्या अनेक शतकोटींच्या संखेतील छोट्या सागरी प्राण्यांचे जितेजागते समूह असतात. त्यांनी पाण्यात बनवलेल्या या पर्यावरणात हजारो जातींचे छोटेमोठे मासे, स्टारफिश, ऑक्टोपस, इ. इतर सागरी जीवही घर करून असतात. त्यामुळे केर्न्सची बृहत् रोधक प्रवाळी हा जगातील सर्वात मोठा जीवसमुह मानला जातो. तिच्या प्रचंड आकारामुळे ही प्रवाळी अवकाशातूनही दिसू शकते. सी एन एन वाहिनीने तिला जगातल्या सात नैसर्गिक आश्चर्यांच्या यादीत समाविष्ट केले आहे. प्रवाळी त्यांच्यातल्या चमकदार रंगीबेरंगी कोरल पॉलिप, मासे व इतर प्राण्यांमुळे डोळ्यांना एक चमत्कारपूर्ण मेजवानीच असतात. येथे भेट देणार्‍या प्रवाशांमुळे ऑस्ट्रेलियाला दरवर्षी १५,००० कोटी रुपयांपेक्षा जास्त उत्पन्न मिळते.

पर्यावरणाच्या होणार्‍या र्‍हासाचा प्रवाळींवर फार लवकर परिणाम होऊन त्यांतील प्राणी मरून जातात आणि त्यांचे पांढर्‍या रंगाच्या लवणक्षारांच्या घरांचे पट्टेच ते काय मागे राहतात. गेल्या वर्षी (२०१२ मधे) केलेल्या निरीक्षणात असे आढळून आले आहे की १९८५ सालाच्या तुलनेने येथील अर्ध्यापेक्षा जास्त प्रवाळी नष्ट झाली आहे. असो.

केर्न्सला टाटा करून निघाल्यावर खुल्या समुद्रातून साधारण ४५-५० मिनिटांच्या प्रवासानंतर आम्ही हरितद्वीपावर पोहोचलो. भर समुद्रात असलेले हे नावाप्रमाणेच हिरवे असलेले बेट खूप दुरून दिसायला लागते...

बेट जसजसे जवळ येऊ लागले तसे समुद्र उथळ होऊन त्यातील प्रवाळीमुळे पाण्याचा रंग गर्द निळ्याऐवजी आता हिरव्या रंगाच्या अनेक छटांकडे झुकू लागला होता...

बोट बेटापासून १००-१५० मीटर लांब धक्क्याला लागते. पुलासारख्या त्या धक्क्यावरून बेटाकडे जाताना दोन्ही बाजूंना उथळ पाण्यांतली प्रवाळी आणि रंगीबेरंगी मासे दिसत होते...

हरितद्वीपावर येताना बोटीतल्या स्वागतिकेकरवी मी स्कूबा डायव्हिंगचे बुकिंग केले होते. तिने मला बेटावरच्या केंद्रात ९:३० ला आवश्यक प्रशिक्षणासाठी हजर रहा असे सांगितले होते. बेटावर उतरल्यावर नेमकी तीच वेळ आमच्या गटाकरिता काचेचा तळ असलेल्या बोटीतून प्रवाळी बघण्याच्या सफरीसाठी दिली असल्याचे कळले. आमचा गाइड म्हणाला की मी प्रथम प्रशिक्षण घेणे बरे पडेल आणि तो माझ्यासाठी १० वाजताची प्रवाळी सफर बुक करेल. प्रशिक्षणाला गेलो तर तेथे कुणालाच काही पत्ता नव्हता. नशिबाने थोड्या वेळाने जिच्याकडे बुकिंग केले होते ती मुलगी दिसली. तिने एका ठिकाणी बसवले व प्रशिक्षक थोड्या वेळात येतोच आहे असे सांगितले. मी तिला माझ्या १० वाजताच्या सफारीची कल्पना दिली तर म्हणाली, "नो वरीज. सगळे ठीक होईल". पुढच्या पंधरा मिनिटांत दोनदा आठवण केली तरी काहीच हालचाल झाली नाही. तेव्हा जरा जोरात तक्रार केली तरीसुद्धा पाचेक मिनिटानंतरच प्रशिक्षणाचा कार्यक्रम सुरू झाला.

स्कूबा डायव्हिंगचे उपकरण...

प्रशिक्षण मुख्यतः स्कूबा डायव्हिंगचे उपकरण कसे वापराचे आणि सुरक्षिततेच्या सूचनांबद्दलचे होते. ते संपल्यावर जेव्हा मी धावतच प्रवाळी सफरीच्या जाग्यावर गेलो तेव्हा मला वाटत असलेली भिती खरी ठरली. ती बोट दोनतीन मिनिटे अगोदरच सुटली होती. परत बेटावर येऊन गाइडकरवी चौकशी केली तर कळले की १० वाजताची बोट शेवटची होती आणि संचालकानेही अगदी मख्खपणे "सॉरी. आता काहीही करणे शक्य नाही" असे म्हणून सरळ हात वर केले. मग माझाही थोडा पारा चढला, म्हटले, "मी तुमच्या सगळ्या वेळा पाळल्या आहेत. माझी काहीच चूक नाही. तुम्ही वेळेत प्रशिक्षण आटपले असते तर सगळे नीट झाले असते. असे असताना १२-१५,००० किमी लांबून इथे आलेल्या प्रवाशाला असे धुडकावताय म्हणजे हद्द झाली. हीच काय तुमची क्वालिटी ऑफ सर्विस ? तुम्ही माझ्या जागी असता तर ही अशी सॉरी ऐकून काय वाटले असते?" माझा आवाज नकळत बराच वर गेला असावा. "थांबा जरा काय करता येते ते बघतो" असे म्हणून तो आमच्या गाइडला बरोबर घेऊन गेला आणि मी धुमसत बाजूच्या बेंचवर बसून राहिलो. माझ्या यादीतल्या पहिल्या तीनपैकी एक आकर्षण पूर्ण पहायला मिळणार नाही ही कल्पनाच खूप अस्वस्थ करणारी होती.

ऑस्ट्रेलियामध्ये दोन गोष्टींचा वारंवार अनुभव येऊन आश्चर्य वाटत राहिले. पहिले तर विकसित म्हणवणार्‍या या देशातील सेवा क्षेत्रातील व्यवस्थापनातल्या छोट्या छोट्या गोष्टींमधील मोठ्या मोठ्या उणीवा. आणि दुसरे म्हणजे बेपर्वाई... ही बेपर्वाई काही ठिकाणी अगदी भेदभाव ठळकपणे दिसेल अशी असते. मेलबर्नमधे १२ अपॉस्टल्स पहायच्या हेलिकॉप्टर सफरीतही असाच अनुभव आला होता. त्या वागणुकीबद्दल त्यांच्या ऑफिसात जाऊन तेथल्या व्यवस्थापकाला याबाबतीत सुनावल्याशिवाय राहवले नव्हते. तो सरळ सरळ बाष्कळ दिसणारी कारणे सांगून दुर्लक्ष करू लागला तेव्हा त्याला "नॉट व्हेरी सिव्हिलाइज्ड्, आर वी?" असे सांगितल्यावर आणि आजूबाजूच्या इतर गोर्‍या प्रवाशांच्या चेहर्‍यावरचेही "हा फारच जास्त करतो आहे" असे भाव पाहून त्याने नाईलाजाने कसेबसे सॉरी म्हटले होते. अगोदर घोळ करून वर "नो वरीज" अशी मखलाशी करणे म्हणजे जखमेवर मीठ चोळणे हे न कळण्याइतकी असंवेदनशील सवय तर सगळीकडे कायमचीच दिसली. केर्न्सला हॉटेलवर चेकइन केले तेव्हा दिसून आले की रूममघे पिण्याचे पाणी ठेवायला विसरले होते आणि रूममधली तिजोरीही बिघडलेली होती. रिसेप्शनला फोन केला तर उत्तर, "नो वरीज. मी बघतो." अर्धा तास झाला तरी हालचाल नाही म्हणून परत फोन केला तर उत्तर, "नो वरीज. पण आमचा टेक्निशियन आता घरी गेला आहे. तिजोरी उद्याच ठीक केली जाईल. तुम्ही तुमचे किंमती सामान रिसेप्शनमधल्या (१२ मजले खाली येऊन) तिजोरीत ठेवा." पाण्याचे काय असे विचारले तर म्हणे, "नो वरीज. येईल थोड्या वेळात". जेव्हा ४५ मिनिटांनंतरही पाणी आणून दिले नाही आणि वर "नो वरीज " ऐकले तेव्हा कहरच झाला आणि मग त्या शिफ्ट मॅनेजरला माझे एक पाच मिनिटाचे व्यवस्थापनावरचे बौधीक फोनवर ऐकावे लागले +D. नशीब त्यानंतर तो नो वरीज न म्हणता सॉरी म्हणाला आणि पाच मिनिटात पाणी पोचविण्याची व्यवस्था झाली. असो.

थोड्या वेळाने गाइड गालांत हसत आला आणि म्हणाला, "१०:३० ची बोट आहे. लगेच धक्क्यावर जा. वेळ होत आली आहे." गडबडीत धक्क्यावर आलो. एक दोन मिनिटात काचेच्या तळाची बोट आली. पण मी एकटाच प्रवासी रांगेत उभा असलेला बघून तिथल्या व्यवस्थापकाला काहीतरी घोळ असल्याचा संशय आला. माझ्या तिकिटावरची वेळ पाहून त्याने परत एकदा मोबाइलवर खात्री करून घेतली आणि म्हणाला, " बसा. या सफरीत तुम्ही एकटेच आहात." मी ही चकीत ! पण त्याने बोट सुरू करायला सांगितले आणि मी नि:श्वास सोडला. कप्तान आणि मी एकटा प्रवासी अशी आमची काचेच्या तळाच्या बोटीने प्रवाळसफर सुरू झाली एकदाची ...

४५ मिनिटे सफर झाली... भरपूर प्रकारची प्रवाळे पाहिली. सोबत कप्तानाची माहितीपूर्ण कॉमेंट्री होती. ही सफर चुकली असती तर ऑस्ट्रेलियाच्या भेटीत नक्कीच मोठी उणीव राहिली असती याची खात्री पटली. मात्र काहीश्या गढूळ पाण्यामुळे आणि काचेवरून प्रकाश परावर्तित होत असल्याने प्रवाळ डोळ्यांनी जेवढे चांगले आणि रंगीत दिसते तेवढे चांगले ते फोटोत दिसत नाहीत :(

परत आल्यावर हरीतद्वीपावर कॉफीपान झाले आणि आमच्यातल्या ज्यांनी पूर्ण दिवसाची सफर घेतली होती त्यांना घेऊन एक कॅटॅमरान पँटूनकडे निघाली. पँटून म्हणजे भर समुद्रात जेथे प्रवाळ जास्त प्रमाणात आणि जास्त सुंदर आहे तेथे २००-३०० प्रवाशांची व्यवस्था असलेला भलामोठा सुसज्ज तराफा. असे अनेक पँटून्स एकमेकापासून दहा पंधरा किलोमीटर दूर अंतरावर उभे होते.

हा एक पँटून आणि त्याच्याबाजूला उभी असलेली कॅटॅमरान प्रकारची बोट...

आणि हा आमचा पँटून...

आम्ही ज्या पँटूनवर गेलो त्यावर स्नॉर्केलींग, स्कूबा डायव्हींग, अर्धपाणबुडीतून प्रवाळसफारी, तळघरात उतरून आजूबाजूचे प्रवाळ बघण्यासाठी व्यवस्था आणि आमच्या दुपारच्या पोटोबासाठी बुफे जेवणाची व्यवस्था होती. हे सगळे त्या एका दिवसभराच्या सफारीत सामील असते. मात्र ते सगळे तीन साडेतीन तासांत कसे करायचे याचे गणित प्रत्येक प्रवाश्याने स्वतः करायचे असते... त्यांबद्दल नीट माहिती देणे आणि प्रवाश्यांना सगळे नीट बघता-करता येईल याची काही व्यवस्था करणे ही आपली जबाबदारी नाही अशी पँटूनवाल्या टूर कंपनीची ठाम समजूत होती. त्यामुळे एखाद-दुसरे आकर्षण चुकले म्हणून नाराज झालेले बरेचजण दिसले. पण त्याबाबत कंपनीच्या कर्मचार्‍यांना फार फिकीर आहे हे जाणवले नाही. स्कूबा डायव्हींग आणि अर्धपाणबुडीतून प्रवाळसफारीच्या वेळांचे गणित जमवताना माझी जी धावपळ झाली तिने झालेला मनस्ताप दूर लोटून आकर्षणांचा आनंद घेण्यासाठी बरीच मानसिक शक्ती खर्च पडली.

अर्धपाणबुडी ही एक पाण्यावर तरंगणारी बोटच असते. मात्र ती जेवढी पाण्याच्या वर दिसते त्याच्यापेक्षा दुपटीने जास्त पाण्याखाली बुडालेली असते. तिच्या तळात चारी बाजूंना काचेच्या खिडक्या असतात आणि त्यांच्याकडे तोंड करून बसायची व्यवस्था असते. ही अर्धपाणबुडी आजूबाजूच्या समुद्रात फिरून तेथील रंगीबेरंगी प्रवाळ, मासे आणि इतर प्राण्यांचे मनोहर दर्शन करवते...

स्नॉर्केलींग...

प्रवाळाचे अजून काही फोटो...

पाण्याखालचे काचेतून काढलेले फोटो खर्‍या प्रवाळ दुनियेची मजा नीट टिपू शकत नाही. त्याकरिता खास अंडरवॉटर कॅमेरा लागतो आणि नंतर ते फोटो खास प्रकारे प्रोसेस केल्यावर त्यातले रंग उजळ दिसायला लागतात. सफारीवाल्यांनी प्रवाळाचे खास फोटो असलेली एक सिडी भेट दिली. त्यातील हे निवडक फोटो...

मनसोक्त जलक्रीडा करून थकून भागून आम्ही चार साडेचारपर्यंत केर्न्सला परतलो. त्यानंतरचा संघ्याकाळचा कार्यक्रम होता इथल्या जापुकाई (Tjapukai) मूलनिवासींबरोबर एक संध्याकाळ व्यतीत करण्याचा. त्याची वाट बघत असताना हॉटेलच्या खोलीतून झालेले हे केर्न्सचे विहंगम दर्शन...

संध्याकाळच्या या कार्यक्रमाबद्दल मला खूप उत्सुकता होती. एकदाची आमची जाण्याची वेळ झाली आणि आम्ही बसने जापुकाई जमातीच्या सांस्कृतिक केंद्रात गेलो...

प्रथम जापुकाईंच्या संस्कृतीची, शस्त्रांची आणि कलेची ओळख करून देण्यात आली...

...............

नंतर आम्हाला एका मोठ्या सभागृहात नेण्यात आले. त्याच्या मध्यभागी एक ३०-४० सेमी उंचीचे छोटे स्टेज होते आणि प्रेक्षकांनी त्याच्या सर्व बाजूला जमिनीवर बसून अथवा उभे राहून कार्यक्रम बघायचा अशी व्यवस्था होती...

चारी बाजूंच्या भिंतींवर सामाजिक प्रतिकांची चित्रे होती. यातल्या दर सजीव अथवा निर्जीव आकृतीमागे लोककथा आणि परंपरांवर आधारीत आशय असतो. जापुकाई ही चित्रे दर नविन पिढीला आपली परंपरा समजावून सांगण्यास आणि परंपरा पुढे चालू ठेवण्यासाठी वापरतात...

थोड्याच वेळात कलाकारांचे आगमन झाले आणि त्यांनी नृत्य आणि गायनाच्या मदतीने त्यांच्या भाषेत आणि इंग्लिशमध्ये खुसखुशीत पद्धतीने जमातीची माहिती सांगायला सुरुवात केली. या जमातीला जरी आपल्या जमातीसंबद्धीच्या गोष्टींबद्दल आदर असला तरी ते खूप हळवे नाहीत आणि माहिती सांगताना त्यांनी विनोदाचा भरपूर उपयोग करून कार्यक्रम मजेशीर बनवला...

अग्नी प्रज्वलन समारंभाला या जमातीत फार महत्त्व आहे आणि तो त्यांनी बराच विस्तारपूर्वक दाखवला...

अग्नी प्रज्वलित झाल्यावर त्याला समारंभाने प्रेक्षागृहाबाहेर एका खास तयार केलेल्या जागेवर नेऊन त्याच्या भोवती फेर घालून पारंपरिक नृत्याचा कार्यक्रम केला. त्यांत प्रेक्षकांनाही सामील करून त्यांचे "अग्नीचे मंत्र" म्हणायला... नव्हे, नव्हे, उच्चार नीट झाला नाही तर चार चार वेळा घोकायला लावले. अमेरिकन मंडळींना उच्चार अवघड पडत होते, त्यांची भरपूर मापे काढली ! ... पण ते सगळे अश्या प्रकारे की सर्वांनी हसत हसत या सगळ्या नाच-गाण्यात स्वखुशीने भाग घेतला...

या जमातीच्या लोकांची चेहेरपट्टी आणि बांधा पाहिल्यास ते भारतीय म्हणून सहज खपून जातील असेच दिसतात...

नंतर आम्ही आत येऊन पोटोबाची व्यवस्था केली. बुफे पद्धतीच्या जेवणात सर्व जगभरचे जवळ जवळ २५-३० सामिष व शाकाहारी पदार्थ होते. त्यामुळे प्रत्येकाची आवड भागून सर्व खूश ! जेवण संपल्या संपल्या जेवणाच्या खोलीतच एका बाजूला बनवलेल्या स्टेजवर जापुकाईंचा विविध कला दर्शनाचा कार्यक्रम सुरू झाला...

या कार्यक्रमाने दिवसभरच्या धावपळीमुळे आलेला थकवा आणि अव्यवस्थापनामुळे झालेली चीडाचीड विसरायला लावली आणि सर्वजण खुशीत गप्पा मारत हॉटेलवर परतलो.

ऑस्ट्रेलियातली मी लिहिलेली ही बेपर्वाई केवळ वेळेची नाही किंवा आळसाने झालेली नाही तर गोर्‍या ऑस्ट्रेलियन लोकांचा सर्वच व्यवहार बर्‍याच वेळेला उद्धटपणाकडे झुकताना दिसला... अगदी ज्यांच्या पैश्यांमुळे त्यांच्या नोकर्‍या शाबूत आहेत अशा कस्ट्मर्सना देण्याच्या आवश्यक सेवेबाबतसुद्धा. मी पाहिलेल्या २४ देशांतला अजून एकच देश या अनुभवाच्या थोडसा जवळपास येतो... पण ऑस्ट्रेलिया याबाबत नंबर एक.

माझा स्वतःचा अनुभव फक्त पर्यटनाशीच संबद्धीत होता त्यामुळे माझी टिप्पणी मी त्यापुरतीच ठेवली आहे. पण असाच अनुभव प्रवासात भेटलेल्या आणि तेथे मास्टर्स करणार्‍या एका विद्यार्थिनीने सांगितला... तिच्या मते हे सगळ्याच ठिकाणी बघायला मिळते. अगदी माझ्या सहप्रवाश्यांतल्या काही गोर्‍या अमेरिकन लोकांना सुद्धा "They have attitude problem." अशी टिप्पणी केल्याशिवाय राहवले नाही. ऑस्ट्रेलियात शिकणार्‍या भारतीय विद्यार्थ्यांना झालेल्या त्रासाबद्दल बर्‍याच बातम्या आपण ऐकतो. अगोदर त्यांत मेडियाने टाकलेल्या मसाल्याचा बराच भाग असावा असे वाटत होते. पण आता मसाला कमी, खरेपणा जास्त असेच वाटते.

याविरुद्ध दोन देश सोडता इतर सगळिकडचा अनुभव बहुतांशी अगदी मैत्रीपूर्ण किंवा कमीतकमी व्यावसाईक होता... आणि अर्थातच ते देश याबाबतीत ऑस्ट्रेलियाच्या फार फार पुढे आहेत. इतकेच काय ५ डॉलर टिप दिली तर न्यु यॉर्कचा टॅक्सी ड्रायव्हर (जो जगातला सर्वात उर्मट म्हणून कुप्रसिद्ध आहे) एकदम आदराने वागू लागतो असा अनुभव आहे ;)

(क्रमशः )

आजचा पूर्ण दिवस प्रत्येक प्रवाशाच्या आवडीच्या गोष्टी करायला सोडलेला होता. पर्याय होते संपूर्ण दिवस आरामात लोळणे आणि केर्न्समघे भटकणे किंवा डेंट्री वर्षारण्याची सफारी अथवा कुरांडा वर्षारण्याची सफारी. पहिला पर्याय माझ्या स्वभावात बसणारा नव्हता. इतर दोन मधली कुरांडाची सफारी तिच्यातल्या वैविध्यामुळे (रेल्वे + पायी + केबलकार) जास्त आवडली होती म्हणून तीच निवडली.

साडेसात वाजता आमची बस निघाली. केर्न्स हे उष्णकटीबंधात आहे. त्यामुळे तेथे भरपूर पाऊस पडतो आणि सर्व परिसर हिरवागार आहे. केर्न्सच्या रम्य उपनगरांतून प्रवास करताना घेतलेले हे काही फोटो...

बसने आम्हाला केर्न्सच्या बाहेरच्या एका "फ्रेशवॉटर" नावाच्या रेल्वे स्टेशनवर सोडले. कुरांडा माथेरानसारखे हिरव्यागार वनामधल्या एका झाडीने भरलेल्या डोंगरावर वसले आहे. केर्न्सहून तेथे जाण्यासाठी माथेरानसारखीच रेल्वे आहे. मात्र ही माथेरानसारखी छोटी नसून मोठ्या आकाराची रेल्वे आहे.

थोडा वेळ इकडे तिकडे करत आणि कुरांडा रेल्वेसंबद्धिचे एक छोटे संग्रहालय बघण्यात वेळ घालवल्यावर गाडीचे आगमन झाले आणि आम्ही निघालो...

शहर मागे पडले...

आणि चक्क उसाची शेती सुरू झाली...

नंतरचा सगळा प्रवास निसर्गरम्य हिरव्यागार वनराईतून होता...

कधी कधी कोंकणाची आठवण यावी असा परिसर दिसत होता...

थोड्याच वेळात डोंगराळ भाग सुरू झाला आणि वळणावळणाचा चढा मार्ग सुरू झाला...

दूरवरून दिसणारे केर्न्स आणि दूर क्षितिजाजवळ दिसणारा कोरल समुद्रकिनारा...

स्टोनी क्रीक धबधबा...

या ३७ किलोमीटर लांब रेल्वेमार्गावर एकूण ३७ पूल आणि १५ बोगदे आहेत. त्यातला शेवटचा बोगदा ४९० मीटर लांब आहे. हे सगळे काम झाले त्या काळात (१८८२ -१८९१) आजच्या सारखी प्रगत उपकरणे नव्हती आणि सगळे काम मनुष्यबळ वापरून केलेले आहे.

हा अवघड लोहमार्ग प्रतिकूल परिस्थितीत बांधणार्‍या रॉब नावाच्या स्थापत्यशात्रविषारदाचे नाव दिलेला एक नैसर्गिक स्तंभ... रॉब्ज मॉन्युमेंट... वाटेत लागतो...

बॅरन धबधबा... हा समुद्रसपाटीपासून ३२९ मीटर उंच आहे आणि त्याच्या पाण्याच्या धारेची उंची २६५ मीटर आहे. याच्या पाण्याच्या शक्तीवर १९३२ सालापासून वीजनिर्मिती केली जात आहे...

आजूबाजूचे सृष्टीसौंदर्य पाहता पाहता कुरांडाला केव्हा पोचलो ते कळलेच नाही...

कुरांडा गाव आणि त्याचा परिसर त्यांचे "उष्णकटिबंधीय नंदनवन (Tropical paradise)" हे नाव खरंच सार्थ करतात. गावात आणि आजूबाजूच्या जंगलात (खरं म्हणजे गावच जंगलात वसलेले आहे) फिरण्यासाठी अडीच-तीन तास दिलेले होते. प्रवासी आपापल्या आवडीप्रमाणे छोटे समूह बनवून गावाची सफर करायला निघाले...

डोंगरावरचे छोटेसे गाव असले तरी पोटोबासाठी आणि प्रवाशांच्या खरेदीसाठी भरपूर व्यवस्था होती...

गावाच्या आजूबाजूला अनेक उत्तम निगा ठेवलेल्या आणि मार्गदर्शक पाट्या असलेल्या निसर्गरम्य पायवाटा (walking tracks) आहेत. बहुतेक जणांना फक्त गावाच्या रस्त्यांवरून फिरून पोटोबा करणे (इथेही होकी-पोकी होतेच !) आणि खरेदी करणे जास्त पसंत दिसले. त्यामुळे पोटोबा झाल्यावर एकटाच वर्षारण्यात भटकायला निघालो...

......

वाटेत ही (बहुतेक जंगली टर्की) भेटली. तेव्हा तिला हॅलो म्हणायला गेलो तर लगेच पळून गेली...

पाच-साडेपाच किमीच्या पदभ्रमणानंतर परत गावाकडे परतलो...

आता पुढचा टप्पा होता रज्जूमार्ग (skyrail) वापरून डोंगर उतरायचा...

हा साडेसात किमी लांबीचा रज्जूमार्ग उंच वृक्षांनी भरलेल्या घनदाट जंगलावरून जातो. वाटेत दोन थांबे आहेत. तेथे उतरून आपल्याला मोक्याच्या ठिकाणांवरून जंगलाच्या सौंदर्याचा आस्वाद घेता येतो.

सुरुवातीला हा मार्ग बॅरन नदीवरून जातो...

थोड्याच वेळात आपण उंच जात जात उंच वृक्षांच्या वरच्या टोकांच्याही वर पोहोचतो...

आणि मग सगळे जंगल आपल्या पायतळीच नाही तर पायतळीच्या वीस तीस मीटर खाली असते...

नजरेच्या टप्प्यापर्यंत चारीबाजूला पसरलेल्या उंचच उंच आणि घनदाट जंगलावरून तरंगत जातानाचा अनुभव काही वेगळाच !...

वेगवेगळ्या प्रकारची गर्द वनराई आणि त्यातली काही अनोळखी मोहराने भरलेली झाडे बघताना भान हरखून जाते...

साधारण दहा पंधरा मिनिटाचा वेळ कधी संपला ते कुरांडा पासून १.७ किमी वर असलेले बॅरन फॉल स्टेशन आले तेव्हाच कळले...

येथे येथे काही काळ थांबून बॅरन धबधब्याचे आणि त्याच्या परिसराचे मोक्याच्या जागांवरून दर्शन करता येते...

उताराचा प्रवास परत सुरू केला की हा हा म्हणता आपण परत वृक्षराजीच्या शेंड्यांच्या वर पोहोचतो...

रज्जूमार्गाचा दुसरा थांबा आहे रेड पीक स्टेशन. हे येथील सर्वात उंच ठिकाण समुद्रसपाटीपासून ५४५ मीटर उंच आहे. येथे एक १७५ मीटर लांबीचा जंगलातील पदपथ आहे. त्याच्या बाजूला काही भलेमोठे वृक्षराज आहेत...

या स्टेशनवरून शेवटचा टप्पा केर्न्सकडे घेऊन जातो...

हॉटेलवर परतेपर्यंत तीन वाजत आले होते. मस्तपैकी शॉवर घेऊन दीड तास ताणून दिली. जाग आली तेव्हा बाहेर अंधार पडला होता. पोटात कावळे ओरडू लागले होते. गाईडकडून रॉयल इंडिया नावाच्या भारतीय रेस्तरॉचा पत्ता काढलेला होताच. ते जवळच दोन चौक सोडून समुद्रकिनार्‍यावर होते. रमत गमत त्याचा शोध काढत गेलो आणि त्याला राजाश्रय दिला. जेवण झाल्यावर समुद्रावर रपेट मारायला बाहेर पडलो. रात्रीच्या प्रकाशात केर्न्स मोहनगरीच वाटली...

खाण्यापिण्याची दुकाने गिर्‍हाईकांच्या गर्दीने गजबजली होती...

समुद्रकिनार्‍यावरच्या तलावांत दिव्यांच्या प्रकाशात अजूनही काही लोक जलक्रीडा करत होते...

आणि बहुतेक 'हे अजून का घरी जात नाहीत?' असाच विचार करत एक लाईफ गार्ड त्याच्या उच्चस्थानी बसलेला होता...

ही सगळी गंमत पाहत समुद्र किनार्‍यावरून फिरत फिरत हॉटेलवर परतलो.

(क्रमशः )

आज सर्वप्रथम केर्न्सचे उष्ण्प्रदेशिय प्राणिसंग्रहालय बघायचे होते. मुख्य म्हणजे आमची आजची न्याहारी प्राणिसंग्रहालयाच्या उपाहारगृहात होणार होती. साडेसातला बस निघाली आणि केर्न्सच्या वेगळ्या पण तशाच सुंदर उपनगरांतून आमचा प्रवास सुरू झाला. केर्न्सला निसर्गाने भरभरून सौंदर्य प्रदान केले आहे आणि तिथल्या लोकांनी आणि शासनाने त्याची ममतेने जपणूक केलेली आहे हे सतत जाणवत होते...

थोड्याच वेळात आम्ही गावातून बाहेर पडलो आणि उसाची शेते सुरू झाली...

साधारण अर्ध्या तासाने आम्ही प्राणिसंग्रहालयाच्या प्रांगणात पोहोचलो...

उपाहारगृह प्राणिसंग्रहालयाच्या खूप आतमध्ये आहे. त्यामुळे तेथे जायच्या वाटेवरही अनेक प्राणी दिसत होते...

उपाहारगृह म्हणजे फक्त छप्पर आणि चारी बाजूला उघडा असलेला एक मंडप होता. न्याहारी करतानाही खाताना त्रास होणार नाही इतपत दूर असलेल्या पिजर्‍यातले प्राणी दिसत होते. न्याहारी नेहमीसारखीच होती. उष्णप्रदेशिय फळे मात्र भरपूर ठेवली होती... ही माझ्या खास आवडीची गोष्ट होती ! आजूबाजूचे प्राणी पाहत आणि गप्पा मारत मजेत न्याहारी झाली...

न्याहारी संपत आली असताना प्राणिसंग्रहालयाची एक वॉर्डन कोआला घेऊन तेथे आली आणि सगळ्यांना त्याला हातात घेऊन फोटो काढण्याची घाई झाली...

१५ एकर क्षेत्रफळाच्या या प्राणिसंग्रहालयामध्ये ऑस्ट्रेलियातील बहुतेक सर्व सस्तन पाणी, सरपटणारे प्राणी आणि पक्षी बघायला मिळतात. त्यांचे वेळापत्रक पाळले तर काही खास प्राणी आणि पक्ष्यांचे कार्यक्रमही बघता येतात. अर्थात आम्हाला दुपारी १:१० ला सिडनीला घेऊन जाणारे विमान पकडायचे असल्याने ते बघणे शक्य नव्हते. म्हणून सहल कंपनीने एका वॉर्डनकरवी संग्रहालयाच्या सगळ्या भागांची माहिती सफर आयोजली होती. ती करताना टिपलेली ही काही चित्रे...

झाडातून डोकावणारा तांबडा पांडा...

लेमूर...

सदर्न कॅसोवरी...

वोंबाट...

कांगारू...

मगरी...

एका वेळेला तीन कोंबड्या गट्ट करून पहुडलेला अजगर...

कोआलाच्या अनेक मुद्रा...

.............

काही पक्षी...

इथली सफर संपवून आम्ही सिडनीचे विमान पकडायला विमानतळावर गेलो. विमानतळावर सगळेजण प्राणिसंग्रहालयाच्या मूडमध्येच होते आणि मग एका अमेरिकन कन्येने संग्रहालयाच्या दुकानातून घेतलेल्या कोआलाचे लाड सुरू झाले...

विमान वेळेवर सुटले आणि आम्हाला घेऊन २,००० किमी साघारण तीन तासात पार करून ४:१० ला सिडनीला पोहोचले. सिडनीचा विमानतळ शहरापासून बराच दूर आहे. त्यामुळे हॉटेलवर पोहोचेपर्यंत शहराच्या बर्‍याच भागाचे दर्शन झाले...

हॉटेलवर पोचून शॉवर वगैरे घेऊन तरतरी येईपर्यंत संध्याकाळ झाली होती. आज संध्याकाळ मोकळीच होती. तेव्हा नेहमीच्या सवयीने नकाशा घेऊन एकटाच रपेट करायला बाहेर पडलो...

मग ध्यानात आले की अरे सिडनी हार्बर ब्रिज जवळच आहे. दहा मिनिटात चालत सिडनी बंदरावर पोचलो आणि त्या पुलाचे रात्रीचे सुंदर दर्शन झाले...

बंदरातून फेरफटका मारताना रात्रीच्या जेवणासह जलसफारीची जाहिरात दिसली. ही तर डबल बेनेफिट स्कीम झाली... जेवायचे तर होतेच पण आता जलसफारीही मिळतेय म्हटल्यावर लगेच तिकीट काढले. सफारी सुरू व्हायला ४०-५० मिनिटे वेळ होता म्हणून तसाच बंदरातून पुढे फिरत निघालो...

रस्त्यात बसून आपल्या कलेचे प्रदर्शन करणार्‍या कलाकारांच्या मधून आणि दुतर्फा असलेल्या रेस्तराँच्या गर्दीतून वाट काढत पुढे गेलो तर बंदराच्या पलीकडच्या टोकाला असलेले सिडनी ऑपेरा हाउस पुढे आले...

जलसफारीची वेळ होत आली तसा मागे फिरलो आणि सफारीच्या धक्क्यावर आलो. थोड्याच वेळात आमच्या डिनर क्रूझ बोटीने सर्क्युलर क्वे नावाचा धक्का सोडून मार्गक्रमण करायला सुरुवात केली...

बोटीवरच्या तीन मजल्यांवर जय्यत तयारी होती...

पियानोच्या साथीसह गायिकेचे सुंदर गाणे...

आणि चवदार जेवण... शँपेनने सुरुवात झाली. Seared chicken breast roast tomato couscous, chorizo, shaved Jamon iberico with capsicum jam असे भन्नाट लांबलचक नाव असलेली एंट्री (स्टार्टर) होती...

Organic chicken breast with champignon mushroom jus, roast sweet potato with baby beans हा मुख्य कोर्स होता...

Slow backed raspberry and apple crumble with cream हे शेवटचे गोडधोड म्हणून होते (क्षमस्व ! जेवण चवदार होते. ते खाण्याच्या नादात ह्याचा फोटो राहिलाच :( )

आणि मुख्य म्हणजे सिडनी बंदराचा बाजूने सरकत जाणारा नजारा होता...

अडीच तासाच्या सफरीत चवदार जेवणाने तृप्त झालेले पोट, सुमधुर गाण्यांनी भरलेले कान आणि सिडनी बंदराच्या रात्रीच्या शोभेने निवलेले डोळे घेऊन शतपावली करत हॉटेलवर परतलो.

(क्रमशः )

आजचा सतरावा दिवस जरा लवकर सुरु झाला. कारण सहलिच्या कार्यक्रमात मी अजून काही भर टाकल्याने आज फारच भरगच्च कार्यक्रम होता. शिवाय तो अजूनच अनपेक्षीतपणे कसा लांबला ते पुढे येईलच !

तर सकाळी आमची बस निघाली बोटॅनिकल गार्डन बघायला. जाताना परत सिडनीतल्या नव्या जुन्याच्या सुंदर संगमाचे दर्शन झाले...

आणि सिडनीची जगातील सुंदर शहरात गणना का करतात तेही दिसते होते...

बाग छान आहे पण ती या कारणासाठी मला जास्त आवडली...

बर्‍याच सुंदर बागांमधे "इकडे जाऊ नका", "तिकडे हात लावू नका", "हिरवळिवर चालू नका" अशा अनेक सूचना असतात. येथे चक्क आमंत्रण होते हिरवळिवर चालायला, पिकनिक करायला आणि चक्क झाडांना मिठी मारायला (भारताची चिपको चळवळ ऑस्ट्रेलियापर्यंत पोहोचल्याचे पाहून समाधान वाटले !) !

दुसरे म्हणजे ही बाग एका टेकडीवर असल्याने आणि बंदरापासून मोक्याच्या ठिकाणी असल्याने येथून सिडनी शहराचे आणि त्याच्या बहुतेक सर्व आकर्षणांचे मनोहर दर्शन होते.

सिडनी आकाशरेखा...

ऑपेरा हाऊस आणि हार्बर ब्रिज...

बंदर...

हा सगळा नजारा डोळ्यात आणि कॅमेर्‍यात साठवून झाल्यावर आमची बस ऑपेरा हाउसच्या दिशेने धावू लागली...

हे ऑपेरा हाऊस बांधण्याची कहाणी त्याच्या दिसण्याएवढीच चमत्कारिक आहे. १९४० च्या दशकात युजीन गोसेन नावाच्या एका नावाजलेल्या म्युझीक डायरेक्टरने सिडनीत मोठे ऑपेरा हाऊस असावे म्हणून प्रयत्न सुरू केले. मात्र या कामाला १९५४ मध्ये जोसेफ काहील नावाच्या न्यु साउथ वेल्सच्या प्राईम मिनिस्टरने पाठीबा दिल्यावरच चालना मिळाली. ३,००० आसने असलेला मोठा आणि १,२०० आसने असलेला छोटा असे बहुद्देशिय दोन हॉल बनवायचे ठरले. त्यांचे डिझाइन बनविण्यासाठी एक जागतीक स्पर्धा घेण्या आली. त्यांत १३ देशांतून २३३ प्रवेशिका आल्या. प्रवेशिका तपासणित अनेक गोंधळ झाले, बराच गदारोळ झाला आणि प्रथम नाकारलेल्या ३० प्रवेशिकांपैकी एक अंतीम विजयी म्हणून घोषित केली गेली. गम्मत म्हणजे ही प्रवेशीका शास्त्रीय पद्धतीने केलेले रेखाटन नसून स्पर्धकाने एका कागदावर केवळा हाताने रेखाटलेला आराखडा होता. या डॅनिश स्पर्धकाचे नाव होते योर्न उट्झन. ही निवड झाली तोपर्यंत हा चमत्कारीक आकार जमिनीवर प्रत्यक्षात कसा आणायचा याची कल्पनाही योर्नने केलेली नव्हती ! त्यामुळे १९५७ ते १९६३ पर्यंत फक्त वेगवेगळे १२ प्रयोग झाले होते आणि ते सगळे फसत होते. खूप क्लिष्ट आकार वापरून छत बनवण्याच्या प्रयत्नांनंतर १९६१ मध्ये पुढे आलेल्या "एकाच गोलाचे काप (आर्क) वापरून सगळी छते बनवण्याची" कल्पनेचा विकास करून हे काम पुढे जाऊ लागले. त्यामधेच १९६३ साली न्यु साऊथ वेल्सचे सरकार बदलले आणि नविन सरकारने या पांढर्‍या हत्तीची सखोल चौकशी सुरू केली. कारण केवळ अर्ध्यापेक्षा कमी बांधकाम झाले असतानाच या ७० लाख डॉलर बजेटच्या कामासाठी तोपर्यंत २३० लाख डॉलर खर्च झाला होता आणि पुढे किती खर्च होईल याचा नक्की अंदाज लागत नव्हता ! त्यातच नविन निवडून आलेल्या सरकाराच्या नेत्याला कला, स्थापत्य इत्यादीत फार रस नव्हता त्यामुळे त्याने प्रत्येक गोष्ट रकमेच्या हिशेबात तोलायला सुरूवात केली. या सगळ्याला कंटाळून योर्नने राजीनामा देऊन या कामातून अंग काढून घेतले आणि तो डॅन्मार्कला परतला. यानंतरही मूळ योजनेत अनेक बदल होत होत आणि १०२० लाख डॉलर खर्च होऊन हे ५ हॉल्स आणि इतर सर्व सुविधांसह (कलाकारांसाठी खोल्या, रंगपटांचे सामान ठेवण्यासाठी स्टोअर रूम्स, अनेक रेस्तरॉ, तिकिट विक्रीची व्यवस्था, इ) हे संकूलाचे २० ऑक्टोबर १९७३ रोजी राणी एलिझबेथच्या हस्ते उदघाटन झाले. या समारंभाचे योर्नला अमंत्रण नव्हते आणि समारंभात त्याच्या नावाचा निर्देशही केला गेला नाही.

सिडनी ऑपेरा हाउसच्या ट्रस्टला उपरती होऊन त्यांना आपण केलेल्या अन्यायाची जाणीव झाली. १९९० च्या दशकात त्यांनी योर्न उट्झनशी परत संपर्क चालू केला आणि त्याला १९९९ साली ऑपेराच्या इमारतीच्या सुधारणांसाठी डिझाइन कन्सल्टंट नेमले गेले. २००४ साली योर्नने डिझाइन केलेल्या नव्या जागेला "The Utzon Room" असे नाव दिले गेले. त्यानंतर २००७ मधे उट्झनने अजून एका मोठ्या नविनिकरणाचा मसुदा बनवला पण त्यावर काही कारवाई होण्याआधीच त्याचा २००८ मधे मृत्यु झाला. ऑस्ट्रेलियाचा नागरीक नसलेल्या उट्झनसाठी ऑस्ट्रेलियात राष्ट्रिय मेमोरियल सर्वीस आयोजीत केली गेली.

२००३ मधे उट्झनला आर्कीटेक्चरचे मनाचे Pritzker Prize दिले गेले. त्या बक्षिसाच्या अवतरणात (citation) असे लिहिलेले आहे:
"There is no doubt that the Sydney Opera House is his masterpiece. It is one of the great iconic buildings of the 20th century, an image of great beauty that has become known throughout the world – a symbol for not only a city, but a whole country and continent."

२८ जून २००७ ला सिडनी ऑपेरा हाऊसला "वर्ल्ड हेरिटेज साईट" म्हणून घोषित केले गेले. आपल्या कलाकृतीचा हा सन्मान जिवंतपणी आजपर्यंत फक्त दोनच जणांनी बघितलेला आहे. आजच्या घडीला ऑस्ट्रेलिया म्हटले म्हणजे डोळ्यासमोर उभ्या राहणार्‍या पहिल्या चार गोष्टींत सिडनी ऑपेरा हाऊसचा समावेश आहे.

आपले हे स्वप्न भूमीवर पूर्णपणे उभे राहिलेले प्रत्यक्ष बघायला उट्झनने ऑस्ट्रेलियाच्या भूमीवर (२८ फेब्रुवारी १९६६ ला राजिनामा दिल्यानंतर) परत पाऊल ठेवले नाही. नंतरचे सगळे ऑस्ट्रेलियाच्या भूमीवरचे काम त्याच्या वतीने त्याच्या मुलाने जॅन उट्झनने केले.

ही इमारत ४.४ एकरांवर बांधलेल्या या इमारतीची लांबी १८३ मी आणि रूंदी १२० मी आहे. पायाचे खांब सुमुद्रात २५ मीटरपर्यंत खोल आहेत. छपरातील गोलाकार आकारांची त्रिज्या ७५.२ मीटर आहे आणि ते अगोदर कास्टींग करून नंतर जागेवर आणून जोडलेल्या छातीच्या बरगड्यांसारख्या भागांनी बनलेले आहेत. छपरावर १०,५६,००६ ग्लॉस्सी आणि क्रीम रंगांच्या खास स्वीडनहून बनवून आणलेल्या आणी धूळ सहज न पकडणार्‍या टाईल्स आहेत. येथे वर्षाकाठी साधारण ऑपेरा, नाटके, गाण्याच्या कन्सर्टस्, इत्यादीचे साधारणपणे १५०० कार्यक्रम होतात आणि ते अंदाजे १२ लाख लोक पाहतात.

तर चला पाहूया हा मानवनिर्मीत चमत्कार. त्याच्या बाजूला असलेल्या हार्बर ब्रिजमुळे आणि टेकड्यांमुले लांबून ही इमारत जरी लहान भासली तरी तिच्या जवळ आणि विशेषतः आत गेल्यावर तिच्या भव्यतेची खरी कल्पना येते...

सिडनी हार्बर ब्रिज आणि सिडनी ऑपेरा हाऊस ही अगदी जुळी भावंड असल्यासारखी एकमेकाच्या दृश्यांत लुडबुडत असतात...

वरच्या मजल्यावर जाणार्‍या लिफ्टला छतच नाही ! कारण जुन्या मूळ आराखड्यात लिफ्ट ही कलप्नाच नव्हती आणि नंतर लिफ्ट बसवताना घुमटासारख्या छतांचा अडथळा येऊ लागला. मग छताला काट मारून वरचा भाग उघडाच ठेवला आणि मोटर जमीनीखाली ठेवण्याची योजना केली.

इमारतीच्या आतले एक प्रशस्त रेस्तरॉ...

मजले चढून जाण्यासाठी एस्कॅलेटर्स आणि सभागृहांच्या खास "अकॉस्टीक" भिंती.

छपरांची बरगड्यांसारखी केलेली रचना...

भव्य पॅसेजेस आणी जिने...

आतून दिसणारा छपराचा आणी इमारतीचा इतर भाग...

जवळून बघितलेले छप्पर...

अजून काही फोटो...

...

पटांगणातून दिसणारा पॅनोरामा...

इतके बघितल्यावर तेथे एखादा कार्यक्रम बघण्याचा मोह झाला नसता तरच नवल. बाहेर पडतापडता गाईड करत असलेल्या घाईला न जुमानता आमच्यातल्या काही जणांनी एका कॉन्सटची तर आम्ही काही जणांनी सिडनी ऑपेरा हाऊसच्या सिग्नेचर बॅले "Don Quixote" ची रात्रीची तिकीटे काढलीच !

परत मोहनगरी सिडनीतून बस पुढे निघाली...

पुढचा थांबा होता बोंडी समुद्रकिनार्‍यावर...

बोंडी या शब्दाचा मूलनिवासी भाषेतला अर्थ "कातळांवर आदळणार्‍या पाण्याचा आवाज" असा आहे. बोंडी समुद्रकिनार्‍यावर अनेक चित्रपट आणि टीव्ही सिरियल्सचे चित्रण झाले आहे, उदाहरणार्थ: The Block, Being Lara Bingle, Bondi Rescue, Bondi Vet, Breakers, Scooby-Doo!, Legend of the Vampire, Summer of the Seventeenth Doll, They're a Weird Mob, इत्यादी. हा समुद्रकिनारा ऑस्ट्रेलियन लोकांत कॅलिफोर्नियातील मालिबू आणि सांता मोनीका समुद्रकिनार्‍याप्रमाणे प्रसिद्ध आहे आणि येथे बर्‍याच लोकप्रिय नट-गायकांची घरे आहेत...

आज आम्ही भेट देणार होतो इथल्या प्रसिद्ध सर्फ बेदर्स लाईफ सेविंग क्लबला...

१९०७ साली स्थापन झालेला हा जगातला सर्वात जुना लाईफ सेविंग क्लब आहे. या क्लबने surf reel and line हेब्समुद्रात पोहताना बुडणार्‍या लोकांचा जीव वाचविण्यास उपयुकत असे उपकरण शोधून प्रथम वापरात आणले.

आमचे स्वागत केल्यावर सर्वप्रथम तेथील प्रमुख जीवरक्षकांनी आम्हाला क्लबबद्दल आणि त्यांच्या कामाबद्दल माहिती दिली...

आणि आम्हाला समुद्रात शिरण्यास वेळ नव्हता म्हणून वाळूवरच सर्फींगचे प्रात्यक्षिक करुन दाखविले...

थोडा वेळ समुद्राची मजा बघून होईपर्यंत पोटातल्या कावळ्यांनी आरडाओरडा सुरू केला होता तेव्हा मग आम्हाला बसमध्ये बसायला राजी करण्यात गाईडला फार कष्ट पडले नाही...

या चित्रात डावीकडे वर दिसत आहे सिडनीची मोनोरेल... जिने कधीच बाळसे धरले नाही. राजकीय, आर्थिक, तकनिकी, अपघात अश्या अनेक समस्यांमुळे ३० जून २०१३ हा तिचा शेवटचा दिवस असणार आहे.

बस आम्हाला घेउन बंदरावर आलो. धक्क्यावरून समोरच राष्ट्रीय सागरी संग्रहालय (National Maritime Museum) आणि त्याच्यात उभी असलेली छोटी जुनी पाणबुडी, आरमारी व व्यापारी जहाजे दिसत होती...

बंदरातून फेरफटका मारत दुपारच्या जेवणाची व्यवस्था असलेली एम व्ही मॅजिस्टिक २ ही क्रुझ बोट आमची वाट पहात होती...

जेवणाला बसायची प्रशस्त व्यवस्था होती. गाईडने आमच्या जागा राखून ठेवल्या होत्या. जेवण मस्त होते. चक्क बटर चिकन आणि वांग्याची भाजी होती... मुख्य म्हणजे दोन्हीही चवदार होती....

पेयपान झाले. निगुतीने जेवण झाले. मग वरच्या डेकवर सिडनीचे सौंदर्य समुद्राच्या बाजूने न्याहाळायला सर्वात वरच्या डेकवर गेलो...

हार्बर ब्रिजवर चढाई करणारे प्रवासी...

काही पॅनोरामाज...

अंटार्क्टीका सफरीसाठी वापरली जाणारी खास बोट, "ओशन शिल्ड"...

खाजगी समुद्रकाठ (बीच) असणारी घरे...

"पार्क" केलेल्या खाजगी बोटी आणि त्यांच्या मालकांची घरे...

गव्हर्नरचे शासकीय वस्तीस्थान...

हार्बर बिजवरचे "गिर्यारोहक"... (आता तिथे जायलाच हवे...)

सिडनीत फिरताना ऑपेरा हाऊस आणि हार्बर ब्रिज दर वेळेस मला बघा मला बघा अशी आठवण करत पुढे पुढे येत असतात...

सफर संपली आणि परतीच्या रस्त्याला लागलो. मात्र मला हॉटेलवर जाण्याअगोदर अजून एक महत्वाचे काम करायचे होते. न्युझीलंडमध्ये असतानाच मी टूर डायरेक्टरला सांगून हार्बर ब्रिजवर चढाईची व्यवस्था करून ठेवली होती. सहप्रवाश्यांना ओपल फॅक्टरीत सोडून आम्ही दोघेच चालत जवळ असलेल्या हार्बर ब्रिजवर गेलो...

गाईडने फोनवर बुक केलेले तिकीट मी ताब्यात घेतले आणि तो इतर प्रवाशांकडे निघून गेला. माझ्या पूल चढाईची वेळ होइपर्यंत तिकीट ऑफिसशेजारी पूलाच्या माहितीचे संग्रहालय आहे त्याला भेट दिली.

ही आहे या पुलाची पीन. प्रत्येक बाजूला एक अशा दोन पिना या सर्व पुलाचा भार सांभाळून आहेत....

आणि ही आहे पुलाची मिरवलेली शेखी...

चढाइबद्दल माहिती आणि खास संरक्षक पोशाख घालणे यात अर्धा तास खर्च करून आमचा बारा जणांचा गट ओळीने निघाला. या उंच पुलावर चढाई करण्यात मजा आहेच पण तेथून दिसणारा नजारा अवर्णनीय आहे. मात्र सुरक्षिततेच्या कारणाकरिता (आणि बहुतेक आर्थिक कारणासाठी सुद्धा, कारण त्यांनी काढलेल्या एका फोटोला २५ डॉलर घेतात) प्रवाश्यांना कॅमेरा बरोबर घेऊ देत नाहीत. त्यामुळे हे त्यांनी काढलेले फोटो...

पुलावरून खाली उतरलो आणि ध्यानात आले की आता हॉटेलवर जाण्यात अर्थ नाही. बॅलेच्या कार्यक्रमाला केवळ दीड तास बाकी आहे. आतापर्यंत सिडनी पायाखालचे शहर झाले होते...

फक्त एका गल्लीत थोडे विचारावे लागले. बाकी सगळा रस्ता स्वतः शोधून कार्यक्रमाला ४५ मिनिटे असताना ऑपेरा हाऊसवर पोहोचलो. जाताना एका कार्यक्रमाची नाविन्यपूर्ण जाहिरात चाललेली दिसली...

ऑपेराच्या छपराचा भलामोठ्या पडद्यासारखा उपयोग करूनही जाहिराबाजी चालू होती...

ऑपेराच्या अगोदर आणि त्याच्या आवारा रेस्तराँची नुसती गर्दी आहे. पण तेथे खायला येणार्ञाम्ची गर्दी त्यांनाही पुरून उरते. कसेबसे एका रेस्तरॉमधे नंबर लावून खाऊन घेतले आणि कार्यक्रमाची वेळ झाली म्हणून गडबडीत थियेटरवर गेलो.

टिव्हीवर बॅले अनेकदा पाहिला आहे. पण रंगमंचावरचा व्यावसाईक बॅले पहिल्यांदाच पहात होतो. सुरुवात थोडी कंटाळवाणी झाली पण दुसर्‍या भागापासून कार्यक्रमाने रंग पकडला आणी तो शेवटपर्यंत वरवर जात राहिला. एक उत्तम बॅले एका उत्तम कलाकारांच्या संचात एका उत्तम थियेटरमधे बघण्याचे पुरेपूर समाघान लाभले. सभागृहांत कॅमेरे नेण्यास सक्त बंदी होती त्यामुळे कार्यक्रमाचे फोटो नाहीत :(. पण मध्यंतरात प्रेक्षक पेयपान करतानाचा हा फोटो आहे...

परत अर्थातच चालत आणि आजूबाजूची गम्मत पहात आणि क्लिकल्किक करत रमतगमत आलो...

...............

(क्रमशः )

आजचा सहलीचा अठरावा आणि शेवटचा दिवस. दिवस उजाडला तेव्हा मनात हेच विचार आले. अ...ठ...रा दिवस संपले? आणि उद्या परतायचे??? घोर अन्याय!!!... पण आजच्या सफरीची बरीच स्तुती ऐकून होतो. त्यामुळे मनाला आवरून पटापट आवरले आणि लवकर बसमध्ये दाखल झालो. कारण आज सगळ्यात पुढची जागा पकडली तरच सुंदर निसर्गाचे चांगले दर्शन आणि फोटो मिळणार होते.

आज शहराबाहेर दूर हार्बर ब्रिजवरून पलीकडे जायचे होते...

१९३२ साली बांधून पूर्ण झालेल्या या पुलाला त्याच्या बाजूने पाहिले असता दिसणार्‍या त्याच्या आकारामुळे " द कोटहँगर" असे नाव पडले आहे. लांबून हा पूल इतका मोठा असेल असे वाटत नाही. पण याची रुंदी ४८. ८ मीटर आहे आणि याच्यावर चारचाकीच्या आठ लेन, सायकलीची एक लेन आणि रेल्वेचे दोन ट्रॅक आहेत. याच्या कमानीची उंची पाण्याच्या पातळीच्या १३४ मीटर वर आहे आणि त्यामुळे हा पूल १९६७ पर्यंत सिडनितिल सर्वात उंच बांधकाम होता. अजून गंमत अशी की याच्यावरच्या चारचाकीच्या २. ४ किमी लांबीच्या मुख्य चार लेन मिळून असलेल्या रस्त्याला (इतर दोन लेन प्रथम ट्रॅमच्या होत्या, त्याचे आता चारचाकीच्या रस्त्यात परिवर्तन केले आहे) ब्रॅडफिल्ड हायवे म्हणतात... हा ऑस्ट्रेलियातील सगळ्यात कमी लांबीचा हायवे आहे!

मुख्य शहराचा गजबजलेला भाग मागे पडला आणि हिरवाईने भरलेली सुंदर उपनगरे सुरू झाली... \

थोड्याच वेळात पहिला थांबा, "फेदरडेल वाइल्डलाईफ पार्क" आला. एका खाजगी पोल्ट्री फार्म म्हणून सुरुवात झालेल्या या जागेची सद्यस्थितीत ऑस्ट्रेलियातील अग्रगण्य शैक्षणिक आणि प्राणिसंरक्षण संस्थांत गणना होते. अजूनही पार्कची मालकी खाजगीच आहे तरीसुद्धा तो वर्षाचे सर्व दिवस उघडा असतो आणि प्रवेश विनामूल्य आहे! १९७५ साली सरकारने ही जागा आपल्या आराखड्यात इमारती बांधण्यासाठीच्या जागेत सामील करून टाकली. पण जागरूक नागरिकांनी मुख्य मंत्र्यांना (प्रिमियर ना) हजारो सह्यांचे निवेदन देऊन हा निर्णय परत फिरवायला भाग पाडले होते.

येथे फक्त उडून जाऊ शकतील असेच पक्षी त्यांच्या प्रशस्त पिंजर्‍यात बंद आहेत बाकी प्राणी आपापल्या भरपूर जागांत मुक्तपणे फिरत असतात आणि प्रवाशांना त्या जागांत फिरून त्याची ओळख करून घेता येते. तेथील काही प्राण्यांची चित्रे...

हे जोई (कांगारूचे पिलू) आईच्या पिशवीतून उडी मारून बाहेर पडले आणि आई जरा दूर जाताच त्याची इतकी भंबेरी उडाली की सांगता सोय नाही. पण एका सजग वॉर्डनने लगेच तेथे येऊन सगळ्या प्रवाशांना एका बाजूला करून त्याला त्याच्या आईपर्यंत जाण्याची वाट करून दिली...

...............

पार्कमधून बाहेर पडलो आणि सफर पुढे चालू झाली. थोड्याच वेळात शहर मागे पडून जंगली निसर्गाने आपले रुपडे दाखवायला सुरुवात केली...

अजून थोडे पुढे गेलो आणि त्या सौंदर्यात मानवाने आपल्या सौदर्यदृष्टीने घातलेली भर पडून ते अधिकच उजळून आलेले दिसत होते...

यापुढे दिसणारी सगळी पानगळ होणारी रंगीत वृक्षसंपत्ती ही येथील खाजगी आणि सरकारी प्रयत्नाने परदेशांतून आणून वाढवलेली आहे. जंगलातील मूळ झाडांपैकी ९५ टक्के नीलगिरीची आहेत. नीलगिरी आणि येथील इतर मूळ झाडे पानगळी वृक्षांपैकी नाहीत.

वाटेत "बिल्पीन फ्रूट बोल" नावाच्या फळबाग आणि रेस्तरॉमध्ये थांबा घेतला. समोर बनत असलेले गरमागरम अ‍ॅपल पाय आणि मोका... मस्त अल्पोपाहार झाला. ही इथली खासियत आहे असे गाईड म्हणाला ते खरेच होते. अ‍ॅपल पाय ओव्हनमधून काढले की पाच मिनिटाच्या आत संपून जात होते...

परत प्रवास सुरू झाला आणि जसजसे पुढे जात होतो तसे जंगल अधिकाधिक दाट होऊ लागले होते...

आणि अचानक एका बाजूला सरळसोट कापलेल्यासारख्या दिसणार्‍या कड्यांची रांग दिसू लागली...

येथून पुढे दूरपर्यंत दिसणार्‍या सगळ्या डोंगरांवर नीलगिरीच्या वृक्षांच्या पानावरच्या निळ्या छटेमुळे आलेली निळाई स्पष्ट दिसू लागली... यामुळेच या पर्वतराजीला Blue Mountains हे नाव पडले आहे.

रंगीबेरंगी नजारा दिसू लागला की ओळखायचे की आता कोणते तरी गाव येणार...

पण जंगलातले रस्तेही फार मागे होते असे अजिबात नाही...

मध्येच एक निसर्गरम्य थांबा घेतला. येथून या भागातल्या जेमिसन दरीचे, तिच्या बाजूच्या उभ्या कड्यांचे आणि नजरेच्या टप्प्याचा पलिकडेपर्यंत असलेल्या दाट नीलगिरी वृक्षराजीने भरलेल्या डोंगरदर्‍यांचे मनोहारी दर्शन होते...

दूरवर एका उंच कड्यावरून कोसळणारा धबधबा...

नीलगिरीचे नैसर्गिक भव्य सौंदर्य डोळ्यात साठवून परत प्रवास सुरू केला तर परत मानवनिर्मित सौंदर्याचे छोटे छोटे टप्पे त्याच्याशी स्पर्धा करायला लागले...

काही वेळ ही गंमत पाहत प्रवास झाल्यावर आमचा दुपारच्या जेवणाचा थांबा आला...

ब्लु माउंटन्समधील काटूंबा हे एक रमणीय गाव आहे. तेथील गोल्फ क्लब फारच सुंदर आहेच पण खाणेपिणेही एकदम मस्त होते...

गोल्फ क्लब आणि परिसरराची अगदी मन लावून कलाकारीने निगा ठेवलेली आहे...

पोटोबा करून आमचा निसर्गरम्य प्रदेशातून परत प्रवास सुरू झाला...

थोडा वेळाने आमचा सर्वात मोठा आणि महत्त्वाचा थांबा आला. ही मोक्याची जागा म्हणजे "सेनिक वर्ल्ड (scenic world)...

येथे वरच्या चित्रात दाखविल्याप्रमाणे अनेक आकर्षणे एकामागोमाग एक रांगेत आहेत. आम्हाला येथे सोडून बस एकदम शेवटच्या आकर्षणाकडे निघून गेली. येथून सर्वप्रथम स्कायवे नावाचा ७२० मीटर रोपवे तुम्हाला जंगलाच्या २७० मीटर उंचीवरून एका कड्यावरून दुसर्‍या कड्यावर घेऊन जातो. जंगलावरून तरंगत जाताना सर्व जेमिसन दरी तर दिसतेच पण आजूबाजूचे कडे दरीच्यावरून न्याहाळता येतात. स्कायवेची कार एका मोठ्या बसपेक्षा जास्त लांबरुंद आहे. तिला चारी बाजूंनी काचा आहेत, फक्त मध्यभागी काही भागावर लाकडी तळ आणि बसायला खुर्च्या आहेत. बहुतेक लोक काचांवर उभे राहून चारी दिशांना दिसणारा नजारा भान हरपून बघत होते...

तीन बहिणी (Three Sisters)...

हा प्रवास संपल्यावर सगळ्यांची एकच तक्रार होती, "हे काय. आताच तर मजा यायला लागली होती. एवढ्यात प्रवास संपला? "

पण थोड्या वेळातच केबलवेचा दुसरा टप्पा सुरू होतो आणि दरीचे दुसर्‍या दिशेने मनोहर दर्शन करवतो...

इथेही निसर्गाचा पसारा पाहण्यात वेळ असा उडून जातो की अर्ध्या किलोमीटर पेक्षा जास्त प्रवास कधी संपला ते कळ त नाही आणि अनेक मुखांत परत तीच तक्रार ऐकू येते! येथे पायउतार झाल्यावर २. ४ किलोमीटर लांबीचा पायरस्ता आहे. त्याच्या दोन्ही बाजूला अतिप्राचीन जुरॅसिक वर्षारण्य आहे...

..................

प्राचीन झाडासारखा उंच वाढणारा "ट्री फर्न"...

वाटेत एका जुनी आता वापरात नसलेली काटूंबा कोळशाची खाण लागते...

या भागात पूर्वी कोळशाच्या अनेक खाणी होत्या. आता त्यातील ही एकच फक्त प्रवासी आकर्षण म्हणून जतन केलेली आहे...

हा भाग पण हा हा म्हणता संपतो आणि आपण एका रेल्वे स्टेशनवर पोहोचतो...

हा फक्त ३१० मीटरचा रेल्वे प्रवास संस्मरणीय होण्याची अनेक कारणे आहेत, ती अशी
१. हा रेल्वेप्रवास ५२ अंशांमध्ये वर /खाली होतो. अजून धाडसी असाल तर खुर्ची अधिक तिरकी करून तुम्ही ६४ अंशांमध्ये प्रवास करू शकता.
२. वर/खाली जाताना छताच्या आणि बाजूच्या काचांमधून जेमिसन दरीतील निसर्गसौंदर्य पाहता येते.
३. आणि मुख्य म्हणजे वरच्या बाजूला कडा आणि खालच्या बाजूला दरी अश्या अवस्थेत वेगाने धावणार्‍या रेल्वेतील सहप्रवाशांच्या चेहर्‍यावरचे "आता काही खरे नाही. काय दुर्बुद्धी सुचली आणि रेल्वेत चढलो. " असे भाव फुकटात बघायला मिळतात!...

जमिनीवर पाय टेकायला मिळाल्यावर मोठ्या दिव्यातून बाहेर पाडल्यासारखे अनेक सुस्कारे आणि आनंदाचे चित्कार ऐकायला मिळतात... बोनस म्हणून ते वेगळेच!

या ठिकाणी बस आमची वाट पाहत थांबली होती. तिने परत प्रवास सुरू केला...

थोड्याच वेळात आम्ही एका मोठ्या मोक्याच्या जागी पोहोचलो. या स्वतःच सुंदर असलेल्या विस्तीर्ण पठारासारख्या कड्याच्या टोकाला असलेल्या स्थानावरून परत एकदा वेगळ्या दिशेने नीलपर्वताचे मनोहर दर्शन झाले...

मागे फिरून परत वस्तीकडे आलो तर ही लंडनची डबल डेकर बस चक्क नीलपर्वताच्या डोंगराळ भागात दिसली...

तिचे थोडे कौतुक करून बाजूच्या मूलनिवासी केंद्रात गेलो. तेथे एका कार्यक्रमाची जय्यत तयारी झालेली होती...

ऑस्ट्रेलिया एक खंड आहे आणि तेथे असलेले मूलनिवासी अनेक जमातीत विभागलेले असणे स्वाभाविकच होते. मात्र इतक्या सगळ्या जमाती त्याच्या भाषा आणि रुढीवैशिष्ट्यांसह तेथे आहेत हे पाहून त्यांच्याबद्दल आपल्याला किती अज्ञान आहे हे उघड झाले!...

तेथील जथाप्रमुखाने आमचे स्थानिक पद्धतीने स्वागत करून कार्यक्रम सुरू केला आणि त्या जमातीच्या शस्त्रांची आणि रीतिरिवाजांची तोंडओळख करून दिली...

...............

त्यानंतर संगीत आणि नृत्याच्या आधारे तेथील मूलनिवासींचे दैनंदिन जीवन, आजूबाजूचे जंगल आणि त्यातील प्राण्यांची ओळख करून दिली...

मग आम्हीपण भाला रोखून त्यांच्यासारखी शत्रूला घाबरवणारी मुद्रा करून पोटू काढून घेतले !...

तिथल्या एका दुकानात हे एक लै भारी मशीन लावून ठेवलेले होतं...

किंमत विचारली, पण विकायची नाही म्हणाले म्हणून नाद सोडून दिला ...

परतीचा प्रवास सुरू झाला तेव्हा बहुतेक सगळेच पेंगायला लागले होते. त्यातच सिडनी जवळ येताच ज्याची ड्रायव्हर सतत धमकी देत होता तो प्रसिद्ध सिडनी ट्रॅफिक जॅम सुरू झाला...

पोहोचेपर्यंत पाच वाजले होते. पुढचा कार्यक्रमासाठी साडेसातला बाहेर पडायचे होते. ताबडतोप मस्तपैकी थकवानिरोधक गरमागरम शॉवर घेऊन सातचा गजर लावून ताणून दिली.

गजराने बरोबर उठवले. तयार होऊन लॉबीत गेलो तर इतर सहप्रवासीही या खास कार्यक्रमासाठी तयार होऊन उरलेल्या दोनतीन जणांची वाट पाहत होते. हॉटेल बाहेर अंधार दाटून आला होता. बस आली आणि आम्ही सहलीच्या शेवटच्या कार्यक्रमासाठी निघालो...

ऑपेरा हाउस या स्टेशनजवळ बांधावे अशी गव्हर्नरची इच्छा होती पण संगीत दिग्दर्शकाच्या आग्रहाने ते बंदराजवळच्या खडकावर बांधले गेले.

सिडनीची सार्वजनिक बस...

बंदरावरच्या "वॉटरफ्रंट रेस्तरॉ" मध्ये आम्हाला ग्लोबसतर्फे निरोपाचे भोजन होते...

उत्तम जागा, नावाजलेले रेस्तरॉ, उत्तम जेवण आणि आतापर्यंत सहप्रवासी न राहता मित्र झालेल्यांचा सहवास... हा अनुभव कसा होता हे काय सांगायलाच पाहिजे काय? पार्टी संपेपर्यंत सगळेच भावनावश झाले होते.

===================================================================

माझे विमान सकाळी सहाला निघणार होते. त्यामुळे पहाटे अडीचला हॉटेलमधून बाहेर पडायचे होते. विमानतळावर पोहोचवण्याची व्यवस्था टूर कंपनीकरवी केली होती. टूर निर्देशकाला "काही घोळ झाला तर तुला उठवेन. तुझा फोन नंबर माझ्याकडे आहेच." अशी प्रेमळ धमकी आदल्या दिवशी दिलेली होती. सगळी सगळी व्यवस्था नेटकी झाली आणि आमचे विमानतळाकडे प्रस्थान झाले.

सिडनी शहराच्या नावाला कीर्तीला साजेसा त्याचा विमानतळ आहे...

विमानतळावर सगळ्या गोष्टी बैजवार झाल्या आणि आमचे विमान वेळेवर सुटले. सिडनी ते दुबई चा १२,०६२ किलोमीटर आणि १४:३० तासांचा प्रवास सुरू झाला...

काही वेळाने मध्य ऑस्ट्रेलियाचे वाळवंट दिसू लागले...

एवढ्या मोठ्या भूभागावरचा तो प्रस्तर १० किलोमीटरवरून दिसेल अशी आशाही नव्हती पण तरी देखील डोळे उलुरुला शोधत होते.

ऑस्ट्रेलियाचा पश्चिम किनारा दूर जाऊ लागला आणि डाउन अंडरला अखेरचे पाहून घेतले...

त्यानंतर डोळ्यात झोप आणि खिडकीत ढग असाच प्रकार चालू होता. प्रथम जमिनीचे दर्शन झाले ते रामेश्वरमच्या पट्ट्याचे...

विमान बंगालच्या उपसागरावरून तामिळनाडूच्या किनार्‍यावरून आत येऊन भारताच्या भूमीवरून उडू लागले...

आणि केरळच्या किनारपट्टीवरून पुढे जात अरबी समुद्रावरून उडू लागले...

पुढे परत एका दोन तासांच्या डुलकीनंतर दुबईचा ओळखीचा परिसर दिसू लागला...

विमान दुबई विमानतळावर उतरले आणि तेव्हा ऑकलंडला जाताना झालेल्या घोळाची आठवण झाली आणि गेले अठरा दिवसांत त्या त्रासाची आठवणही झाली नाही याचे आश्चर्य वाटले!

दुबई-दम्माम विमान उडाले...

तासाभरात दम्मामचा किनारा दिसू लागला...

आणि "आता आपण आपल्या गल्लीत पोचलो आहोत, चिंता नाही." हा विचार मनात येऊन गार्गार वाटलं!

(समाप्त)

न्यूज़ीलैण्ड यात्रा - वनाका झील

न्यूज़ीलैण्ड द्वीपों पर बसा एक छोटा सा देश है जिसकी जनसँख्या 48.19 लाख है. न्यूज़ीलैण्ड में दो बड़े मुख्य द्वीप हैं उत्तरी द्वीप और दक्षिणी द्वीप और इसके अतिरिक्त छोटे बड़े 600 द्वीप हैं जिनमें से पांच टापुओं के अलावा आबादी बहुत कम है. न्यूज़ीलैण्ड ऑस्ट्रेलिया से 1500 किमी पूर्व में है. देश की राजधानी वेलिंगटन है और यहाँ की करेंसी है न्यूज़ीलैण्ड डॉलर NZD. ये डॉलर आजकल लगभग 47 भारतीय रूपये के बराबर है.

न्यूज़ीलैण्ड का प्रति व्यक्ति GDP( nominal) 36,254 डॉलर है और इसके मुकाबले भारत का GDP ( nominal ) का 2016-17 का अनुमानित आंकड़ा थोड़ा कम है याने प्रति व्यक्ति 1800 डॉलर है. याने हिन्दुस्तानियों को कमर कस कर मेहनत करनी पड़ेगी.

यहाँ के मूल निवासी माओरी कहलाते हैं. जनसँख्या में इनका अनुपात 14.9 % है और सरकारी काम काज के लिए इंग्लिश के अलावा माओरी यहाँ की सरकारी भाषा है. दक्षिणी द्वीप का सबसे बड़ा शहर है क्राइस्ट चर्च जिसकी जनसँख्या चार लाख से कम है.

भारत की तरह न्यूज़ीलैण्ड में भी गाड़ियां बाएं ही चलती हैं अर्थात left is right & right is wrong! आप अपने देसी लाइसेंस और पासपोर्ट दिखा कर कार या कारवाँ - Carvan किराए पर ले सकते हैं और खुद चला सकते हैं. हमने दो हफ्ते कारवाँ में ही गुज़ारे. ज्यादातर सड़कें दो लेन की हैं पर ट्रैफिक कम है और डिसिप्लिन है इसलिए आप इत्मीनान से गाड़ी चला सकते हैं. कारवाँ में छोटी सी किचन, टॉयलेट, बिस्तर वगैरा की व्यवस्था होती है. कारवाँ कई तरह के मिलते हैं जिनका रोज़ का किराया हज़ार रूपये से लेकर सत्तर अस्सी हज़ार तक हो सकता है. सुविधाएं भी फिर उसी प्रकार से मिलती हैं. रास्ते में जगह जगह पार्किंग मिल जाती है जहाँ, पानी भरने और सीवर से कनेक्ट करने की सुविधाएं होती हैं. पर आपको रास्ते में ढाबे और छोले भठूरे नहीं मिलेंगे ! यहाँ से आप मसाले, दालें और तैयार खाने का पैकेट बंद सामान ले जा सकते हैं. दालें और खाना कारवाँ की किचन में बना सकते हैं. दोस्ताना माहौल है, शांति है और प्रकृति के सुंदर अनछुए नज़ारे हैं. कुछ फोटो:

वनाका झील

झील का किनारा

पानी,पहाड़ और बर्फ

झील का एक नज़ारा

ये ऐसा पेड़ है जिसकी सबसे ज्यादा फोटो खिंची जाती हैं

वो आसमां मिल रहा है ज़मीं से

ये कौन चित्रकार है

प्राक्रतिक सौन्दर्य को सम्भाला हुआ है

Carvan with a view

*** मुकुल वर्धन की प्रस्तुति *** Contributed by Mukul Wardhan ***

https://jogharshwardhan.blogspot.com/2018/06/blog-post_6.html

न्यूज़ीलैण्ड यात्रा - झील और झरने

न्यूज़ीलैण्ड दो बड़े द्वीपों में बटा हुआ है - साउथ आइलैंड और नार्थ आइलैंड. दक्षिणी द्वीप में जनसँख्या कम है और ज्यादातर पहाड़, झीलें और फियोर्ड ( fjord / fiord ) हैं. फियोर्ड के अनुवाद के लिए हिंदी में कोई शब्द नहीं है और इंगलिश में इसका मतलब है - a long narrow inlet of the sea between steep cliffs. नीचे दिए नक़्शे में देखिये तस्मान सागर संकरे रस्ते से अंदर की ओर जा रहा है.

दक्षिणी द्वीप की सबसे बड़ी झील 'ते अनो' याने Lake Te Aneu है. साथ ही यहाँ 'ते अनो' नाम की एक बस्ती या कहिये कस्बा भी है जिसकी आबादी 2000 से कम है. वैसे हम लोग इतनी कम आबादी वाली जगह को तो कुछ समझते ही नहीं पर यहाँ 4000 से ज्यादा टूरिस्ट के रहने का इंतज़ाम है जो यहाँ की ज्यादातर कमाई का साधन है. प्रकृति के साथ किसी को भी तरह की छेड़छाड़ नहीं करने दी गई है. जैसी सुन्दरता थी वैसी ही कायम है. चाय पकौड़े के खोखे या ढाबे नहीं बनने दिए गए हैं और ना ही कोई धार्मिक स्थल.

हम अपना किराए का Carvan लेकर ते अनो होते हुए एक फियोर्ड पर भी पहुंचे जिसका नाम था मिलफोर्ड साउंड - Milford Sound. इसका स्थानीय माओरी भाषा में नाम है पियोपियोताही - Piopiotahi. असल में पियोपियो एक चिड़िया का नाम है जो अब लुप्त हो चुकी है. इस फियोर्ड - मिल्फोर्ड साउंड का एक सिरा तस्मान सागर में मिलता है. यहाँ बहुत सी नीली और ग्रे बत्तखें देखने को मिलती हैं. जमीनी स्तनधारी जानवर नहीं के बराबर हैं. झील में पेंगुइन, मछलियाँ, डॉलफिन और सील वगैरा हैं.

वैसे तो सारा देश ही सुंदर है पर दक्षिणी द्वीप के कुदरती नज़ारे बेमिसाल हैं. प्रस्तुत हैं कुछ फोटो :

झील या फियोर्ड

सफ़ेद बर्फ , काले पहाड़ और हरा जंगल

स्वच्छ निर्मल जल

ते अनो और मिल्फोर्ड साउंड

कीया - तोता परिवार का सदस्य है. भारी भरकम हैं उड़ते कम हैं

Kea ( Nestor Notabilis )

मेहमान आये हैं

yours truly

फियोर्ड की सैर के लिए तैयार

छोटे बड़े झरने

बहुत सारे झरने और फॉल हैं यहाँ

पानी और सैलानी

बोटिंग

चट्टान पर सील धूप का आनंद ले रही हैं

फियोर्ड का हाईवे

हमारा चलता फिरता 1 BHK

- मुकुल वर्धन की प्रस्तुति *** Contributed by Mukul Wardhan

न्यूज़ीलैण्ड यात्रा - मोराकी बोल्डर्स

नाश्ते के बाद अपना कारवां लेकर खरामा खरामा समन्दर के किनारे चल दिए. खिली धूप में पहाड़ और झील के दृश्य बहुत ही सुंदर लगते हैं. कारवां पहुंचा हेम्पडेन और उसके आगे था मोराकी. गूगल बाबा ने सूचना दी कि मोएराकी बोल्डर वाला बीच आगे है और देखा जा सकता है. अब इस नाम को इंग्लिश में तो यूँ लिखते हैं - Moeraki हिंदी में आप मोराकी या मोएराकी कह सकते हैं.

ये बोल्डर या चट्टानें भी कुदरत का एक करिश्मा हैं. बड़े बड़े गोल मटोल फुटबॉल की तरह बीच पर फैले हुए अजीब से ही लगते हैं. कुछ छोटे, कुछ बड़े, कुछ रेत में आधे दबे हुए और कुछ टुकड़े टुकड़े होकर बिखरे हुए.
यहाँ इन पर काफी रिसर्च हुई जिसमें ये पाया गया की ये बारीक चिकनी मिट्टी और बहुत महीन खनिज वाली रेत से बने हुए हैं. इनको केल्साइट ने आपस में सीमेंट की तरह जोड़ दिया है. इनकी बनावट दस लाख साल से भी पहले की है. ये पूरे कोएकोह तट पर दूर दूर तक बिखरे हुए हैं. जैसे जैसे पानी से मिट्टी कटती है ये ऊपर निकलते आते हैं.

दुनिया के 10 रहस्यमय स्थानों में से एक ये भी है.

यहाँ इन बोल्डर्स को नुक्सान पहुंचाना या इन पर लिखना मना है. ये तो हमें ठीक नहीं लगा. अरे यार कम से कम हम हिन्दुस्तानियों को 'आई लव यू' और दिल में तीर का निशान बनाने की इजाज़त तो मिलनी चाहिए थी. हम तो यहाँ ढाबा या चाय पकौड़े का खोखा बनाने को भी तैयार हैं !

अपना कारवां पार्क किया और घूमने निकल गए. तट से दूर जहां किनारा कटा फटा और गहरा है वहां इन पत्थर की फुटबॉल के अलावा पेंगुइन और सील भी नज़र आयीं. पर काफी दूर थीं. कुछ फोटो :

ये हैं गोल बोल्डर. बहुत बढ़िया गोल मटोल फुटबॉल बनी हुई हैं

नज़दीक से देखिये

बीच बीच में एकाध फुटबॉल पिचकी हुई है, दबी हुई है या खुल गई है

कुदरती गेंदें. कहा जाता है की दो साल पहले इनकी संख्या बहुत ज्यादा थी

मोराकी बोल्डर्स बीच

बहुत बड़े इलाके में फैली हुई हैं ये गेंदें. अब इन चट्टानों पर लिखना या तोड़ना या ले जाना गैर कानूनी है

लगातार खारे पानी लगने से और धूप से चटकने लग गईं हैं बोल्डर

छोटे-बड़े, आधे-अधूरे और टूटे फूटे बोल्डर

बोल्डर और बोल्ड-मैन

दोनों लाल लाइनों के ऊपर गौर से देखें 'सील' दिखाई पड़ेंगी . धूप सेक रही हैं

लाल लाइन के ऊपर दो पेंगुइन हैं - सफ़ेद वाली खड़ी है और ग्रे कलर में दूसरी उसके सामने लेटी हुई है

नाश्ते की तलाश

सुनहरी सुबह

अपना चलता फिरता 1 bhk

न्यूज़ीलैण्ड यात्रा - झीलें

पहले दिन कारवां चलाने में थोड़ी दिक्कत ही रही. एक तो गाड़ी बड़ी और भारी थी दूसरे ऑटो गियर का अभ्यास नहीं था. ऑटो गियर को समझने में भी थोड़ा समय लगा. शहर के बाहर की सड़कों पर ट्रैफिक बहुत कम था इसलिए थोड़ी स्पीड बढ़ाई. स्पीड बढ़ाने से कारवाँ थोड़ा बहुत दाएं बाएँ झूलने लगा ! ओ तेरे की ! तेरा क्या होगा कारवाँ ? यही फैसला किया कि स्पीड 50 - 60 के आस पास या कम रखी जाए. मोड़ काटने में स्पीड और भी कम और सावधानी और ज्यादा रखनी पड़ी.

न्यूज़ीलैण्ड के साउथ आइलैंड का नाम माओरी भाषा में ते वाइपोनामु है. इस द्वीप में झीलें बहुत हैं. छोटी झील, बड़ी झील, चौड़ी झील, लम्बी झील, गहरी झील जिसमें छोटे जहाज़ भी चल जाएं. याने पानी ज्यादा और जमीन कम! बहारहाल जमीन पर सड़कें अच्छी हैं और रख रखाव भी अच्छा है. पर पहाड़ी इलाका होने के कारण सड़कों की चौड़ाई कम है याने सिर्फ़ दो लेन. सड़क के बीच सफ़ेद लाइन लगाकर दो लेन बना दी हैं बस. ओवरटेकिंग मना है लोग करते भी नहीं. वैसे भी हमने तो ओवरटेकिंग क्या करनी थी. वैसे हर दो चार किमी दूरी पर ओवर टेकिंग के लिए जगह बनी हुई है. इसके लिए सड़क पर निशान लगे हुए थे और किनारे पर बोर्ड भी थे जहां गाड़ी भगा कर आगे निकल सकते थे. यहाँ की ड्राइविंग में ख़तरा चालान का था क्यूंकि यहाँ जुर्माने मोटे होते हैं और वो भी डॉलर्स में. और यहाँ आपके भतीजे के दोस्त के क्लास फेल्लो के बाप को जो मंत्री है, ना कोई जानता है और ना ही परवाह करता है.

शाम को झील किनारे एक सरकारी पार्किंग में गाड़ी लगा दी. दालों के कुछ पैकेट ले गए थे. दाल बनाई, आमलेट बनाया, ब्रेड सेकी और बियर की बोतल खोल ली. बाकी सब कुछ तो महंगा है पर बियर सस्ती है. कैरोना दिल्ली में 200+ की है और यहाँ 100 की ! रात यहाँ ठंडी हैं जैसा की फोटो से अंदाज़ा लगा सकते हैं. बाहर ठण्ड में क्या जाना इसलिए गुड नाईट कर दी. सुबह गजब के नज़ारे देखने को मिले :

सुबह हो गई चलो नाश्ता ढूंढें

झील किनारे

मापूरिका झील 3 किमी लम्बी, 2 किमी चौड़ी और 4 मीटर गहरी है पर शांत है

एक दिन का लाइसेंस लेकर मछली पकड़ी जा सकती हैं पर शर्तें लागू हैं और सख्ती से लागू होती हैं

झील और सैलानी

झील का एक सुंदर दृश्य

सुबह का चिड़िया स्नान - लेक पीयर्सन में.यहाँ काफी रंग बिरंगे पक्षी दिखे. एक बात और है यहाँ इन पक्षियों को मारने वाले परभक्षी या predators नहीं हैं . यहाँ चिड़ियाँ सुरक्षित हैं और निडर भी हैं

लेक पीयर्सन का एक और दृश्य

शांत सुबह

नज़ारा देख कर सवाल उठता है - ये कौन चित्रकार है ?

- मुकुल वर्धन की प्रस्तुति *** Contributed by Mukul Wardhan

न्यूज़ीलैण्ड यात्रा - क्वीन्स टाउन

पिछले नवम्बर में दो हफ़्तों का छुट्टी मनाने का मन था. दोस्तों यारों से पूछा, इन्टरनेट में खोजबीन की और फैसला किया न्यूज़ीलैण्ड जाने का. इस यात्रा का फैसला करने का एक कारण ये भी था की वहां अपने देसी ड्राइविंग लाइसेंस पर गाड़ी चलाई जा सकती है क्यूंकि वहां भी बाएं चलना होता है याने Left is right & right is wrong!

न्यूज़ीलैण्ड छोटे बड़े 600 टापुओं पर बसा देश है और आबादी पचास लाख से भी कम है. दो बड़े टापू हैं - नार्थ आइलैंड और दूसरा साउथ आइलैंड. साउथ में जनसँख्या कम है और बर्फीले पहाड़ों के बीच झीलें और जंगल बहुत हैं. इस टापू का प्राकृतिक सौन्दर्य ज्यूँ का त्यूं बनाए रखा गया है. झीलों के साथ साथ सड़कें बना दी गई हैं और घूमने के लिए बस, carvan / कारवां या कारें किराए पर मिल जाती हैं और आप खुद भी ड्राइव कर सकते हैं.

इन्टरनेट में खोजबीन की तो पता लगा की कई तरह के कारवां मिल रहे थे - दो बेड वाले, चार वाले, लक्ज़री वाले वगैरा. लगभग दस हज़ार रूपए प्रतिदिन के हिसाब से हम दोनों के लिए एक कारवां बुक करा दिया. अब होटल तो नहीं लेना पड़ेगा खाना इसी कारवां में खुद ही बना लेंगे.

एअरपोर्ट पहुंचे तो बंदा चाबी लेकर खड़ा था. नोट निकालो और चाबी ले लो. कारवां देखा करीब करीब टाटा 407 ट्रक के बराबर था. छोटा सा गुसलखाना जिसमें खड़े होकर शावर ले लो, छोटा सा टॉयलेट, छोटी सी किचन, बिस्तर, गैस, हीटर वगैरा और गाड़ी ऑटो गियर. चेक इन हो गया, अपना सामान डाला और स्टार्ट कर दिया - यात्रा शुरू !

न्यूज़ीलैण्ड है बहुत दूर ऑस्ट्रेलिया से 1500 किमी आगे पूर्व में. दिल्ली से हांगकांग और सिडनी होते हुए पूरा दिन लग जाता है पहुँचने में. यहाँ की करेंसी न्यूज़ीलैण्ड डॉलर है NZD जिसकी कीमत 47 रूपए के आसपास है. यहाँ की प्रति व्यक्ति आय 36254 अमरीकी डॉलर है जबकि भारत में प्रति व्यक्ति आय 1800 अमरीकी डॉलर है. तो आप अंदाज़ा लगा सकते हैं की वहां का रहन सहन कैसा होगा. यहाँ के मूल निवासी माओरी कहलाते हैं और जनसँख्या में इनका अनुपात 14.9% है. इंग्लिश के अलावा माओरी भी सरकारी भाषा है. यहाँ झीलों, पर्वतों और कई शहरों के नाम माओरी में हैं जो बोलने और याद करने में कठिन लगते हैं.

आज पेश हैं कुछ फोटो जो ऊपर हाईवे पर जाते हुए नीचे क्वीन्स टाउन शहर के आस पास ली गईं :

ज़रा गौर से देखें लाल बिंदु के ऊपर एक छोटा सा हवाई जहाज़ जा रहा है

जहाज़ अब उतरने वाला है. झील के पास रनवे भी नज़र आ रहा है. इधर पहाड़ी सड़क पर दो कारवां नीचे की ओर जा रहे हैं

शहर का एक नज़ारा पहाड़ी हाईवे से

बादलों के साए में शहर

Yours truly

पहाड़, झील और जंगल

बादल छाते ही रंगत बदल जाती है यहाँ

शहर पर शाम उतर आई

रात में क्वीन्स टाउन का एक दृश्य

ये रहा हमारा चलता फिरता 1 BHK फ्लैट दो हफ़्तों के लिए

- मुकुल वर्धन की प्रस्तुति *** Contributed by Mukul Wardhan

वाकाटीपू झील, न्यूज़ीलैण्ड

वाकाटीपू झील न्यूज़ीलैण्ड के दक्षिणी द्वीप में है. न्यूज़ीलैण्ड छोटे बड़े द्वीपों पर बसा देश है जिसकी जनसँख्या 48.19 लाख है. यहाँ दो मुख्य द्वीप हैं उत्तरी द्वीप और दक्षिणी द्वीप और इसके अतिरिक्त छोटे बड़े 600 द्वीप हैं जिनमें से पांच टापुओं के अलावा बसावट बहुत कम है.
* न्यूज़ीलैण्ड ऑस्ट्रेलिया से 1500 किमी पूर्व में है.
* देश की राजधानी वेलिंगटन है और यहाँ की करेंसी है न्यूज़ीलैण्ड डॉलर NZD. ये डॉलर आजकल लगभग 47 भारतीय रूपये के बराबर है.
* न्यूज़ीलैण्ड का प्रति व्यक्ति GDP( nominal) 36,254 डॉलर है और PPP के अनुसार 36,950 डॉलर है. इसके मुकाबले भारत का GDP ( nominal ) का 2016-17 का अनुमानित आंकड़ा थोड़ा कम है याने प्रति व्यक्ति 1800 डॉलर है. याने हिन्दुस्तानियों को कमर कस कर मेहनत करनी पड़ेगी.
* यहाँ के मूल निवासी माओरी कहलाते हैं. जनसँख्या में इनका अनुपात 14.9 % है और सरकारी काम काज के लिए इंग्लिश के अलावा माओरी भी यहाँ की सरकारी भाषा है.
* भारत की तरह न्यूज़ीलैण्ड में भी गाड़ियां बाएं ही चलती हैं. आप अपने देसी लाइसेंस और पासपोर्ट दिखा कर कार या कारवान किराए पर लेकर खुद चला सकते हैं. गाड़ी चलाते चलाते पहुंचे वाकाटीपू झील. रास्ता भी बेहद खुबसूरत है और झील भी. ऐसा लगता है कि किसी पेंटिंग को देख रहे हैं.
प्रस्तुत हैं कुछ फोटो :

खुबसूरत पेंटिंग की तरह

झील का एक दृश्य

75 किमी लम्बी, 290 वर्ग किमी में फैली और 380 मीटर तक गहरी झील

झील पर उतरती शाम

सुंदर और शांत

झील किनारे

प्राकृतिक सौन्दर्य - पहाड़, पानी, पेड़ और पक्षी

इतनीीी ऑक्सीजन ले चलता हूँ दिल्ली

NASA False-colour satellite image of Lake Wakatipu from Wikipedia

पूनाकैकी, न्यूज़ीलैण्ड पर फोटो ब्लॉग का लिंक है :
http://jogharshwardhan.blogspot.com/2017/09/blog-post_29.html

पैनकेक रॉक्स, न्यूज़ीलैण्ड पर फोटो ब्लॉग का लिंक है :
http://jogharshwardhan.blogspot.com/2017/10/blog-post.html

Contributed by Mukul Wardhan from New Zealand - न्यूज़ीलैण्ड से मुकुल वर्धन की प्रस्तुति

पैनकेक रॉक्स, न्यूज़ीलैण्ड

न्यूज़ीलैण्ड छोटे बड़े द्वीपों पर बसा देश है जिसकी जनसँख्या 48.19 लाख है. यहाँ दो मुख्य द्वीप हैं उत्तरी द्वीप और दक्षिणी द्वीप और इसके अतिरिक्त छोटे बड़े 600 द्वीप हैं जिनमें से पांच टापुओं के अलावा बसावट बहुत कम है.
* न्यूज़ीलैण्ड ऑस्ट्रेलिया से 1500 किमी पूर्व में है.
* देश की राजधानी वेलिंगटन है और यहाँ की करेंसी है न्यूज़ीलैण्ड डॉलर NZD. ये डॉलर आजकल लगभग 47 भारतीय रूपये के बराबर है.
* न्यूज़ीलैण्ड का प्रति व्यक्ति GDP( nominal) 36,254 डॉलर है और PPP के अनुसार 36,950 डॉलर है. इसके मुकाबले भारत का GDP ( nominal ) का 2016-17 का अनुमानित आंकड़ा थोड़ा कम है याने प्रति व्यक्ति 1800 डॉलर है. याने हिन्दुस्तानियों को कमर कस कर मेहनत करनी पड़ेगी.
* यहाँ के मूल निवासी माओरी कहलाते हैं. जनसँख्या में इनका अनुपात 14.9 % है और सरकारी काम काज के लिए इंग्लिश के अलावा माओरी भी यहाँ की सरकारी भाषा है.
* भारत की तरह न्यूज़ीलैण्ड में भी गाड़ियां बाएं ही चलती हैं. आप अपने देसी लाइसेंस और पासपोर्ट दिखा कर कार किराए पर लेकर खुद चला सकते हैं.
* दक्षिणी द्वीप का सबसे बड़ा शहर है क्राइस्ट चर्च जिसकी जनसँख्या चार लाख से कम है. क्राइस्ट चर्च से चार घंटे की ड्राइव पर एक जगह है पूनाकैकी - Punakaiki जिस पर प्रकाशित फोटो ब्लॉग का लिंक है :

http://jogharshwardhan.blogspot.com/2017/09/blog-post_29.html

* पूनाकैकी से आगे समंदर किनारे एक जगह है पैनकेक रॉक्स - Pancake Rocks. कमाल की खूबसूरती है सीनरी में. प्रस्तुत हैं कुछ फोटो :

खुबसूरत !

सागर तट और पैनकेक रॉक्स

निर्मल प्राकृतिक छटा

बारिश की हलकी सी फुहार

खोजी यात्री

बर्फीली चोटियाँ, जंगल और झील

सांझ ढली

सुबह का कोहरा

झील के उस पार

फोटोग्राफर की फोटो

स्थानीय तीतर बटेर नुमा चिड़िया

पैनकेक रॉक्स

Contributed by Mukul Wardhan from New Zealand - न्यू ज़ीलैण्ड से मुकुल वर्धन की प्रस्तुति

पूनाकैकी, न्यूज़ीलैण्ड

न्यूज़ीलैण्ड छोटे बड़े द्वीपों पर बसा एक छोटा सा देश है जिसकी जनसँख्या 48.19 लाख है. दो मुख्य द्वीप हैं उत्तरी द्वीप और दक्षिणी द्वीप और इसके अतिरिक्त छोटे बड़े 600 द्वीप हैं जिनमें से पांच टापुओं के अलावा बसावट बहुत कम है.
* न्यूज़ीलैण्ड ऑस्ट्रेलिया से 1500 किमी पूर्व में है.
* देश की राजधानी वेलिंगटन है और यहाँ की करेंसी है न्यूज़ीलैण्ड डॉलर NZD. ये डॉलर आजकल लगभग 47 भारतीय रूपये के बराबर है.
* न्यूज़ीलैण्ड का प्रति व्यक्ति GDP( nominal) 36,254 डॉलर है और PPP के अनुसार 36,950 डॉलर है. इसके मुकाबले भारत का GDP ( nominal ) का 2016-17 का अनुमानित आंकड़ा थोड़ा कम है याने प्रति व्यक्ति 1800 डॉलर है. याने हिन्दुस्तानियों को कमर कस कर मेहनत करनी पड़ेगी.
* यहाँ के मूल निवासी माओरी कहलाते हैं. जनसँख्या में इनका अनुपात 14.9 % है और सरकारी काम काज के लिए इंग्लिश के अलावा माओरी भी यहाँ की सरकारी भाषा है.
* दक्षिणी द्वीप का सबसे बड़ा शहर है क्राइस्ट चर्च जिसकी जनसँख्या चार लाख से कम है.
* क्राइस्ट चर्च से चार घंटे की ड्राइव पर एक जगह है पूनाकैकी Punakaiki. भारत की तरह न्यूज़ीलैण्ड में भी गाड़ियां बाएं ही चलती हैं. आप अपने देसी लाइसेंस और पासपोर्ट दिखा कर कार किराए पर लेकर खुद चला सकते हैं. पूनाकैकी का रास्ता ठंडा और बहुत सुंदर है. रास्ता लगभग सुनसान ही है इत्मीनान से गाड़ी चला सकते हैं. पर आपको रास्ते में ढाबे और छोले भठूरे नहीं मिलेंगे !
प्रस्तुत हैं कुछ फोटो :

सुहाना सफ़र

बर्फ से ढके पहाड़

मैदान झील और पहाड़

ऊँची नीची राहें

सुंदर झील

एक और सुहाना दृश्य

झील किनारे लगा बोर्ड बता रहा है कि किसी समय माओरी लोग यहाँ सालाना शिकार पर आते थे

चिड़ी चोंच भर ले गई - स्थानीय बत्तख़

Contributed by Mukul Wardhan from New Zealand - न्यू ज़ीलैण्ड से मुकुल वर्धन की प्रस्तुति