अकोले तालुका परिसर

 अकोले तालुका हा भारताच्या महाराष्ट्र राज्यातील अहमदनगर जिल्ह्याचा एक तालुका आहे. या तालुक्यात महाराष्ट्रातील सर्वांत उंच डोंगरी शिखर कळसूबाई, भंडारदरा धरण, निळवंडे धरण आणि प्रवरा नदी आहेत.
प्रमुख आकर्षणे
   रतनगड, मदनगड, कुलंग, आजोबागड, बितनगड, पाबरगड, विश्राम गड ( पट्टाकील्ला) हरिश्चंद्रगड यांसारखे किल्ले, महाराष्ट्रातील सर्वोच्च शिखर कळसूबाई आणि वैशिष्ट्यपूर्ण भौगोलिक रचना असणारे फोफसंडी ही ठिकाणे अकोले तालुक्यात आहेत.
      अकोले शहराजवळ अगस्ती आश्रम नावाचे स्थळ आहे. या स्थळी रामाची अगस्तीशी भेट झाली, असे मानले जाते . या तालुक्यातल्या रतनवाडी गावात अमृतेश्वर मंदिर नावाने ओळखले जाणारे हेमाडपंती स्थापत्यशैलीचे मंदिर आहे.
धरणे
      प्रवरा नदीवर इ.स. १९१६ साली बांधण्यात आलेले भंडारदरा धरण अकोले तालुक्यात आहे. तसेच प्रवरेवरच बांधले जात असलेले ७.८ टीएमसी (थाउजंड मिलियन क्यूबिक फीट, १ खर्व घनफूट) क्षमतेचे निळवंडे धरण आहे. अकोले तालुक्यात १२५ मेगावॅट वीजनिर्मिती क्षमतेचा उदंचन जलविद्युत प्रकल्प असलेले घाटघर धरणही अकोले तालुक्यात आहे.
      रंधा धबधब्याशेजारी कोदणी प्रकल्प नावाचा एक जलविद्युत प्रकल्प आहे. या जलविद्युत प्रकल्पाची स्थापित क्षमता ३४ मेगावॅट आहे. हा प्रकल्प डॉडसन कंपनीला ३० वर्षांच्या भाडेपट्ट्यावर चालण्यासाठी देण्यात आला आहे.
४) बलठण धरण :
      अकोले तालुक्यातील ग्रामीण दुर्गम भागातील बलठण धरण हे सुद्धा एक प्रेक्षणीय स्थळ म्हणुन नव्याने ओळखले जाणारे प्रेक्षणीय स्थळ आहे . बलठण व पुरुषवाडी यां गावांच्या स्थिरावरील कुरकुंडी नदी आता बलठण धरण नावाने ओळखली जाते , माननीय मधुकररावजी पिचड साहेब यांच्या कारकीर्दित बांधण्यात आलेले हे बलठण धरण असुन येथील देखावा पाहण्यासाठी पावसाळ्यात गिर्यारोहकांची भ्रमंती बघायला मिळते.
अकोले तालुक्यातील गावे
    देवगाव (अकोले)
    अगस्तीनगर
    अंबिकानगर
    अंबित
    अंभोळ
    आगार
    आंबड
    आबीतखिंड
    आंबेवंगन
    इंदोरी
    उंचखडक खुर्द
    उंचखडक बुद्रुक
    उडदावणे
    उंबरेवाडी
    एकदरे
    औरंगपूर
    करंडी
    कळंब
    कळस खुर्द
    कळस बु्द्रुक
    कातळापूर
    काळेवाडी
    कुंभेफळ
    कुमशेत
    केळी
    केळी ओतुर
    केळी कोतुळ
    केळी रुम्हणवाडी
    केळूंगण
    कोकणवाडी
    कोतूळ
    कोथळे
    कोदनी
    कोंभाळणे
    कोलटेंभे
    कोहंडी
    कोहणे
    कौठ वाडी
    खडकी खुर्द
    खडकी बुद्रुक
    खानापूर
    खिरविरे
    खुंटेवाडी
    खेतेवाडी
    गणोरे
    गर्दणी
    गारवाडी
    गुहिरे
    गोडेवाडी
    गोदोंशी
    घाटघर
    चास
    चिचोंडी
    चितळवेढे
    चिंचवणे
    जाचकवाडी
    जामगांव
    जायनावाडी
    जांभळे
    टिटवी
    डोंगरगाव
    ढगेवाडी
    देवठाण
    धामणगाव
    धामणवन
    धुमाळवाडी
    नवलेवाडी
    निरगुडेवाडी
    पाडाळणे
    पानसरवाडी
    पिपळगाव
    पिंपळगाव निपाणी
    बहिरवाडी
    बारी
    भंडारदरा
    रतनवाडी
    रंधा खुर्द
    रधा बुद्रुक
    राजूर
    रुंभोडी
    लहित खुर्द
    लाडगाव
    लिंगदेव
    वाघापूर
    विठे
    वारंघुशी
    वीरगाव
    शेरणखेल
    वाकी
    शेंडी
    समशेरपूर
    सावरगाव पाट
    सांगवी
    सुगाव
    हिवरगाव
    बेलापूर
    बदगी
    म्हाळुंगी
    पाडोशी
    पेढेवाडी

 

कोतुळ Kotul
       कोतुळ हे गाव अहमदनगर जिल्हात अकोले तालुकात मुळा नदी किनारी आहे. ह्या गावचे पूर्वीचे नाव कुंतलपूर होते, जी चंद्रहास राजाची राजधानी होती.येथे कोतुळेश्वर नावाचे महादेवाचे मंदिर आहे.
    कोतुळ जवळ फोकसंडी हे गाव आहे. हे गाव चारही बाजूंनी उंच पर्वतांनी वेढलेल्या या गावात सूर्योदय इतर ठिकाणांपेक्षा तीन-चार तास उशिरा होतो आणि सूर्यास्त तीन-चार तास लवकर होतो. [ संदर्भ हवा ]थोडक्यात इथला दिवस अवघ्या सहा-आठ तासांचा असतो. अकोले तालुक्यातून कोतुळ, पळसुंदे (भरोबा)माग्रे अबीतिखडीतून एकूण २५ किलोमीटर प्रवासानंतर फोकसंडी गावात पोहोचता येते.
अकोल्यापासून चे अंतर : 20.4 कि.मी.
       कोतुळ हे गाव अहमदनगर जिल्हात अकोले तालुकात मुळा नदी किनारी आहे. ह्या गावचे पूर्वीचे नाव कुंतलपूर होते, जी चंद्रहास राजाची राजधानी होती.येथे कोतुळेश्वर नावाचे महादेवाचे मंदिर आहे.
      श्री क्षेत्र कोतुळेश्वर देवस्थान हे कोतूळ गावाचे ग्रामदैवत आहे. अकोले शहरापासून १९ कि.मी. अंतरावर निसर्गाच्या सान्निध्यात, वनराईत वसलेले आणि ऐतिहासिक व पौराणिक परंपरा असेलेले हे एक देवस्थान आहे.
     व्यास लिखित महाभारतातील “जैमिनी अश्वमेध” या ग्रंथात कोतुळेश्वर तथा कुन्तलेश्वर देवस्थानाचा उल्लेख आढळतो. भागवत भक्त चंद्र्हास्य या दानशूर राजाची कोतूल किंवा कुंतलपूर नगरी पुढे शब्द अपभ्रंशाने कोतूळ तथा कोतुळेश्वर या नावाने ओळखली जाऊ लागली. येथेच पांडवांचा विश्वविजयी अश्व अडविला गेल्याची कथा आहे. ऐतिहासिक काळात पेशव्यांच्या सेवेत असणा-या साडेतीन शहाण्यांपैकी एक विठ्ठल सुंदर परशुरामी याच गावातले.
   महाशिवरात्रीला येथे मोठी यात्रा भरते. तीन ते चार लाख भाविक येथे दर्शनासाठी येत असतात. विविध धार्मिक विधी, उत्सव, हरिनाम सप्ताह असे उपक्रम दरवर्षी देवस्थान कमिटीद्वारे आयोजित केले जातात.
       अकोले तालुक्यातील कोतूळ येथे अत्यंत वैशिष्ट्यपूर्ण अशी लवणस्तंभाची भौगोलिक रचना दिसून येते. एका ठिकाणी छोटीशी गुहा बनून तिच्यात लवणस्तंभ तयार झालेले दिसले… स्थानिक लोक याला लवणस्तंभ म्हणत असले तरी भूगर्भात पाण्याच्या संचयन कार्यामुळं तयार झालेला हा भूआकार म्हणावा लागेल. भूगर्भतज्ज्ञाच्या मते दगडातून झिरपलेले ‘कॅल्शियम काबरेनेटयुक्त’ क्षार विरघळतात आणि ते तळाशी खडकांच्या पृष्ठभागावर जमा होतात. त्यांच्या संचयन क्रियेतून स्तंभासारखे आकार बनू लागतात. जाणकारांच्या मते, अशी भूरूप वैशिष्टय़े ग्रेट ब्रिटन, युगोस्लोव्हाकिया, अंदमान बेटांवर आणि भारतात उत्तर प्रदेशात काही ठिकाणी आहेत.

 

ताम्र धातूची नाणी आणि प्राचीन ठेवा, नगरमध्ये उत्खननात सापडले 2 हजार वर्षांपूर्वीचे अवशेष
      अहमदनगर, 20 एप्रिल :  अहमदनगर (Ahmednagar ) जिल्ह्यातील अकोले (akole) तालुक्यात उत्खननात दोन हजार वर्षापूर्वीचे अवशेष सापडले आहेत. पुरातत्व विभागाच्या माध्यमातून पुण्यातील डेक्कन कॉलेजचे विद्यार्थी गेल्या 8 दिवसांपासून कोतूळ गावात उत्खनन करत असून आणखी संशोधन समोर येण्याची शक्यता आहे.
        कळसुबाई पर्वत रांगेत वसलेल्या अकोले तालुक्यातील कोतुळ गावात पुण्यातील डेक्कन कॉलेजचे विद्यार्थी गेल्या 8 दिवसांपासून ऐतिहासिक शोध घेत आहेत. मुळा नदीच्या किनारी असणाऱ्या या गावात आदी काळात पुरातन वसाहत असावी असा कयास होता. त्यानुसार, गेल्या 11 एप्रिलपासून डेक्कन महाविद्यालयातील विद्यार्थी अभ्यासाचा भाग म्हणून उत्खनन करत आहेत.
       उत्खननात लाल काळया रंगाच्या छटा असलेली कापरे, पहिल्या शतकातील पाण्याची विहीर, धान्याचा रांजण, विश्रांतीचा ओटा, चूल, जनावरांची हाडे, सिलीकेट धातूचा काच सदृश्य निळा मणी, ताम्र धातूचे पहिल्या व दुसऱ्या शतकातील चलनी नाणे सापडले असल्याने आता कोतूळच्या उत्खननाचा इतिहास दोन हजार वर्षांपूर्वीचा म्हणजे सातवाहन काळात जाऊन पोहचला आहे.  अशी माहिती   डेक्कन महाविद्यालयाचे पुरातत्व विभाग प्रमुख डॉ.पी. डी. साबळे यांनी दिली.
खास आकर्षण-
लवणस्तंभाची भौगोलिक रचना
अकोले तालुक्यातील कोतूळ येथे अत्यंत वैशिष्ट्यपूर्ण अशी लवणस्तंभाची भौगोलिक रचना दिसून येते. एका ठिकाणी छोटीशी गुहा बनून तिच्यात लवणस्तंभ तयार झालेले दिसले… स्थानिक लोक याला लवणस्तंभ म्हणत असले तरी भूगर्भात पाण्याच्या संचयन कार्यामुळं तयार झालेला हा भूआकार म्हणावा लागेल. भूगर्भतज्ज्ञाच्या मते दगडातून झिरपलेले ‘कॅल्शियम काबरेनेटयुक्त’ क्षार विरघळतात आणि ते तळाशी खडकांच्या पृष्ठभागावर जमा होतात. त्यांच्या संचयन क्रियेतून स्तंभासारखे आकार बनू लागतात. जाणकारांच्या मते, अशी भूरूप वैशिष्टय़े ग्रेट ब्रिटन, युगोस्लोव्हाकिया, अंदमान बेटांवर आणि भारतात उत्तर प्रदेशात काही ठिकाणी आहेत.
गाईड संपर्क:8390-607-203 / 9665-745-992 

https://www.akolemaza.com/%E0%A4%95%E0%A5%8B%E0%A4%A4%E0%A5%81%E0%A4%B3-kotul/

आमची फोफसंडी ,,,,,,,,,,,,,,,,,,, अहमदनगर जिल्हयातील मॉरिशस, अकोले तालुक्यातील काश्मिर, .,,,,,,,, चला जाणून घेऊ ,,, साधारण १२०० ते १५०० लोकवस्तीचे फोफसंडी गाव अहमदनगर  जिल्यातील अकोले तालुक्यातील गाव, अहमदनगर, ठाणे, पुणे जिल्हयाच्या सरहद्दीवरील गाव,,,,, अनेक वाडया,,,, १ ) पिचडवाडी २ ) घोडेवाडी ३ )कोंडारवाडी ४ ) मुठेवाडी ५ ) भगतवाडी ६ ) जांभळेवाडी ७ ) मेमाणे वस्ती ८ ) गभाले वस्ती  ,,,,, असा परीसर ,,,,,,,, रंजक कथा,,, फोफसंडी नाव,,, साधारण १९२५ ला ब्रिटीश राजवटीत संगमनेर प्रांताचा अधिकारी मपोपफ हा घोडयावरून जंगल सफरी करत असतांना त्याला येथे काही आदिवासी वस्त्या नजरेस पडल्या तो आश्चर्यचकीत झाला, त्याला येथील अफाट निसर्गसंपदा,कडे, कपारी, डोंगररांग खुप आवडली त्याने येथे मांडवी नदीच्या तीरावर रेस्ट हाऊस बांधले दर रविवारी येथे येऊन राऊ लागला. त्याचे अवशेष आजही येथे आहे, पुढे या गावाला मपोपसंडीफ म्हणू लागले, कालांतराने अपभ्रंशाने फोफसंडी नाव पडले, त्यापुर्वीचे नाव माहित नाही,,, तेच आताचे फोफसंडी,,,,,,, का पहावे निसर्गाने नटलेले आमचे फोफसंडी,,,,,,,,,,, धबधबे,,,,, १ ) घारीचा धबधबा,,, आश्चर्य मिश्रीत धबधबा, निसर्गाचा अदभुत चमत्कार, मनमुराद आनंदा लुटणारा धबधबा,,,,, उंची अंदाजे ३५० फुट,,, उंची मोजण्याची गरज २ ) भदभद्याचा धबधबा ३ ) कावडयाचा धबधबा ४ ) चोहडीचा धबधबा व असे अनेक धबधबे,,,, डोंगर,,, १ ) निखळीचा डोंगर २) बाळुबाईचा डोंगर ३ ) रांजण्याचा डोंगर, मानखंदा, गाय दरा,सानदरी,टकोरीची खिंड,,,, अनेक कडे, कपारी,,, वारल्याचा कडा, उंबारले, केमसावण्याचे पाणी,,,,, गडदी,,,, १ ) घोडगडद २ ) दोंड्याची गडद ३ ) चारण गडद अशा अनेक गडदी,,, त्यात गाय , वासरे, बैल, म्हैस मुक्कामाला असतात, मंदीर,,,, १ ) कळमजाई मंदीर २ ) दर्या बाई मंदीर ३ ) बर्डीनाथ मंदीर ४ ) राणुबाई मंदीर ५ ) मारूती मंदीर असे मंदीरे आहेत, तसेच गड,,,,,, कुंजीर गड , कोंबड किल्ला,,, साधारण १६७० मध्ये सुरतच्या हल्यानंतर छत्रपती शिवाजी महाराज कुंजीर गडावर एक दिवस मुक्कामस होते असे म्हणतात,,,, येथील एका गृहेतुन ८ जन एकापाठोपाठ एक पलीकडे जाऊ शकतात,, तेथुन तळे, विहीर, शिंदे, पिंपरी, खडकी, गोंदोशी या गावांना जाऊ शकतो अशी रचना आहे,,,, येथून मालशेज घाट अगदी १o कि मी अंतरावर आहे. फोफसंडी अहमदनगर,  पुणे, ठाणे या जिल्हयांच्या सरहद्दीवरील गाव, काजवा महोत्सव , यात्रा, सन उत्सव, आदिवासी लोककला, नृत्य, सप्ताह आयोजन,,,,,, फोफसंडी हे संगमनेर येथुन ६० कि मी अंतरावर, अकोले येथुन ४० कि मी अंतरावर व मध्य ठिकाण कोतुळ पासुन २१ कि मी अंतरावर तर भैरवनाथ मंदीर पळसुंदे येथन पावने १३ कि मी अंतरावर आहे, मॉरिशस, काश्मिर नंदनवन म्हणजे फोफसंडी ,,,,, या गावात पूर्वी पाऊसामुळे  ४ महिणे पुरेल इतके धान्य शासनाकडून पोहच केले जायचे,  रांजण्याच्या डोंगरावर काही काळ पांडवांचे वास्तव्य होते, औषधी वनस्पती,,रगत रोडा, हडी चंदन, आवळा, हिरडा, जांभळे, अर्जुनसादडा,,,, तर रानभाज्या,,चावा, कारवा भाजी, कोरडू, अळू इत्यादी तर रानमेवा,,, करवंद, आंबे हळद,हमन, वृक्ष,,,कारवी,करांबो, म्हळवा,सादडा, उंबर, हिरडा, आंबा, राम्याठा, आशींद, आळवा, सेंद्री, काटेरी,,,टामटा, करवंद, पिके,,, भात मुख्य पिक त्यात दप्तरी १२५ , नऊ नंबर, रायभोग, इंद्रायणी,वरंगळ, पुणम, तांबुकडाई, २४८ हे वाण करतात तर वरई, सावा, वाल, खुरसनी, नाचणी ,,, हिवाळ्यात थोडया प्रमाणात गहू,हरबरा, उन्हाळ्यात वटाणा, फरशी ही पिके,,, पुणे जिल्हातील कोपरे, मांडवे, मुथाळणे, मांदारणे ही गावे ओतुर बाजारपेट जवळ,,,, दत्तात्रय हनुमंता मुठे नावाचा तरुण १९९७ साली पुणे येथून गावी आला, तेथुन खरी कायापालटास सुरुवात  झाली ह्या ध्येयवेड्याने तरुणाने अनेक वेळा मुख्यमंत्री, पंतप्रधान, मंत्रालय, मंत्री पातळीवर पत्रव्यवहार केला, साधारण २००५ मध्ये गावात आदरणीय पिचड साहेबांच्या प्रयत्नाने गावात लाईट आली, २०१o पासून गावात एसटी धावू लागली,, तुषार दत्तात्रय मुठे हा सातवीचा मुलगा विरगाव येथे इंग्लीश मिडीयमला इयत्ता सातवीत शिक्षण घेतो, गावात रेंज नसल्यामुळे दोन ते तीन किमी अंतरावर एका मोरीत रेंज यायची तेथेच त्याची शाळा सुरू व्हायची, त्याने चक्क भारताचे पंतप्रधान मा.नरेंद्रजी मोदी यांना पत्र पाठवले, मला कलेक्टर व्हायचे आहे रेंज नाही,,,, कसा होवू, पंतप्रधान कार्यालयाने दखल घेतली जीवो, आयडीया, व्होडाफोन कंपन्यांनी ईमेल, फोन करून तसेच जीवो कंपनीच्या चेन्नई येथील अधिकारी यांनी तुषारचे वडील दत्ता मुठे यांच्याशी संपर्क साधला, लवकरच गावात टॉवर होईल,, सध्या ओतुरकडून गावात रेंज आलेली आहे, दत्ता मुठे ह्या तरुणाने तेथे सह्याद्री दर्शन पथिकालय ( हॉटेल ) पिचडवाडी येथे सुरु केले आहे, तेथे दोन वेळ जेवण, चहा, नाष्टा, अंघोळीची सोय, राहण्याची सोय, फॅमील सह राहण्याची व्यवस्था, शुध्द शाकाहारी जेवण, नॉनव्हेज जेवण सर्व ऑर्डर प्रमाणे भेटते संपर्क,7218327435...8007825438 हा व्हाटस अप नंबर आहे,,, नाव दत्तात्रय मुठे रेंजमुळे अगोदर संपर्क साधा,,,, एकदा नक्की आमच्या फोफसंडीला भेट दया , आमची इतर ठिकाणे, भंडारदरा धरण, कळसुबाई, हरिश्चंद्र गड, सांदन दरी, रतनगड, अगस्ती आश्रम, कोतुळेश्वर, कोलटेंभा धबधबा, रंधा फॉल, निळवंडे धरण, कोहणा धबधबा, पट्टा किल्ला ,धारेराव, देवठाणचा तवा धबधबा, यांसह अनेक ठिकाणे,,, आमच्या काश्मिरला , नंदनवनाला एकदा भेट दया,,,,

*शब्दांकण,*

 *श्री. कोंडाजी देशमुख ,प्राथमिक शिक्षक कोतुळ,ता.अकोले.जि. अहमदनगर,*

तातोबा आश्रम कोदनी Tatoba Asram Kodhni

अकोल्यापासून चे अंतर : 

तातोबा डोंगर हा अकोले तालुक्यातील सर्वांचे श्रध्दास्थान आहे. वाल्मीक ऋषींच्या वास्तव्याने हा भाग पावन झाला आहे. धार्मिक व पर्यटनदृष्ट्या अत्यंत महत्वाच्या अशा या स्थळाचा पर्यटनदृष्ट्या सर्वांगाने विकास येथे झाला आहे. अगदी शांत निसर्गरम्य ठिकाण म्हणुन प्रसिद्ध आहे.  नदीचा किनारा शांत जागा असल्याने  येथे सर्वात जास्त पक्षांचे आवाज ऐकायला भेटतात. पक्षीप्रेमींना खास वेगवेगळ्याप्रकारचे पक्षी पाहण्यासाठीच मी आमंत्रित करतो आहे तर मग कधी येताय तातोबाला आश्रमाला भेट द्यायला मी वाट बघतोय..

Tatoba Ashram

Tatoba hill is the homage of all in Akole taluka. This area is sanctified by the Valmiki sages. This place, which is religiously and touristically important, has been developed in a holistic way. Well-known for its quiet, scenic location. Since the river is a quiet place, most of the birds are heard here. I invite the bird lovers to see the different types of birds, so I am waiting for Tatoba to visit the Ashram whenever he comes.

गाईड संपर्क:8390-607-203

लवणस्तंभ कोतूळ, अकोले Stalagmite Akole, Kotul

अकोल्यापासून चे अंतर: 20 km 

 अकोले तालुक्यातील कोतूळ येथे अत्यंत वैशिष्ट्यपूर्ण अशी लवणस्तंभाची भौगोलिक रचना दिसून येते. बाळेश्वराच्या डोंगररांगेत कोतूळपासून आंभोऱ्यापर्यंत चुनखडीचा एक मोठा पट्टाच आहे. पावसळ्यात पावसाचे पाणी वरून खाली झिरपले की, चुनखडीमधील क्षार खाली येतात. क्षार खाली येताना पाणी ठिपकतं. तिथे क्षार साचतात. हजारो वर्षे अशी क्रिया सुरु राहिल्याने लवणस्तंभ तयार होतात. लवण म्हणजे क्षार. हे स्तंभ वरून खाली चिंचोळे होत येतात. आणि खालून वर जाताना चिंचोळे होत जातात. लवणस्तंभातून पूर्वी पाणी वाहायचे म्हणून त्याला ‘सहस्रधारा’ असेही म्हटले जायचे. एक वैशिष्ट्यपूर्ण भौगोलिक रचना म्हणून येथील लवणस्तंभ अभ्यासकांना खुणावत आले आहते.

गाईड संपर्क:8390-607-203

Stalagmite

The geological composition of salinity is very unique in Kotul in Akole taluka. There is a large belt of limestone from Kotul to Ambhore in the hills of Balashwara. As the rain water flows downward in the monsoon, the salts in the limestone come down. Water drops below the alkali. The salts are stored there. Thousands of years of such activity continue to form the pillars. Salt is the alkali. These columns come from top to bottom. And when the bottom goes up, there are screaming. It was also known as ‘Sahasradhara’ for flowing water from salt pavilions. As a typical geographical structure, the saline pillar here has been fascinated by the study.

Contact:8390607203